راز گودال مرموز دریای شمال پس از 24 سال فاش شد
رکنا: برخورد سیارک و سونامی 100 متری عامل شکلگیری «گودال نقرهای» بوده است.
به گزارش رکنا، پس از بیش از دو دهه بحث و اختلافنظر میان زمینشناسان، پژوهشگران سرانجام منشأ یکی از مرموزترین ساختارهای زیر بستر دریای شمال را شناسایی کردند. نتایج یک مطالعه جدید نشان میدهد «گودال نقرهای» یا Silverpit بر اثر برخورد یک سیارک عظیم حدود ۴۳ تا ۴۶ میلیون سال پیش شکل گرفته و این برخورد، سونامی غولپیکری با ارتفاع بیش از ۱۰۰ متر ایجاد کرده است.
این کشف که توسط پژوهشگران دانشگاه هریوت-وات اسکاتلند انجام شده، به یکی از طولانیترین بحثهای علمی درباره منشأ این دهانه پایان داده است.
گودال نقرهای کجاست؟
گودال نقرهای در حدود ۷۰۰ متری زیر بستر دریای شمال و در فاصله تقریبی ۱۲۸ کیلومتری ساحل یورکشایر انگلستان قرار دارد. این دهانه نزدیک به ۳ کیلومتر قطر دارد و با حلقهای از گسلهای دایرهای به قطر حدود ۲۰ کیلومتر احاطه شده است؛ ویژگیهایی که سالها ذهن زمینشناسان را به خود مشغول کرده بود.
دانشمندان چگونه به پاسخ رسیدند؟
تیم تحقیقاتی با استفاده از چندین روش پیشرفته، شواهد قانعکنندهای از برخورد سیارک به دست آورد:
- تصویربرداری لرزهای سهبعدی از لایههای زیرزمینی
- بررسی نمونههای سنگ استخراجشده از چاههای اکتشافی
- مطالعه کانیهای تحت فشار که تنها در برخوردهای بسیار پرانرژی تشکیل میشوند
- شبیهسازی رایانهای نحوه برخورد جرم آسمانی با زمین
وجود ساختارهای میکروسکوپی ویژه در کریستالهای سنگی، مهمترین مدرکی بود که فرضیه برخورد سیارک را تأیید کرد.
سیارک چه ابعادی داشت؟
بر اساس محاسبات پژوهشگران، جرم برخوردکننده حدود ۱۶۰ متر قطر داشته و با زاویهای کم از سمت غرب وارد جو زمین شده است.
هرچند این سیارک در مقایسه با جرم آسمانی عامل انقراض دایناسورها کوچکتر بود، اما انرژی آزادشده از برخورد آن برای ایجاد یک فاجعه طبیعی عظیم کافی بوده است.
سونامی ۱۰۰ متری چگونه شکل گرفت؟
محققان برآورد میکنند در لحظه برخورد، ستونی از آب و سنگ تا ارتفاع حدود ۱.۵ کیلومتر به هوا پرتاب شد. چند دقیقه بعد این حجم عظیم دوباره به دریا بازگشت و موجی با ارتفاع بیش از ۱۰۰ متر ایجاد کرد.
چنین سونامی عظیمی میتوانست مناطق وسیعی از سواحل آن زمان اروپا را تحت تأثیر قرار دهد و تغییرات گستردهای در اکوسیستمهای دریایی ایجاد کند.
چرا منشأ این دهانه سالها محل اختلاف بود؟
از زمان کشف این ساختار در سال ۲۰۰۲، سه فرضیه اصلی مطرح شده بود:
- برخورد یک سیارک یا دنبالهدار
- جابهجایی لایههای نمکی زیرزمینی
- فروریزش ناشی از فعالیتهای آتشفشانی
شدت اختلافها به اندازهای بود که در سال ۲۰۰۹ حتی زمینشناسان برای تعیین منشأ این دهانه رأیگیری رسمی برگزار کردند، اما شواهد آن زمان برای رسیدن به نتیجه قطعی کافی نبود.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
سطح زمین طی میلیونها سال بهوسیله فرسایش، فعالیتهای آتشفشانی و حرکت صفحات تکتونیکی دستخوش تغییر میشود؛ به همین دلیل آثار برخوردهای باستانی معمولاً از بین میروند.
در حال حاضر تنها حدود ۲۰۰ دهانه برخوردی روی خشکی و حدود ۳۳ دهانه برخوردی در کف اقیانوسهای جهان بهطور قطعی شناسایی شدهاند.
پژوهشگران معتقدند گودال نقرهای اکنون میتواند بهعنوان یک آزمایشگاه طبیعی ارزشمند برای مطالعه برخورد سیارکها، شکلگیری دهانههای برخوردی و بررسی خطرات احتمالی اجرام نزدیک به زمین مورد استفاده قرار گیرد.
سوالات متداول
آیا این برخورد باعث انقراض گسترده شد؟
خیر. این سیارک بسیار کوچکتر از سیارک عامل انقراض دایناسورها بود، اما در مقیاس منطقهای خسارت بسیار بزرگی ایجاد کرده است.
آیا امروزه چنین برخوردی امکانپذیر است؟
بله، اما سازمانهای فضایی جهان مانند ناسا و آژانس فضایی اروپا اجرام نزدیک زمین را بهطور مداوم رصد میکنند تا خطر برخوردهای احتمالی را شناسایی کنند.
آیا آثار این سونامی هنوز وجود دارد؟
بخش عمده آثار سطحی طی میلیونها سال از بین رفته، اما ساختار دهانه و شواهد زمینشناسی آن همچنان در زیر بستر دریای شمال حفظ شده است.
-
فیلم/ خاطره فراموش نشدنی نعیمه نظام دوست از جواد عزتی؛ فکر کردم مرد رویا هایم را پیدا کردم
