اقتصاد ایران در وضعیت «ریسک ابرتورم معیشتی» / درآمدهای فرسوده‌ای که با تورم 1404خم شده بود ، زیر بار جنگ 1405 فرو می ریزد

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، صبح شنبه، ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، ایران در حالی از خواب بیدار شود که یک ماه گذشته کافی بود تا چهره زندگی میلیون‌ها خانوار برای همیشه تغییر کند. مردم پیش از آن، سال‌ها با تورم سرسختی جنگیده بودند؛ تورمی که در ۱۴۰۴ نه‌تنها آرام نشد، بلکه هر ماه چون موجی تازه، سفره‌ها را کوچک‌تر و توان زندگی را لاغرتر کرد. اما در پایان همان سال، ضربه‌ای سنگین‌تر از هر شوکی اقتصادی خود را نشان داد، جنگ و پیامدهای اقتصادی‌اش که بر شانه‌های مردمی بی‌رمق فرود آمد.

سال ۱۴۰۴ برای بسیاری از خانوارهای ایرانی سالی بود که در آن تورم نه به شکل یک موج مقطعی، بلکه به‌صورت فشاری دائمی بر زندگی مردم سایه انداخت.

داده‌های رسمی نشان می‌دهد که در این سال، تورم ماهانه عملاً روی تورم ماه قبل سوار شد و خانوارها به‌طور میانگین هر ماه حدود ۱.۲ درصد فقیرتر شدند.

یعنی مردم برای خرید همان کالاها و خدماتی که پیش‌تر تهیه می‌کردند، هر ماه سهم بیشتری از درآمدشان را پرداخت کردند و در عوض سبد مصرفی‌شان کوچک‌تر شد.

صعود آرام اما بی‌وقفه تورم

آمار بانک مرکزی نشان می‌دهد نرخ تورم سالانه که در فروردین ۱۴۰۴ حدود ۳۳.۲ درصد بود، تا بهمن همان سال به ۴۶.۳ درصد رسید. این افزایش بیش از ۱۳ واحد درصدی در کمتر از یک سال، معنایی روشن برای زندگی روزمره داشت و آن هزینه زندگی با سرعتی بسیار بیشتر از توان درآمدها بالا رفت.

در شهریورماه میانگین هزینه خانوارها نسبت به سال قبل ۴۵.۳ درصد افزایش یافت و در مهرماه تورم نقطه‌ای به ۴۸.۶ درصد رسید؛ عددی که نشان می‌داد تقریباً نیمی از ارزش پول خانوارها در برابر هزینه‌های روزمره از دست رفته است. فاصله میان درآمد واقعی و هزینه‌های زندگی در این مقطع به یکی از عمیق‌ترین شکاف‌های سال‌های اخیر تبدیل شد.

پروتئین از سفره‌ها دور شد

بازار گوشت قرمز شاید ملموس‌ترین نشانه این فشار اقتصادی باشد. بررسی قیمت‌ها از فروردین تا اسفند ۱۴۰۴ نشان می‌دهد برخی اقلام پرمصرف بیش از دو برابر گران شد.

گردن گوسفندی با افزایش ۱۱۳ درصدی و ماهیچه با رشد ۱۱۰ درصدی در صدر فهرست گرانی‌ها قرار گرفت و میانگین افزایش قیمت در بسیاری از اقلام بین ۷۰ تا ۹۰ درصد ثبت شد.در حالی که حداقل دستمزد آن سال حدود ۱۰ میلیون تومان باقی مانده بود، خرید پروتئین برای بسیاری از خانوارهای کارگری به یک انتخاب دشوار تبدیل شده است؛ انتخابی که در بسیاری از خانه‌ها به حذف یا کاهش جدی مصرف گوشت انجامید.

اقتصاد خرد زیر فشار مضاعف

در هفته‌های پایانی سال ۱۴۰۴، اقتصاد خرد با شوک تازه‌ای مواجه شد؛ شوکی که بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی را به‌طور ناگهانی کند یا متوقف کرد. جنگ آمد و اختلال طولانی‌مدت اینترنت، کاهش شدید فعالیت بازار و توقف بخش مهمی از کسب‌وکارهای آنلاین باعث شد هزاران فروشنده، تولیدکننده کوچک و فعالان شبکه‌های اجتماعی عملاً منبع درآمد خود را از دست بدهند. برای بسیاری از این کسب‌وکارها، یک ماه توقف برابر با از دست رفتن سرمایه در گردش، مشتریان و حتی ادامه حیات اقتصادی بود.

