تحلیل روانشناسی خبر ترند / وقتی دارو نیست، اضطراب جای درمان را می گیرد

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  روانشناسی سلامت نشان می دهد ترکیب تهدید سلامت، عدم قطعیت و احساس ناتوانی در کنترل شرایط می تواند فشار روانی شدیدی ایجاد کند. در چنین وضعیتی، مسئله فقط تامین دارو نیست؛ احساس امنیت درمانی خانواده نیز آسیب می بیند.

شرح خبر؛ وقتی نسخه پزشک هست اما دارو پیدا نمی شود

گزارش های منتشر شده درباره دشواری تامین برخی داروها، مشکلات توزیع و افزایش قیمت در بازار غیررسمی، بار دیگر مسئله دسترسی بیماران به درمان را مطرح کرده است. این گزارش ها به معنای کمبود همه داروها نیستند و وضعیت موجودی هر دارو باید بر اساس داده های معتبر و اطلاعات رسمی بررسی شود اما برای خانواده ای که بیمار مبتلا به یک بیماری مزمن یا نیازمند درمان مستمر دارد، حتی کمبود یک قلم داروی ضروری می تواند برنامه زندگی را مختل کند.

در چنین شرایطی، جست و جو برای دارو ممکن است به کاری روزانه تبدیل شود.بیمار و خانواده ناچار می شوند میان داروخانه ها تماس بگیرند، مسیرهای مختلف را طی کنند، درباره موجودی پرس و جو کنند و نگران زمان مصرف بعدی دارو باشند. در ظاهر، مسئله کمبود یک کالای درمانی است؛ اما در تجربه فردی، ممکن است به احساس تهدید نسبت به سلامت و آینده تبدیل شود.

تحلیل روانشناختی؛ چرا کمبود دارو می تواند مغز را در وضعیت هشدار دائمی قرار دهد؟

در روانشناسی سلامت، تهدیدهایی که با سلامت و بقای فرد ارتباط دارند، معمولا اهمیت هیجانی بالایی پیدا می کنند. وقتی بیمار یا خانواده احساس کنند ادامه درمان در معرض اختلال قرار گرفته است، دستگاه های پردازش تهدید و پاسخ به استرس فعال می شوند. این واکنش در کوتاه مدت می تواند به جست و جوی راه حل کمک کند اما اگر وضعیت نامطمئن ادامه پیدا کند، ممکن است نگرانی به شکل مکرر در ذهن بازگردد و منابع توجه و انرژی روانی فرد را درگیر کند. در چنین وضعیتی، فرد فقط به مشکل امروز فکر نمی کند.

او ممکن است نگران باشد که اگر دارو فردا هم پیدا نشود چه اتفاقی می افتد، آیا بیماری تشدید می شود، آیا باید هزینه بیشتری پرداخت کند یا آیا درمان جایگزینی وجود دارد. این نوع نگرانی با مفهوم عدم تحمل بلاتکلیفی ارتباط پیدا می کند؛ یعنی دشواری تحمل موقعیت هایی که نتیجه آنها روشن نیست. البته عدم تحمل بلاتکلیفی یک ویژگی روانشناختی است و نمی توان صرف نگرانی درباره کمبود دارو را نشانه وجود آن دانست. نگرانی در این شرایط ممکن است کاملا متناسب با خطر واقعی باشد. آنچه فشار را افزایش می دهد، ترکیب یک نیاز ضروری با نبود اطلاعات روشن و گزینه های قابل اتکاست.

نظریه ارزیابی شناختی استرس؛ چرا دو خانواده واکنش یکسانی ندارند؟

ریچارد لازاروس و سوزان فولکمن - دو روانشناس مطرح دنیا، در الگوی تعاملی استرس و مقابله توضیح داده اند واکنش افراد به یک موقعیت، فقط به خود رویداد بستگی ندارد. فرد ابتدا ارزیابی می کند که آیا موقعیت برای او تهدیدکننده است یا نه. سپس بررسی می کند چه منابعی برای مقابله با آن در اختیار دارد برای مثال دو خانواده ممکن است با کمبود یک داروی مشابه روبرو شوند.

