قطع طولانی مدت اینترنت؛ سیاستی مبهم که ایرانی‌ها را از قطار ثروت جهانی و کسب و کار نوین پیاده می‌کند/ جهان با اینترنت دارد میلیاردر می‌سازد

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  قطعی اینترنت بین‌الملل در ایران اکنون کم کم دارد به  سه‌ماهه شدن می رسد؛ محدودیتی که از نهم اسفند ۱۴۰۴ و همزمان با آغاز جنگ اعمال شد و با استناد به «ضرورت‌های امنیتی» توجیه شد. جنگ در نوزدهم فروردین ۱۴۰۵ به آتش‌بس رسید، اما اینترنت همچنان برای عموم مردم قطع باقی ماند و تا امروز، بیست‌ویکم اردیبهشت ۱۴۰۵، این وضعیت ادامه دارد.

آنچه در ابتدا به عنوان یک اقدام اضطراری معرفی شد، به تدریج شکل دیگری به خود گرفت. در میانه همان جنگ، دسترسی به اینترنت بین‌الملل نه به‌عنوان یک زیرساخت عمومی بلکه به‌عنوان یک خدمت قابل خرید با عنوان «اینترنت پرو» عرضه شد؛ اینترنتی گران‌قیمت که عملاً فقط برای اقشار خاص و توانمند قابل دسترسی است.

در چنین شرایطی، اینترنت از یک زیرساخت عمومی به یک امتیاز تبدیل شد؛ امتیازی که در آن بخش بزرگی از جامعه از ارتباط با اقتصاد و دانش جهانی محروم می‌شود و تنها گروه محدودی امکان دسترسی به جهان دیجیتال را دارند.

اما مسئله اصلی فقط ارتباطات یا شبکه‌های اجتماعی نیست. مسئله اصلی، فاصله گرفتن یک کشور از موتور تولید ثروت در جهان امروز است.

اقتصاد قرن بیست‌ویکم روی اینترنت بنا شده است

اقتصاد جهانی در دو دهه اخیر دچار یک تغییر بنیادی شده است. ثروت دیگر صرفاً در کارخانه‌ها، معادن یا فروشگاه‌های فیزیکی تولید نمی‌شود. بخش بزرگی از ثروت جهان اکنون در حوزه‌هایی مانند پلتفرم‌های اینترنتی، هوش مصنوعی، خدمات ابری، نرم‌افزار و اقتصاد داده شکل می‌گیرد.

مقایسه ثروتمندترین افراد جهان در سال‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۲۶ این تغییر را به روشنی نشان می‌دهد.

در سال ۲۰۰۰، فهرست ثروتمندان جهان ترکیبی از سرمایه‌گذاران سنتی، خرده‌فروشان و شرکت‌های فناوری اولیه بود. بیل گیتس با ۶۰ میلیارد دلار در صدر قرار داشت، لری الیسون از اوراکل در رتبه دوم بود و نام‌هایی مانند وارن بافت یا خاندان آلبرشت از خرده‌فروشی آلدی نیز در میان ثروتمندان دیده می‌شدند.

اما در سال ۲۰۲۶ تصویر به طور کامل تغییر کرده است. در صدر این فهرست ایلان ماسک قرار دارد؛ کارآفرینی که ثروتش از شرکت‌های مبتنی بر فناوری و داده مانند تسلا و اسپیس‌ایکس شکل گرفته است. پس از او بنیان‌گذاران بزرگ‌ترین پلتفرم‌های اینترنتی جهان دیده می‌شوند: لری پیج و سرگی برین از گوگل، جف بزوس از آمازون و مارک زاکربرگ از متا.

در میان این نام‌ها حتی شرکت‌هایی که ظاهراً صنعتی هستند نیز به شدت به فناوری دیجیتال وابسته‌اند. نمونه بارز آن شرکت انویدیا است که با توسعه پردازنده‌های هوش مصنوعی به یکی از بازیگران اصلی اقتصاد جهانی تبدیل شده است.

پیام این تحول روشن است، اینترنت و فناوری دیجیتال به مهم‌ترین بستر تولید ثروت در جهان تبدیل شده‌اند.

وقتی کشوری از اینترنت جدا می‌شود، از اقتصاد جهانی جدا می‌شود

در چنین جهانی، قطع اینترنت فقط یک محدودیت ارتباطی نیست؛ نوعی حذف اقتصادی است. کشوری که دسترسی شهروندانش به اینترنت جهانی را محدود می‌کند، در عمل آن‌ها را از بزرگ‌ترین بازار کار و سرمایه جهان جدا می‌کند.

