از حنا تا هاچ زنبور عسل، صدایی که با کودکی چند نسل خداحافظی کرد/ تحلیل روانشناسی خبر ترند
رکنا: ناهید شعشعانی، دوبلور پیشکسوت و مدیر دوبلاژ، شامگاه پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ پس از ماهها تحمل بیماری درگذشت. او از سال ۱۳۴۸ فعالیت حرفه ای خود را آغاز کرده بود و صدایش برای چند نسل از مخاطبان با شخصیت هایی مانند عمه خانم در انیمیشن حنا دختری در مزرعه و مادر هاچ زنبور عسل پیوند خورده بود. درگذشت این هنرمند بار دیگر توجه ها را به نقش صداهای آشنا در حافظه عاطفی و خاطرات جمعی برانگیخت.
به گزارش گروه روانشناسی رکنا، گاهی خبر درگذشت یک هنرمند، فقط خبر پایان زندگی یک چهره شناخته شده نیست. برای بسیاری از مخاطبان، این خبر دریچه ای به سال هایی باز می کند که شاید مدت ها به آنها فکر نکرده بودند عصرهای کودکی، تماشای تلویزیون کنار خانواده، صدای مادر در خانه، انتظار برای شروع یک برنامه و شخصیت هایی که در ذهن کودکانه ما حضوری واقعی پیدا کرده بودند.
چرا مرگ یک دوبلور می تواند چنین واکنشی ایجاد کند؟ چرا ممکن است کسی که هرگز هنرمند را از نزدیک ندیده، با شنیدن خبر درگذشت او احساس اندوه کند؟ پاسخ را باید در پیوند میان حافظه، هیجان و تجربه های مشترک جستجو کرد.
صدا فقط اطلاعات منتقل نمی کند خاطره را هم فعال می کند
حافظه انسان مانند یک آرشیو مرتب نیست که هر تجربه در پوشه ای جداگانه ذخیره شده باشد. خاطرات با نشانه های حسی و هیجانی پیوند دارند. یک آهنگ، بوی خاص، تصویر یا حتی لحن یک صدا می تواند مجموعه ای از تجربه های گذشته را فعال کند.
صدای دوبلور نیز ممکن است به چنین نشانه ای تبدیل شود. مخاطب شاید نام گوینده را نمی دانسته، اما صدای او را بارها در موقعیت هایی شنیده که با امنیت، همراهی خانواده، سرگرمی و سالهای کودکی پیوند داشته اند. وقتی خبر مرگ صاحب آن صدا منتشر می شود، ذهن فقط فقدان یک هنرمند را پردازش نمی کند ممکن است بخشی از خاطرات مرتبط با آن صدا نیز دوباره زنده شوند.
به همین دلیل، اندوه ناشی از چنین خبری گاهی دو لایه دارد: غم از دست رفتن یک انسان و حس گذشت زمان اینکه بخشی از جهان آشنای کودکی دیگر به گذشته تعلق دارد.
چرا برای کسی که نمی شناختیم سوگواری می کنیم؟
در روانشناسی، رابطه یکطرفه عاطفی با چهره های رسانه ای و هنرمندان با مفهوم پیوند پاراسوشال شناخته می شود. در این نوع رابطه، مخاطب ممکن است احساس آشنایی و نزدیکی با فردی داشته باشد که او را شخصا نمی شناسد و رابطه متقابل واقعی میان آنها وجود ندارد.
این پیوند لزوما نشانه اختلال یا ساده لوحی نیست. انسان از طریق روایت ها، صداها، شخصیت ها و چهره های رسانه ای با جهان اجتماعی ارتباط برقرار می کند. ممکن است یک بازیگر، مجری یا دوبلور برای فرد بخشی از تجربه های تکرارشونده زندگی باشد صدایی که سال ها در خانه شنیده شده و به شکلی غیرمستقیم با احساس آشنایی و تداوم همراه شده است.
وقتی چنین فردی از دنیا می رود، مخاطب ممکن است نوعی سوگ نمادین را تجربه کند. این سوگ به معنای رابطه شخصی با متوفی نیست بلکه واکنشی به از دست رفتن بخشی از جهان ذهنی و فرهنگی فرد است.