کسب‌وکارهای کوچک؛ نخستین قربانیان رکود

کسب‌وکارهای خرد که ستون فقرات اقتصاد شهری به شمار می‌روند، بیشترین آسیب را در این شرایط جنگی متحمل شدند. فروشگاه‌های کوچک، خدمات آنلاین، تولیدکنندگان خانگی و فروشندگان فعال در شبکه‌های اجتماعی در مدت کوتاهی با افت شدید فروش روبه‌رو شدند. بسیاری از آن‌ها نه پشتوانه مالی دارند و نه امکان تحمل دوره‌های طولانی رکود. نتیجه برای بسیاری از این فعالان اقتصادی چیزی جز توقف کار، بدهی یا تعطیلی کامل نبوده است.

آغاز سالی با جیب‌های خالی

اکنون که تنها چند روز تا ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ و آغاز رسمی فعالیت کاری و پایان تعطیلات به اصطلاح نوروزی نمانده است، بخش بزرگی از جامعه در شرایطی به استقبال سال کاری جدید می‌رود که فشار تورم سال گذشته همچنان بر دوش آن‌ها سنگینی می‌کند و همزمان بخشی از درآمدها نیز در هفته‌های اخیر از دست رفته است.

خانواده‌هایی که پیش‌تر برای حفظ سطح حداقلی از معیشت تلاش می‌کردند، حالا با واقعیتی سخت‌تر مواجه‌اند و آن هزینه‌ها همچنان بالا هستند، اما بسیاری از منابع درآمدی کوچک و روزمره تضعیف شده یا از میان رفته‌اند.

جامعه‌ای که تاب‌آوری‌اش آزموده می‌شود

آنچه در این میان بیش از همه به چشم می‌آید، فرسایش تدریجی توان اقتصادی خانوارهاست. وقتی تورم طولانی‌مدت با اختلال در فعالیت‌های اقتصادی همزمان می‌شود، اثر آن تنها در آمارها دیده نمی‌شود؛ بلکه در سفره‌های کوچک‌تر، پس‌اندازهای از دست رفته و نگرانی روزمره میلیون‌ها خانوار نمود پیدا می‌کند. اقتصاد ایران در آستانه بهار ۱۴۰۵ با جامعه‌ای روبه‌روست که بخش بزرگی از آن بیش از هر زمان دیگری درگیر یک پرسش ساده اما حیاتی است و آن سول این است که  چگونه می‌توان هزینه‌های زندگی را در ماه‌های پیش رو تأمین کرد؟

ضرورت سیاست‌های فوری برای مهار فشار معیشتی

به گزارش خبرنگار رکنا، آنچه از مجموعه شاخص‌های تورمی، اختلال در فعالیت‌های اقتصادی و کاهش محسوس قدرت خرید خانوارها برمی‌آید، این است که اقتصاد ایران در آستانه ورود به مرحله‌ای قرار گرفته که بسیاری از اقتصاددانان از آن با عنوان «ریسک ابرتورم معیشتی» یاد می‌کنند؛ وضعیتی که در آن تورم بالا با اختلال در درآمد خانوارها و رکود فعالیت‌های اقتصادی همزمان می‌شود و فشار آن مستقیماً بر زندگی روزمره مردم تخلیه می‌شود. در چنین شرایطی، سیاست‌های حمایتی محدود مانند توزیع کالابرگ می‌تواند تنها بخشی از فشار فوری بر دهک‌های پایین را کاهش دهد، اما به‌تنهایی قادر به مهار موج گسترده کاهش قدرت خرید و بی‌ثباتی اقتصادی نخواهد بود.

کارشناسان اقتصادی تأکید می‌کنند که در چنین مقطعی، دولت ناگزیر است مجموعه‌ای از اقدامات همزمان و فوری را در دستور کار قرار دهد که اینگونه برشمرده می شود، تثبیت نسبی بازارهای اساسی و جلوگیری از جهش‌های ناگهانی قیمت کالاهای ضروری، ایجاد خطوط اعتباری و تنفس مالیاتی برای کسب‌وکارهای خرد که در هفته‌های اخیر دچار توقف یا افت شدید درآمد شده‌اند، حمایت هدفمند از زنجیره تأمین کالاهای اساسی و بازگرداندن جریان عادی فعالیت‌های اقتصادی در کوتاه‌ترین زمان ممکن.

در کنار این اقدامات، تقویت نظام‌های حمایتی مستقیم برای دهک‌های کم‌درآمد، افزایش دسترسی خانوارها به کالاهای ضروری و ایجاد اطمینان نسبی در بازارها از جمله اقداماتی است که می‌تواند از تعمیق بحران معیشتی جلوگیری کند.

در نهایت، تجربه بسیاری از اقتصادهای بحران‌زده نشان می‌دهد که در دوره‌های همزمان تورم بالا و اختلال اقتصادی، مهم‌ترین اولویت سیاست‌گذاری باید حفظ ثبات حداقلی در زندگی روزمره مردم باشد. اگر این ثبات از دست برود، بازسازی اقتصاد نه‌تنها دشوارتر، بلکه بسیار پرهزینه‌تر خواهد شد.