برای میلیون‌ها نفر در جهان، اینترنت محل کسب درآمد است؛ از برنامه‌نویسان و طراحان گرفته تا تولیدکنندگان محتوا، پژوهشگران، تحلیلگران داده، فروشندگان آنلاین و شرکت‌های استارتاپی. اقتصاد دیجیتال مرزهای جغرافیایی را کمرنگ کرده و فرصت‌های تازه‌ای برای تولید ثروت ایجاد کرده است.

قطع اینترنت در چنین شرایطی یعنی بستن درِ این فرصت‌ها به روی جامعه.

در ایران، طی سال‌های گذشته بخش بزرگی از نسل جوان به سمت مشاغل دیجیتال حرکت کرده بود؛ فریلنسری، توسعه نرم‌افزار، فروش آنلاین، تولید محتوا، بازاریابی دیجیتال و ده‌ها حوزه دیگر. اما با قطع اینترنت بین‌الملل، این مسیر ناگهان متوقف شد.

این توقف فقط به معنای از دست رفتن درآمد امروز نیست؛ به معنای عقب افتادن از رقابت جهانی است. در اقتصادی که هر روز فناوری‌های تازه و بازارهای جدید شکل می‌گیرند، چند ماه فاصله از اینترنت می‌تواند به معنای از دست دادن سال‌ها فرصت باشد.

علم بدون اینترنت؛ پژوهش در انزوا

قطع اینترنت فقط به اقتصاد ضربه نمی‌زند؛ جامعه علمی کشور نیز با پیامدهای جدی روبه‌رو شده است.یکی از مخاطبان رکنا در گفت‌وگو با خبرنگار این رسانه می‌گوید:

«مقاله‌م جوابش اومده بود و داور درخواست اصلاح داده بود ولی چون نت نداشتیم ایمیل را دیر دیدیم. امروز فهمیدیم مقاله رد شده. یک سال برای آن کار کرده بودیم. بدون اینترنت چطور باید پژوهش کرد؟»

پژوهش علمی در جهان امروز بر پایه ارتباطات سریع شکل گرفته است. ارسال مقاله، دریافت نظر داوران، دسترسی به پایگاه‌های داده علمی، همکاری‌های بین‌المللی و حتی شرکت در کنفرانس‌ها، همه به اینترنت وابسته است.

قطع اینترنت در عمل پژوهشگران را از شبکه علمی جهان جدا می‌کند؛ شبکه‌ای که گردش دانش در آن لحظه‌ای و مداوم است.

اینترنت طبقاتی؛ شکاف تازه در دسترسی به فرصت

در این میان ظهور «اینترنت پرو» بُعد دیگری از مسئله را آشکار کرده است. وقتی اینترنت جهانی به کالایی گران‌قیمت تبدیل می‌شود، دسترسی به فرصت‌های اقتصادی و علمی نیز طبقاتی می‌شود.

در چنین ساختاری، گروهی محدود همچنان می‌توانند با جهان کار کنند، پروژه بگیرند، تحقیق کنند و کسب‌وکار بین‌المللی داشته باشند؛ اما اکثریت جامعه از این امکان محروم می‌شوند.

این یعنی شکاف دیجیتال در سطحی عمیق‌تر از گذشته. شکافی که نه فقط در مصرف اینترنت، بلکه در دسترسی به ثروت، دانش و آینده شکل می‌گیرد.

اقتصادی که از مسیر جهان جدا می‌شود

جهان امروز با سرعت به سمت اقتصاد داده، هوش مصنوعی و پلتفرم‌های دیجیتال حرکت می‌کند. ثروتمندترین افراد جهان و بزرگ‌ترین شرکت‌های اقتصادی، همگی در همین حوزه‌ها فعال هستند.

در چنین شرایطی، کشوری که زیرساخت اصلی این اقتصاد – یعنی اینترنت آزاد و پایدار – را محدود می‌کند، عملاً مسیر متفاوتی از اقتصاد جهانی انتخاب کرده است.

قطع اینترنت فقط خاموش کردن یک شبکه ارتباطی نیست. این تصمیم می‌تواند میلیون‌ها نفر را از مشارکت در بزرگ‌ترین تحول اقتصادی قرن بیست‌ویکم محروم کند؛ تحولی که در آن ثروت نه در زمین و کارخانه، بلکه در شبکه‌ها، داده‌ها و اتصال جهانی تولید می‌شود.

و در جهانی که ثروت از دل اینترنت بیرون می‌آید، محروم کردن یک جامعه از اینترنت، چیزی کمتر از محروم کردن آن از فرصت ثروت‌آفرینی نیست.