سوگ جمعی
خبر درگذشت هنرمندان قدیمی اغلب موجی از خاطره گویی در شبکه های اجتماعی ایجاد می کند. افراد از کارتون ها، سریال ها، نقش ها و لحظات خانوادگی می نویسند. در ظاهر، هرکس خاطره خودش را تعریف می کند اما در سطح عمیق تر، این خاطرات به یک تجربه مشترک تبدیل می شوند.
این همانجایی است که حافظه فردی با حافظه جمعی پیوند می خورد. یک صدای آشنا می تواند برای افراد بسیاری یادآور دوره ای مشابه از زندگی باشد، حتی اگر هرکدام در خانه، شهر یا خانواده متفاوتی بزرگ شده باشند.
در چنین لحظاتی، شبکه های اجتماعی فقط محل انتشار خبر نیستند به فضایی برای بازسازی خاطرات و به اشتراک گذاشتن اندوه تبدیل می شوند. افراد با خواندن خاطرات دیگران متوجه می شوند تنها کسی نیستند که با شنیدن یک صدا به گذشته برگشته است.
چرا خبر مرگ هنرمندان ما را با گذر زمان روبرو می کند؟
مرگ یک هنرمند قدیمی گاهی تجربه ای شبیه مواجهه با گذر زمان است. مخاطب متوجه می شود سالها از تماشای آن برنامه ها گذشته، کودکان آن روز بزرگ شده اند، والد و پیرتر شده اند و بسیاری از لحظات تکرارنشدنی به خاطره تبدیل شده اند.
در این شرایط، اندوه ممکن است فقط برای هنرمند نباشد برای نسخه ای از خودمان نیز باشد که آن صدا را در کودکی می شنید. این واکنش می تواند با نوستالژی همراه شود احساسی پیچیده که هم گرما و لذت یادآوری دارد و هم اندوه آگاهی از بازنگشتن گذشته. البته همه چنین واکنشی ندارند. شدت اندوه به تجربه های شخصی، میزان آشنایی با آثار هنرمند و معنای آن خاطرات در زندگی هر فرد بستگی دارد.
چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟
زیرا خبر درگذشت یک هنرمند می تواند نشان دهد حافظه عاطفی ما چگونه با فرهنگ و رسانه پیوند می خورد. صداها و روایت هایی که بارها در زندگی روزمره شنیده ایم، به بخشی از احساس تداوم و هویت ما تبدیل می شوند. این موضوع یادآوری می کند اثر یک هنرمند همیشه به شهرت یا دیده شدن چهره او محدود نیست گاهی صدایی که پشت یک شخصیت پنهان مانده، سالها در ذهن و خاطره مردم زندگی می کند.
سهم ما از این اتفاق چیست؟
یکی از مهمترین واکنش ها به درگذشت هنرمندان پیشکسوت، توجه به ارزش کارهایی است که در زمان حیات شان کمتر دیده می شوند. دوبله فقط جایگزین کردن صدا نیست ترکیبی از بازیگری، شناخت شخصیت، انتقال هیجان، هماهنگی با تصویر و ساختن تجربه ای باورپذیر برای مخاطب است.
ثبت و حفظ آرشیو آثار، معرفی نسل های پیشکسوت دوبله و قدردانی از نقش حرفه ای آنان، راهی برای حفظ بخشی از حافظه فرهنگی جامعه است.
تلنگر روانشناختی
گاهی یک صدا سال ها در زندگی ما حضور دارد، بی آنکه بدانیم صاحب آن صدا کیست. بعد، با خبر رفتن او ناگهان متوجه می شویم چه اندازه از خاطرات مان با صداهایی ساخته شده که نام شان را نمی دانستیم. بعضی ها از زندگی ما عبور نمی کنند در حافظه ما می مانند، حتی وقتی دیگر صدایشان شنیده نمی شود.
-
فیلم / فالوئر میخواست، گواهینامهاش را از دست داد! / پسر جوان: از همه مردم عذرخواهی می کنم
ارسال نظر