خانواده ای که به پزشک پاسخگو، اطلاعات معتبر و مسیر قانونی تامین دارو دسترسی دارد، ممکن است احساس کند گزینه هایی برای اقدام دارد اما خانواده ای که از نظر مالی تحت فشار است، اطلاعات متناقض دریافت می کند و نمی داند به کجا مراجعه کند، ممکن است همان وضعیت را بسیار تهدیدکننده تر تجربه کند. این تفاوت به معنای ضعیف بودن یکی از خانواده ها نیست.

منابع واقعی، میزان حمایت اجتماعی و امکان دسترسی به خدمات در تجربه استرس نقش دارند بنابراین، توصیه صرف به آرامش نمی تواند جایگزین رفع موانع واقعی درمان شود.

کنترل ادراک شده؛ چرا ناتوانی در تامین دارو احساس بی قدرتی ایجاد می کند؟

یکی از عوامل مهم در تجربه فشار روانی، کنترل ادراک شده است. کنترل ادراک شده به این معناست که فرد تا چه اندازه باور دارد می تواند بر یک موقعیت اثر بگذارد یا برای مدیریت آن اقدام موثری انجام دهد. در بسیاری از خریدهای روزمره، فرد می تواند محصولی را جایگزین کند، خرید را به تعویق بیندازد یا از مصرف آن صرف نظر کند اما درباره داروی ضروری، چنین انتخاب هایی همیشه وجود ندارند.

بیمار ممکن است نتواند درمان را متوقف کند و جایگزین کردن دارو نیز بدون نظر پزشک خطرناک باشد. وقتی خانواده بارها تلاش می کند اما نتیجه روشنی نمی گیرد، ممکن است احساس کند تلاش هایش تاثیری بر وضعیت ندارد.

در روانشناسی، تجربه مکرر موقعیت های غیرقابل کنترل می تواند با کاهش انگیزه و احساس درماندگی ارتباط داشته باشد. با این حال، نباید هر خانواده ای را که از کمبود دارو خسته شده، دچار درماندگی آموخته شده دانست. درماندگی آموخته شده مفهومی تخصصی است و کاربرد آن به شواهد و شرایط مشخص نیاز دارد. نکته اصلی این است که تکرار تلاش های بی نتیجه می تواند احساس کارآمدی فرد را تضعیف کند.

استرس مزمن؛ وقتی جست و جوی دارو تمام ذهن خانواده را اشغال می کند

استرس فقط زمانی آسیب زا نیست که یک حادثه ناگهانی رخ دهد. گاهی فشارهای کوچک اما مکرر، در طول زمان فرساینده می شوند. در پژوهش های مرتبط با بار آلوستاتیک - هزینه‌ای که فشارهای مکرر -، به هزینه های فیزیولوژیک و روانی سازگاری مداوم با فشارهای زندگی توجه شده است. خانواده ای که هر ماه برای تامین دارو با مشکل مواجه می شود، ممکن است بارها چرخه نگرانی، جست و جو، انتظار و ناامیدی را تجربه کند. اگر این وضعیت با فشار اقتصادی، مسئولیت مراقبت از بیمار و کمبود حمایت اجتماعی همراه شود، احتمال فرسودگی بیشتر می شود.

در این شرایط، خواب، تمرکز، روابط خانوادگی و توانایی انجام مسئولیت های روزمره ممکن است تحت تاثیر قرار گیرند. البته برای نسبت دادن پیامدهای مشخص جسمی یا روانی به کمبود دارو در یک جمعیت، پژوهش مستقیم لازم است.

چرا مراقبان بیمار بیش از آنچه دیده می شود تحت فشارند؟

وقتی فردی در خانواده به درمان مستمر نیاز دارد، معمولا یکی از اعضا مسئول پیگیری دارو، مراجعه به پزشک، پرداخت هزینه ها و هماهنگی مراقبت می شود. در روانشناسی سلامت، این مسئولیت ها در چارچوب بار مراقبتی بررسی می شوند.

بار مراقبتی فقط شامل کارهای فیزیکی نیست. نگرانی درباره وضعیت بیمار، تصمیم گیری در شرایط نامطمئن و احساس مسئولیت دائمی نیز بخشی از آن است.  اگر دارو کمیاب باشد، مراقب ممکن است احساس کند سلامت عزیزش به موفقیت او در پیدا کردن دارو وابسته است.

چنین احساسی می تواند به خودسرزنشی منجر شود؛ حتی زمانی که کمبود دارو خارج از کنترل خانواده است. به همین دلیل، حمایت از بیمار باید با توجه به نیازهای مراقبان او نیز همراه باشد.

