نابودی ۱۶۰۰ هکتار از جنگل‌های مازندران در ۲۴ سال/ ۳۶۰ هکتار قربانی قاچاق چوب شد/ سهم ۸۱ درصدی انسان در مرگ درختان / رد پای ویلاسازی در صدر جدول نابودی + نمودار

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  جنگل‌های هیرکانی فقط یک تکه خاک پر از درخت نیستند؛ ریه‌های سبز و کهنسال سرزمینی هستند که میلیون‌ها سال در برابر خشم طبیعت، عصر یخبندان و گذر قرن‌ها تاب آورده‌اند. صدای خش‌خش برگ‌ها زیر پای عابران و مه صبحگاهی که لابه‌لای شاخه‌های بلوط و راش می‌پیچد، میراثی زنده و نفس‌کشنده از تاریخ زمین است. اما امروز این تن سبز و باستانی، بیش از آنکه از قهر طبیعت یا شعله‌های گاه‌وبیگاه آتش بلرزد، از زخم عمیق تبرها و بولدوزرهایی می‌نالد که برای ساختن کاخ‌ها و جاده‌های سیمانی، قلب جنگل را می‌شکافند. چشمان بیدار ماهواره‌ها در مدار زمین، این روزها پرده از حقیقتی تلخ برداشته‌اند؛ حقیقتی که نشان می‌دهد دشمن اصلی درختان شمال نه قهر آسمان، بلکه طمع زمینی است.

پایش ۲۴ ساله ماهواره‌ها و حقیقت تلخ تخریب

داده‌های تصویری و تحلیلی سامانه بین‌المللی رصد طبیعت (Global Nature Watch) که حاصل پایش ماهواره‌های لندست و سنتینل در بازه سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۵ است، واقعیتی تکان‌دهنده را آشکار کرده است. در این دوره ۲۴ ساله، استان مازندران هزار و ۶۰۰ هکتار از پوشش درختی خود را برای همیشه از دست داده است. این وسعت از نابودی فقط مرگ درختان نبوده، بلکه باعث آزاد شدن ۴۰۰ هزار تن گاز دی‌اکسید کربن در هوا شده و نفس زمین را تنگ‌تر کرده است.

بر اساس این پایش‌های فضایی، ۸۱ درصد از کل تلفات درختان در مازندران نتیجه مستقیم دست‌اندازی انسان و تغییر کاربری زمین بوده و سهم حوادث طبیعی مثل آتش‌سوزی در برابر آن بسیار ناچیز است. مازندران در حال حاضر ۸۱۰ هزار هکتار جنگل طبیعی دارد که ۳۳ درصد از خاک استان را در بر می‌گیرد و ۶۵۰ هزار هکتار از آن، بخش‌های بسیار متراکم و دست‌نخورده این گنجینه باستانی هستند که اکنون در خطر قرار دارند.

رد پای پول و ویلاسازی در صدر جدول نابودی

آمارها نشان می‌دهند که تخریب‌ها در سال ۲۰۱۲ به اوج تاریخی خود رسیدند، اما پس از سال ۲۰۱۵ با اجرای طرح تنفس جنگل و تشدید نظارت‌ها، شیب نابودی تا حدی مهار شد. با این حال، تفکیک دقیق انگیزه‌های این تخریب نشان می‌دهد سودجویی چه بر سر طبیعت آورده است.

بیشترین سطح مساحتی تخریب با ۳۶۰ هکتار مربوط به قاچاق و برداشت چوب بوده است. در رتبه بعدی، توسعه ساخت‌وساز و جاده‌کشی با ۲۶۰ هکتار قرار دارد که بزرگ‌ترین عامل جنگل‌زدایی غیرقابل بازگشت به شمار می‌رود؛ یعنی جایی که خاک جنگل برای همیشه زیر بتن و سنگ دفن شده و دیگر هیچ درختی در آن نخواهد رویید. همچنین ۲۴۰ هکتار از جنگل‌ها به زمین‌های کشاورزی و باغ تبدیل شده‌اند که این تغییر، توان نگهداری آب در خاک را نابود کرده و خطر سیلاب را بالا برده است. در نهایت، آتش‌سوزی با ۸۹ هکتار در رده آخر این عوامل جای گرفته است.

نکته دردناک این است که بیش از نیمی از این خسارت‌ها، یعنی ۵۱ درصد کل تخریب‌ها، تغییر کاربری دائمی بوده‌اند و جنگل به هیچ وجه امکان احیا در آن نقاط را نخواهد داشت.

آرامش شکننده در سال جاری و ضرورت برخورد با ریشه بحران

نگاهی به پایش شش ماهه اخیر ماهواره‌ها در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که جنگل‌های مازندران در شرایط پایدارتری به سر می‌برند و آشفتگی گسترده‌ای در این ماه‌ها ثبت نشده است. عمده هشدارهای حرارتی اخیر نیز ناشی از رسم غلط سوزاندن کاه و کلش در شالیزارها پس از برداشت برنج بوده است.

یافته‌های این تحلیل علمی به روشنی ثابت می‌کند که اگرچه امکانات مهار آتش‌سوزی اهمیت دارد، اما میدان اصلی جنگ برای نجات هیرکانی در دفاتر معاملات ملکی و برخورد با زمین‌خواران تعریف می‌شود. نجات این پهنه کهنسال، اراده‌ای جدی برای توقف ساخت‌وسازهای غیرمجاز و قطع ریشه‌ای طمع کسانی را می‌طلبد که سبزی جنگل را به بهای سودهای آنی به سنگ و سیمان بدل می‌کنند.