کشف تاریخی در فضا؛ سیاره‌ ای با جو و شرایط مناسب برای آب مایع

به گزارش رکنا، این سیاره که با نام LHS 1140b شناخته می‌شود، در فاصله حدود ۴۹ سال نوری از زمین قرار دارد. بررسی‌های جدید نشان می‌دهد این جهان دوردست دارای جو است و شرایط آن می‌تواند امکان وجود آب مایع را روی سطح سیاره فراهم کند؛ عاملی که از مهم‌ترین پیش‌شرط‌های شکل‌گیری حیات به شمار می‌رود.

پیش از این، وجود جو عمدتاً در سیاره‌های غول‌پیکر گازی یا سیاره‌های موسوم به «زیرنپتونی» تأیید شده بود. هرچند برخی شواهد از وجود جو در چند سیاره سنگی نیز به دست آمده بود، اما آن اجرام آسمانی خارج از محدوده قابل سکونت ستاره‌های خود قرار داشتند.

کالین چروبیم، سرپرست این پژوهش، اعلام کرد این نخستین بار است که اخترشناسان به‌طور رصدی وجود جو را در یک سیاره سنگی واقع در منطقه قابل سکونت تأیید می‌کنند. به گفته او، این کشف همچنین نخستین شناسایی مستقیم یک گاز جوی در هر سیاره سنگی فراخورشیدی محسوب می‌شود.

سیاره‌ای با ویژگی‌های امیدوارکننده

LHS 1140b جرمی حدود ۵.۶ برابر زمین دارد و اندازه آن نیز نزدیک به ۱.۷ برابر سیاره ما است. اگرچه برخی ویژگی‌های آن از جمله دمای احتمالی و ماهیت سنگی، شباهت‌هایی با زمین دارد، اما تفاوت‌های مهمی نیز میان این دو وجود دارد.

دانشمندان معتقدند این سیاره به‌صورت قفل کشندی به دور ستاره خود می‌گردد؛ به این معنا که همواره یک سمت آن رو به ستاره قرار دارد. همچنین احتمال می‌رود مقدار آب موجود در آن بسیار بیشتر از زمین باشد و ترکیب جو آن نیز تفاوت‌های قابل توجهی با جو زمین داشته باشد.

این سیاره که در سال ۲۰۱۷ کشف شد، به دور یک ستاره کوتوله قرمز در صورت فلکی نهنگ می‌چرخد. اگرچه کوتوله‌های قرمز معمولاً تابش‌های پرانرژی و مخربی تولید می‌کنند که می‌تواند جو سیاره‌های اطراف را از بین ببرد، اما ستاره میزبان این سیاره نسبتاً آرام ارزیابی شده و فوران‌های شدیدی از خود نشان نمی‌دهد.

پژوهشگران می‌گویند LHS 1140b اکنون سه ویژگی اساسی برای سکونت‌پذیری را در اختیار دارد: سطحی سنگی، دمای مناسب برای پایداری آب مایع و جوی که می‌تواند از تبخیر آب جلوگیری کرده و سطح سیاره را در برابر تابش‌های مضر محافظت کند.

راز کشف جو سیاره

محققان برای بررسی این سیاره از طیف‌سنج فروسرخ نصب‌شده روی تلسکوپ Magellan Clay در رصدخانه لاس کامپاناس شیلی استفاده کردند. آن‌ها هنگام عبور سیاره از مقابل ستاره میزبان، نور عبوری از جو آن را مورد مطالعه قرار دادند.

نتایج مشاهدات انجام‌شده در سال ۲۰۲۴ نشان داد که هلیوم از بخش‌های فوقانی جو سیاره در حال فرار به فضا است؛ پدیده‌ای که وجود جو را تأیید می‌کند. دانشمندان پس از بررسی احتمال‌های مختلف، از جمله تأثیر جو زمین بر داده‌ها، به این نتیجه رسیدند که سیگنال مشاهده‌شده واقعی بوده است.

هرچند در مشاهدات بعدی در سال ۲۰۲۵ اثری از هلیوم دیده نشد، اما تحلیل‌های تکمیلی نشان داد این اختلاف می‌تواند ناشی از تغییرات طبیعی جو سیاره در واکنش به تابش ستاره میزبان باشد و اصل کشف را زیر سؤال نمی‌برد.

آیا نشانه‌ای از حیات پیدا شده است؟

با وجود اهمیت این دستاورد، دانشمندان تأکید می‌کنند که هنوز هیچ مدرک مستقیمی از وجود حیات در این سیاره به دست نیامده است.

کارشناسان معتقدند کشف جو در اطراف یک سیاره سنگی واقع در منطقه قابل سکونت، گامی مهم برای شناخت بهتر جهان‌های مشابه زمین است. با این حال، داده‌های فعلی تنها به لایه‌های بالایی جو مربوط می‌شوند و اطلاعاتی از شرایط سطح سیاره یا وجود احتمالی موجودات زنده ارائه نمی‌کنند.

با وجود این محدودیت‌ها، LHS 1140b اکنون یکی از امیدبخش‌ترین اهداف برای پژوهش‌های آینده در زمینه قابلیت سکونت سیاره‌ها و جست‌وجوی نشانه‌های حیات فرازمینی به شمار می‌رود؛ جهانی که شاید در سال‌های آینده رازهای بیشتری از خود آشکار کند.