متانول تزریق شده در بنزین سم نابینایی برای شهروندان ایرانی / با جان مردم بازی نکنید + مقالات علمی

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، ورود هرگونه ترکیب شیمیایی فرار و ناشناخته به چرخه سوخت مصرفی کلان‌شهرها، مستقیما با سلامت تک‌تک شهروندان پیوند خورده است. در ماه‌های اخیر، بحث افزودن ترکیبات الکلی به ویژه متانول با نسبت‌های پایین نظیر سه درصد به بنزین، مورد توجه قرار گرفته است. بررسی‌های سم‌شناسی و پزشکی نشان می‌دهد که متانول حتی در غلظت‌های اندک، به دلیل ویژگی‌های زیستی و فرآیند سوخت ناقص در موتور خودروها، خطرات جبران‌ناپذیری را متوجه اندام‌های حیاتی بدن انسان، به‌ویژه عصب بینایی و سیستم عصبی مرکزی می‌کند.

مکانیسم تخریب بیولوژیک متانول در بدن انسان

متانول یا الکل متیلیک، مولکولی ساده اما با پتانسیل تخریب بیولوژیک بسیار بالا است. این ماده پس از ورود به بدن از طریق استنشاق بخارات بنزین یا گازهای خروجی از اگزوز خودروها، به سرعت جذب جریان خون می‌شود. کبد انسان متانول را به کمک آنزیم الکل دهیدروژناز اکسید می‌کند. محصول میانی این فرایند، فرمالدئید است که ماده‌ای به شدت سمی و جهش‌زا به شمار می‌رود. 

در مرحله بعد، فرمالدئید به اسید فرمیک و یون فرمات تجزیه می‌شود. تجمع یون فرمات در خون عامل اصلی مسمومیت سلولی است؛ این ماده به ساختار میتوکندری سلول‌ها نفوذ کرده و با مهار آنزیم سیتوکروم اکسیداز، تنفس سلولی را به طور کامل متوقف می‌کند. نتیجه این فرایند، خفگی سلولی در بافت‌هایی است که بیشترین نیاز به اکسیژن را دارند.

چرا متانول مستقیم سراغ عصب چشم می‌رود

شبکیه چشم و عصب بینایی، از حساس‌ترین بافت‌های بدن نسبت به افت اکسیژن و مهار متابولیسم سلولی هستند. یون فرمات حاصل از تجزیه متانول، میل شدیدی به رسوب در عصب بینایی دارد. با تجمع این ترکیب سمی در سلول‌های بینایی، عروق تغذیه‌کننده عصب دچار التهاب شدید و ادم می‌شوند.

در پی تداوم این اختلال، سلول‌های شبکیه به تدریج تحلیل رفته و آتروفی عصب بینایی شکل می‌گیرد. آسیب‌های اولیه ناشی از استنشاق مداوم بخارات حاوی متانول ممکن است با تاری دید، حساسیت شدید به نور و دیدن هاله‌های برفی آغاز شود، اما در نهایت می‌تواند به تخریب غیرقابل برگشت عصب بینایی و کوری کامل بینجامد. تفاوت اساسی آسیب متانول با سایر مواد سمی در این است که سلول‌های تخریب‌شده عصب بینایی توانایی بازسازی و احیا ندارند.

چالش انتشار متانول نسوخته و آلاینده‌های ثانویه در ترافیک شهری

استفاده از متانول با درصد پایین (سه درصد) در بنزین بدون ایجاد تغییرات اساسی در سیستم جرقه‌زنی و تزریق سوخت خودروها، باعث رخداد پدیده‌ای به نام سوخت ناقص می‌شود. به دلیل دمای احتراق متانول و نوسانات عملکرد موتورهای احتراق داخلی در ترافیک‌های سنگین شهری، بخشی از این ماده بدون سوختن از اگزوز خودروها خارج می‌شود.

علاوه بر ورود مستقیم بخارات متانول به هوای تنفسی، بخش دیگری از آن در حین سوخت ناقص به فرمالدئید تبدیل شده و از سیستم اگزوز رها می‌شود. فرمالدئید یکی از خطرناک‌ترین آلاینده‌های گروه اول سرطان‌زا برای انسان است که علاوه بر آسیب چشمی و تنفسی، خطر ابتلا به تومورهای دستگاه تنفسی و خون را افزایش می‌دهد. همچنین مواجهه مزمن با این گازها در جایگاه‌های سوخت‌گیری، بیشترین ریسک شغلی و فردی را برای کارگران و رانندگان به همراه دارد.

اسناد و شواهد معتبر بین‌المللی درباره خطرات متانول

گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO - Environmental Health Criteria 196):

سازمان بهداشت جهانی در سند جامع ارزیابی سلامت متانول، بر اثرات تجمعی استنشاق مقادیر اندک اما مداوم متانول تاکید می‌کند. طبق این سند، انسان‌ها به دلیل ظرفیت پایین‌تر در متابولیزه کردن اسید فرمیک در مقایسه با سایر جانداران، فوق‌العاده در برابر مسمومیت سیستم بینایی و اسیدوز متابولیک آسیب‌پذیر هستند.

دستورالعمل‌های آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (US EPA - Methanol Health Assessment):

آژانس محیط زیست آمریکا خطرات ناشی از افزودن متانول به سوخت‌های متداول را بررسی و ثبت کرده است. بر اساس مستندات این آژانس، مصرف متانول در سوخت به عنوان ترکیب پایه یا افزودنی بدون سازوکار کنترلی، غلظت فرمالدئید و ترکیبات آلی فرار سمی را در هوای شهرها به شکل جهشی بالا می‌برد و خطر آسیب‌های عصبی را در سطح جامعه افزایش می‌دهد.

داده‌های آژانس ثبت مواد سمی و بیماری‌های آمریکا (ATSDR - Toxicological Profile for Methanol):

مرکز ATSDR وابسته به وزارت بهداشت آمریکا، سازوکار سم‌شناسی تخریب عصب بینایی توسط اسید فرمیک را به صورت بالینی و آزمایشگاهی تبیین کرده و استنشاق مداوم غلظت‌های پایدار این ماده را دلیلی برای مسمومیت‌های سیستمیک و بینایی معرفی می‌کند.

تحقیقات انجمن ملی سم‌شناسی آمریکا (NTP):

پژوهش‌های سم‌شناسی بالینی این نهاد نشان می‌دهد که حد آستانه تحمل چشم انسان در برابر مواجهه تدریجی با متابولیت‌های متانول بسیار محدود است و اثرات آن می‌تواند به صورت تجمعی در طول زمان بروز کند.

تصمیم‌گیری درباره ساختار سوخت نیازمند ارزیابی‌های همه‌جانبه زیست‌محیطی و بهداشتی است. افزودن هر درصدی از متانول به بنزین استاندارد، بدون اصلاحات بنیادین فنی و عدم نظارت کامل بر سامانه احتراق خودروها، ریسک تبدیل خیابان‌های شهر به فضایی آلوده به گازهای محرک بینایی و سموم سیستم عصبی را به دنبال دارد؛ خطری که تاوان آن را در بلندمدت، سلامت عمومی شهروندان و ظرفیت‌های بهداشتی کشور پرداخت خواهند کرد.