اقتصاد رفتاری؛ چرا ترس از نایاب شدن دارو می تواند به خرید هیجانی منجر شود؟

در شرایطی که اطلاعات درباره موجودی یک کالای ضروری مبهم است، افراد ممکن است برای پیشگیری از کمبود آینده به خرید بیش از نیاز فوری فکر کنند.این رفتار را می توان با ترکیبی از زیان گریزی، ادراک کمیابی و تلاش برای کاهش عدم قطعیت بررسی کرد.وقتی پیامد نداشتن دارو بسیار مهم تلقی می شود، فرد ممکن است احتمال کمبود آینده را بیش از گذشته در تصمیم گیری خود برجسته کند.اما ذخیره سازی بیش از نیاز، به ویژه در شرایط کمبود واقعی، می تواند دسترسی دیگر بیماران را دشوارتر کند.

این موضوع نشان می دهد چرا اطلاع رسانی دقیق و تامین قابل پیش بینی دارو اهمیت دارد.در نبود اطلاعات معتبر، تصمیم های فردی که با هدف محافظت از خانواده گرفته می شوند، ممکن است ناخواسته به فشار بیشتر بر زنجیره تامین کمک کنند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

زیرا کمبود دارو فقط مسئله ای اقتصادی یا درمانی نیست.این وضعیت می تواند احساس امنیت، کنترل، اعتماد و پیش بینی پذیری زندگی را تحت تاثیر قرار دهد.برای خانواده ای که هر ماه نگران تامین داروی بیمار است، آرامش روانی با اطمینان از تداوم درمان ارتباط مستقیم پیدا می کند.

همچنین فشار روانی ناشی از مشکلات دسترسی به درمان نباید به عنوان ناتوانی فرد در مدیریت اضطراب تعبیر شود. وقتی منبع استرس واقعی و ساختاری است، راه حل نیز باید فراتر از توصیه های فردی باشد.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

اطلاع رسانی شفاف درباره کمبودهای واقعی، مسیرهای قانونی تامین دارو و زمان احتمالی دسترسی دوباره باید در اولویت قرار گیرد. لازم است بیماران و خانواده ها بتوانند از طریق مسیرهای رسمی و قابل اعتماد، درباره موجودی دارو و گزینه های درمانی مجاز راهنمایی دریافت کنند. کاهش سرگردانی بیماران، جلوگیری از عرضه غیرقانونی و حمایت از تداوم درمان، علاوه بر اهمیت پزشکی، می تواند فشار روانی خانواده ها را نیز کاهش دهد. همچنین ضروری است وضعیت بیماران نیازمند درمان مستمر و مراقبان آنها در برنامه ریزی خدمات مورد توجه قرار گیرد.

راهکار برای خانواده ها؛ چگونه نگرانی را بدون به خطر انداختن درمان مدیریت کنیم؟

نخست، درباره کمبود داروی مورد نیاز از داروخانه های معتبر و مسیرهای رسمی اطلاع بگیرید.

دوم، در صورت دشواری تامین دارو، با پزشک معالج یا داروساز درباره جایگزین های مناسب مشورت کنید. هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا جایگزین نکنید.

سوم، مسئولیت پیگیری دارو را در صورت امکان میان اعضای خانواده تقسیم کنید تا فشار بر یک مراقب متمرکز نشود.

چهارم، اطلاعات تاییدنشده درباره نایاب شدن داروها را بدون بررسی بازنشر نکنید.

پنجم، اگر نگرانی و مسئولیت مراقبت باعث اختلال قابل توجه در خواب، عملکرد روزمره یا روابط خانوادگی شده است، دریافت حمایت روانشناختی می تواند در کنار پیگیری درمان مفید باشد.

تلنگر روانشناختی

برای خانواده ای که داروی ضروری بیمار خود را پیدا نمی کند، اضطراب یک فکر بی دلیل نیست؛ واکنشی به آینده ای است که دیگر قابل پیش بینی به نظر نمی رسد. وقتی درمان به جست و جویی بی پایان تبدیل می شود، خانواده فقط دارو نمی خواهد؛ می خواهد دوباره مطمئن باشد که سلامت عزیزش به شانس پیدا کردن یک جعبه دارو وابسته نیست.