تصویرهای حوادث چگونه در ذهن بچه ها می مانند؟

رکنا: کودک ممکن است فقط چند ثانیه تصویر یک حادثه، آتش سوزی، قتل یا فرد زخمی را ببیند، اما همان تصویر می تواند ساعت ها در ذهنش بماند. مسئله این نیست که کودک خبر را فهمیده یا نه؛ مسئله این است که مغز او از آن خبر چه معنایی ساخته است.    والدین معمولا فکر می کنند اگر کودک درباره یک خبر سؤال نکرده، پس تحت تاثیر آن قرار نگرفته است. اما کودکان همیشه اضطراب خود را با سؤال نشان نمی دهند. گاهی بعد از دیدن یک خبر ترسناک، بیشتر به والدین می چسبند، بدخواب می شوند، از تنها ماندن می ترسند، بازی هایشان تغییر می کند یا ناگهان درباره مرگ و امنیت سؤال می کنند.

این واکنش ها به ویژه وقتی مهمتر می شوند که کودک تصاویر تکراری و شدیدا هیجانی را از تلویزیون، شبکه های اجتماعی یا گوشی ببیند.  مواجهه رسانه ای با رویدادهای خشونت بار و فاجعه آمیز می تواند با پریشانی روانی و علائم پس از سانحه در برخی کودکان و نوجوانان ارتباط داشته باشد. اما کودک فقط تصویر را نمی بیند؛ او تلاش می کند آن را تفسیر کند.

اگر مادر هنگام دیدن خبر مضطرب شود، کودک ممکن است نتیجه بگیرد پس خطر خیلی نزدیک است. اگر پدر چند بار یک حادثه را دنبال کند، کودک ممکن است تصور کند حادثه هنوز ادامه دارد.  اگر والدین ناگهان درباره امنیت، رفت و آمد یا غریبه ها بیش از حد هشدار بدهند، کودک ممکن است احساس کند دنیا ناامن تر از چیزی است که تا قبل از آن تصور می کرده است. در واقع بخشی از اضطراب کودک ممکن است نه از خود خبر، بلکه از واکنش بزرگسالان به خبر ساخته شود.

تفاوت بین یک حادثه نادر و یک خطر روزمره 

کودک برای فهم اتفاقات بزرگ هنوز ابزار شناختی یک بزرگسال را ندارد. او ممکن است نتواند بین یک حادثه نادر و یک خطر روزمره تفاوت بگذارد. ممکن است یک تصویر را ببیند و آن را به زندگی خودش تعمیم دهد.

اگر در تلویزیون خبر یک کودک آسیب دیده پخش شود، کودک ممکن است نپرسد این اتفاق چقدر دور یا نادر است. ممکن است فقط به این نتیجه برسد که ممکن است برای من هم اتفاق بیفتد.

به همین دلیل متخصصان توصیه می کنند والدین صرفا میزان دسترسی کودک به خبر را کنترل نکنند؛ بلکه درباره چیزی که کودک دیده نیز با او صحبت کنند. انجمن روانشناسی آمریکا تاکید کرده است که کودکان ممکن است صحبت های بزرگسالان را بشنوند اما معنای آنها را کامل درک نکنند و همین ابهام می تواند منبع نگرانی شود.

در شرایط بحران، انجمن اطفال آمریکا نیز بر اهمیت توجه به میزان مواجهه کودک با تصاویر و جزئیات رسانه ای، سطح درک کودک، واکنش والدین و حفظ ارتباط حمایتی خانواده تاکید کرده است. این نهاد توصیه می کند والدین از جزئیات گرافیکی و تماشای مداوم پوشش خبری که اطلاعات تازه ای اضافه نمی کند، برای کودکان پرهیز کنند.

پس گفتن جمله هایی مثل چیزی نیست، نترس یا این خبر به ما ربطی ندارد همیشه کافی نیست. کودک ممکن است دقیقا به همین دلیل بیشتر نگران شود؛ چون هنوز نمی داند چه چیزی نیست.بهتر است والدین ابتدا بفهمند کودک چه چیزی دیده و چه برداشتی از آن داشته است.مثلا می توان پرسید چه چیزی در این خبر بیشتر از همه توجهت را جلب کرد؟ یا چه فکری کردی وقتی این تصویر را دیدی؟

این سؤال ها به والدین کمک می کند بفهمند مشکل اصلی تصویر بوده، ترس از مرگ بوده، نگرانی درباره والدین بوده یا برداشت اشتباه از احتمال وقوع حادثه. این تفاوت بسیار مهم است.

کودکی که از دیدن خبر نگران شده ممکن است بیش از هر چیز به اطمینان درباره امنیت خودش نیاز داشته باشد. کودک دیگری ممکن است درباره علت حادثه کنجکاو باشد.  و کودک دیگری شاید از واکنش هیجانی والدین ترسیده باشد.

خطر تکرار تصاویر

یکی از مشکلات رسانه های امروز این است که یک حادثه ممکن است بارها و بارها با تصاویر مشابه نمایش داده شود. کودک ممکن است فکر کند چون تصویر حادثه را ده بار دیده، پس حادثه ده بار اتفاق افتاده است.   مواجهه رسانه ای و پریشانی می توانند وارد یک چرخه شوند؛ یعنی فرد مضطرب بیشتر سراغ اخبار برود و مصرف بیشتر اخبار نیز دوباره پریشانی را افزایش دهد.

این مسئله در نوجوانان اهمیت بیشتری پیدا می کند، زیرا بخش زیادی از دریافت خبر آنها از شبکه های اجتماعی اتفاق می افتد. مرور نظام مند پژوهش های مربوط به جوانان نیز ارتباط میان مصرف بیشتر اخبار بحران و وضعیت روانی نامطلوب تر را گزارش کرده است، هرچند کیفیت و نوع این مطالعات متفاوت بوده و نمی توان از آنها رابطه علت و معلولی قطعی نتیجه گرفت.

کودک خبر را می بیند؛ خانواده باید معنا را بسازد

یکی از مهمترین نقش های والدین این نیست که کودک را از تمام اخبار جهان جدا کنند. هدف این است که کودک تنها نماند تا خودش معنای خبر را بسازد. اگر کودک خبر ترسناکی دید، ابتدا باید فهمید چه چیزی برداشت کرده است. سپس اطلاعات متناسب با سن او داده شود، نه جزئیات بیشتر. کودک خردسال به توضیح کوتاه و احساس امنیت نیاز دارد.  نوجوان ممکن است بخواهد درباره علت، احتمال وقوع و منابع خبر صحبت کند. هر دو اما به یک چیز نیاز دارند: یک بزرگسال آرام که بتواند بین واقعیت و ترس ذهنی تفاوت ایجاد کند.