اصفهان دارد آب آینده‌اش را هم مصرف می‌کند/  ذخیره سد زاینده‌رود به ۱۹۱ میلیون مترمکعب رسید، برداشت از آبخوان‌ها ۱۳ میلیارد مترمکعب

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، ۱۹۱ میلیون مترمکعب آب در سد زاینده‌رود باقی مانده است؛ عددی که وقتی کنار برداشت ۱۳ میلیارد مترمکعبی از آبخوان‌های اصفهان قرار می‌گیرد، تصویری فراتر از یک خشکسالی معمولی ترسیم می‌کند: استانی که برای تأمین نیازهای امروز، با محدودیت منابع فردا روبه‌رو شده است.

بحران آب در اصفهان را باید از جایی غیر از بستر خشک زاینده‌رود دنبال کرد؛ از زیر زمین، از سفره‌هایی که سال‌هاست بار تأمین بخشی از نیازهای شرب، کشاورزی و صنعت را به دوش می‌کشند. حالا هم‌زمان با رسیدن ذخیره سد زاینده‌رود به حدود ۱۹۱ میلیون مترمکعب، معادل ۱۵ درصد ظرفیت مخزن، وضعیت آبخوان‌ها بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که منابع آبی استان تا کجا توان تحمل این حجم از فشار را دارند؟

بر اساس اعلام خلیل دادخواه، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای اصفهان، مجموع ذخیره آب هفت سد دیگر استان نیز حدود ۳۰ میلیون مترمکعب است. این ارقام نشان می‌دهد مسئله فقط کاهش ذخیره یک سد نیست؛ محدودیت منابع آب سطحی در کنار فشار بر منابع زیرزمینی قرار گرفته است.

وقتی زمین هم هزینه کم‌آبی را می‌پردازد

آبخوان‌ها را نمی‌توان مانند مخازن معمولی تصور کرد که با چند بارندگی مناسب دوباره به وضعیت پیشین بازگردند. تغذیه سفره‌های زیرزمینی به شرایط زمین‌شناختی، میزان نفوذ آب و الگوی بارش وابسته است. در مقابل، برداشت مستمر و بیش از ظرفیت تجدید منابع، فرصت بازسازی این ذخایر را محدود می‌کند.

برداشت ۱۳ میلیارد مترمکعبی اعلام‌شده از آبخوان‌های اصفهان، از منظر مدیریت منابع آب، عددی است که نیاز به بررسی دقیق دوره زمانی و نسبت آن با میزان تغذیه طبیعی سفره‌ها دارد. اهمیت موضوع در این است که افت منابع زیرزمینی فقط به کاهش دسترسی به آب محدود نمی‌شود؛ فرونشست زمین، آسیب به زیرساخت‌ها، تغییر کیفیت آب و تهدید اراضی کشاورزی نیز می‌توانند بخشی از هزینه این روند باشند.

به بیان دیگر، کم‌آبی در اصفهان فقط در دسترس نبودن آب برای مصرف امروز نیست؛ ممکن است به معنای از دست رفتن بخشی از ظرفیت طبیعی سرزمین برای زندگی و تولید در سال‌های آینده باشد.

هزینه بحران را چه کسانی می‌پردازند؟

در تحلیل اجتماعی بحران آب، یک نکته نباید نادیده گرفته شود: پیامدهای کم‌آبی میان همه گروه‌های اجتماعی به یک اندازه توزیع نمی‌شود.

کشاورزی که معیشتش به آب وابسته است، روستایی که با کاهش منابع آب امکان ادامه فعالیت اقتصادی‌اش را از دست می‌دهد و شهروندی که با نگرانی از آینده تأمین آب زندگی می‌کند، هرکدام از زاویه‌ای متفاوت با این بحران مواجه‌اند.

کاهش منابع آب همچنین می‌تواند زمینه‌ساز تشدید اختلاف بر سر تخصیص آب، افزایش فشار اقتصادی بر جوامع محلی و تضعیف امنیت شغلی در مناطق وابسته به کشاورزی شود. بنابراین، مدیریت آب صرفاً یک موضوع فنی یا محیط‌زیستی نیست؛ مستقیماً با عدالت در توزیع منابع، امنیت معیشت و اعتماد عمومی ارتباط دارد.

در چنین شرایطی، هر سیاستی که بدون توجه به آثار اجتماعی اجرا شود، ممکن است بخشی از مسئله را حل کند، اما هزینه آن را به گروه دیگری منتقل کند.

آموزش مصرف؛ یک حلقه از زنجیره مدیریت آب

اعلام این آمارها در آیین هفدهمین دوره طرح دانش‌آموزی نجات آب (داناب) بار دیگر نقش آموزش در حفاظت از منابع آبی را مطرح کرده است. خلیل دادخواه این طرح را الگویی برای افزایش آگاهی و مشارکت نسل آینده دانسته است.

بدون تردید، آموزش نسل جدید برای اصلاح رفتار مصرفی اهمیت دارد؛ اما بحران چندوجهی آب را نمی‌توان با تغییر رفتار خانوارها به‌تنهایی مدیریت کرد. وقتی درباره آینده آب اصفهان صحبت می‌کنیم، باید هم‌زمان درباره الگوی کشت، میزان برداشت چاه‌ها، بهره‌وری آبیاری، مصارف صنعتی، نحوه تخصیص منابع و ظرفیت واقعی حوضه آبریز نیز پاسخ روشنی وجود داشته باشد.

مسئولیت حفاظت از آب نباید به توصیه‌های عمومی برای بستن شیر آب تقلیل پیدا کند. شهروندان حق دارند بدانند منابع موجود چگونه توزیع می‌شوند، چه میزان برداشت صورت می‌گیرد و برنامه دستگاه‌های مسئول برای جلوگیری از تداوم کسری منابع چیست.

زاینده‌رود فقط یک عدد در آمار سدها نیست

رسیدن ذخیره سد به ۱۵ درصد ظرفیت، به‌تنهایی وضعیت آینده را تعیین نمی‌کند؛ همان‌طور که افزایش احتمالی بارندگی نیز لزوماً به معنای پایان بحران نیست. مسئله اصلی، فاصله میان میزان مصرف و توان واقعی طبیعت برای تأمین و بازسازی منابع آب است.

اصفهان برای عبور از این وضعیت به سیاستی فراتر از مدیریت مقطعی کم‌آبی نیاز دارد؛ سیاستی که در آن برداشت از منابع زیرزمینی، توسعه فعالیت‌های آب‌بر و تخصیص منابع بر اساس ظرفیت واقعی حوضه آبریز بازنگری شود.

پرسش اساسی دیگر این نیست که مردم چگونه کمتر آب مصرف کنند؛ این است که ساختار مصرف و تخصیص آب چگونه باید تغییر کند تا هزینه سال‌ها فشار بر منابع طبیعی، به نسل بعد منتقل نشود.

 

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1268379