حمزه صفوی با انتقاد از ضعف پاسخگویی خبرساز شد/ چرا نبود پاسخ روشن، اعتماد عمومی را فرسوده می کند؟/ تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، وقتی یک چهره شناخته شده درباره پاسخگویی نهادها یا عملکرد مسئولان پرسش مطرح می کند، توجه عمومی ممکن است از خود گوینده فراتر برود و به یک مسئله اجتماعی گسترده تر برسد: مردم در شرایط ابهام و بحران، چگونه اعتماد خود را حفظ می کنند و نبود پاسخ روشن چه اثری بر احساس امنیت و مشارکت اجتماعی دارد؟

برای تحلیل این موضوع می توان از نظریه سکوت سازمانی، مفهوم عدالت رویه ای و پژوهش های اعتماد اجتماعی استفاده کرد. این تحلیل به معنای تایید یا رد محتوای سیاسی اظهارات نیست تمرکز بر سازوکار روانشناختی پاسخگویی و اعتماد عمومی است.

وقتی پرسش مطرح می شود اما پاسخ روشنی دریافت نمی شود

الیزابت موریسون و فرانسیس میلیکن در پژوهش های خود درباره سکوت سازمانی نشان داده اند در برخی سازمان ها، افراد ممکن است به دلایل مختلف از بیان نگرانی ها و طرح پرسش های انتقادی خودداری کنند. ترس از پیامدها، بی فایده دانستن اعتراض یا تصور اینکه مدیران تمایلی به شنیدن نقد ندارند، می تواند فضای سکوت را تقویت کند.

در چنین شرایطی، مسئله فقط نبود اطلاعات نیست افراد ممکن است احساس کنند امکان اثرگذاری بر تصمیم ها را ندارند. این وضعیت در بلندمدت می تواند مشارکت، یادگیری سازمانی و اعتماد درون مجموعه را تضعیف کند. وقتی پرسش درباره عملکرد یک نهاد در فضای عمومی مطرح می شود، اهمیت پاسخگویی از همین منظر قابل بررسی است: آیا سازوکاری برای شنیدن پرسش ها، توضیح تصمیم ها و پذیرش مسئولیت وجود دارد؟

چرا مردم فقط به نتیجه تصمیم ها توجه نمی کنند؟

در نظریه عدالت رویه ای، تام تایلر، پژوهشگر حوزه حقوق و روانشناسی اجتماعی، توضیح می دهد احساس عدالت فقط به نتیجه نهایی وابسته نیست مردم به شیوه تصمیم گیری، امکان شنیده شدن، بیطرفی و رفتار محترمانه نهادها نیز توجه می کنند.

به بیان ساده، ممکن است افراد حتی با نتیجه یک تصمیم موافق نباشند، اما اگر روند تصمیم گیری شفاف و قابل توضیح باشد، آن را منصفانه تر ارزیابی کنند. برعکس، نبود توضیح، تناقض در روایت ها یا نامشخص بودن مسئولیت ها می تواند احساس بی اعتمادی را افزایش دهد.

این نظریه نشان می دهد پاسخگویی فقط ارائه یک توضیح رسانه ای نیست. باید امکان فهم روند تصمیم گیری و مشخص شدن مسئولیت ها نیز وجود داشته باشد.

ابهام چگونه احساس ناامنی را تشدید می کند؟

در شرایط بحران، مردم برای ارزیابی خطر به اطلاعات قابل اعتماد نیاز دارند. وقتی اطلاعات ناقص یا متناقض باشد، ذهن ناچار است خلأها را با حدس و گمان پر کند. این وضعیت می تواند به افزایش نگرانی، انتشار شایعه و کاهش احساس کنترل منجر شود.

در نظریه ارزیابی شناختی لازاروس و فولکمن، واکنش انسان به موقعیت های فشارزا به ارزیابی او از تهدید و منابع مقابله بستگی دارد. اگر فرد احساس کند خطر جدی است اما اطلاعات یا امکان اثرگذاری کافی ندارد، فشار روانی می تواند افزایش یابد بنابراین، اطلاع رسانی دقیق و پاسخگویی نهادی فقط یک ضرورت اداری یا سیاسی نیست؛ می تواند به کاهش ابهام و تقویت احساس کنترل عمومی نیز کمک کند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

بازتاب اظهارات حمزه صفوی فرصتی برای بررسی رابطه میان پاسخگویی، عدالت رویه ای و اعتماد اجتماعی است. فارغ از اختلاف نظر درباره محتوای سخنان او، پرسش درباره سازوکارهای پاسخگویی و شفافیت، یکی از مسائل مهم در روانشناسی اجتماعی و سازمانی است.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

پاسخگویی موثر باید روشن، مستند و قابل پیگیری باشد. توضیح درباره تصمیم ها، مشخص کردن مسئولیت ها و فراهم کردن امکان طرح پرسش های کارشناسی، می تواند از گسترش ابهام و بی اعتمادی جلوگیری کند. پاسخگویی به معنای پذیرش بی چون و چرای هر انتقاد نیست به معنای فراهم کردن امکان بررسی و توضیح مستدل است.

راهکار برای مردم

در مواجهه با سخنان چهره های سیاسی یا نظامی، میان نقل قول اصلی، تفسیر رسانه ای و برداشت کاربران شبکه های اجتماعی تفاوت بگذارید. پیش از بازنشر، منبع و زمینه کامل سخن را بررسی کنید و یک جمله جداشده از گفتگو را بجای کل موضع گوینده ننشانید.

تلنگر روانشناختی

اعتماد عمومی فقط با درخواست اعتماد ساخته نمی شود اعتماد زمانی شکل می گیرد که امکان طرح پرسش  وجود داشته باشد، پاسخ قابل بررسی باشد و مسئولیت تصمیم ها روشن بماند.