مغز در وضعیت آمادهباش؛ تبعات روانی مواجهه مداوم با اخبار جنگ
در روزهایی که اخبار جنگ و شایعات متناقض فضای عمومی را پر کرده، روانشناسان میگویند بزرگترین فشار روانی نه فقط از خود خطر، بلکه از «نامعلومی آینده» ناشی میشود؛ وضعیتی که مغز را در حالت هشدار دائمی نگه میدارد و به اضطراب، بیخوابی و فرسودگی روانی منجر میشود.
به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، در مناطق درگیر جنگ، مردم هر روز در میان موجی از اطلاعات ناهمگون، شایعات شدید و بیثباتی خبری زندگی میکنند؛ وضعیتی که روانشناسان بالینی آن را یکی از مخربترین شکلهای فشار روانی میدانند. متخصصان تأکید میکنند که «ابهام»، نه یک وضعیت بیرونی، بلکه یک محرک استرسزای جدی برای مغز محسوب میشود؛ محرکی که گاه از خودِ تهدید مستقیم نیز آسیبزاتر عمل میکند.
چرا مغز در برابر ناشناختهها واکنش شدید نشان میدهد؟
از نگاه علوم اعصاب، مغز برای بقا طراحی شده و بقا با پیشبینیپذیری رابطه مستقیم دارد. وقتی آینده مبهم میشود، سیستم عصبی وارد وضعیت آمادهباش ممتد میگردد.
این حالت باعث افزایش ترشح هورمونهای استرس، اختلال در تنظیم احساسات و کاهش تمرکز میشود.
در نبود اطلاعات روشن، ذهن بهصورت خودکار «سناریوهای تهدید» میسازد تا به زعم خود برای خطر آماده باشد. همین مکانیزم محافظهکارانه منجر به تپش قلب، بیخوابی، تحریکپذیری، و فرسودگی هیجانی حتی در لحظاتی میشود که هیچ خبر تازهای وجود ندارد.
چگونه میتوان ذهن را در دل بحران آرامتر کرد؟
نازنین آهنگری، دکترای روانشناسی بالینی، در گفتوگو با خبرنگار سلامت ایرنا میگوید: «اگرچه شرایط بیرونی قابل کنترل نیست، اما افراد میتوانند با مجموعهای از مداخلات رفتاری و شناختی، تابآوری روانی خود را بالا نگه دارند.»
او تأکید میکند این توصیهها قرار نیست واقعیت جنگ را تغییر دهد، اما میتواند کیفیت حیات روانی در روزهای بحران را بهطور چشمگیری بهبود دهد.
توصیههای کلیدی متخصصان برای مدیریت فشار روانی:
• محدودسازی مصرف اخبار: پیگیری مداوم اخبار اضطرابآور، سیستم هشدار مغز را روشن نگه میدارد. تعیین بازههای زمانی مشخص و استفاده از منابع معتبر میتواند چرخه استرس را مختل کند.
• ایجاد روتینهای پایدار روزانه: ثبات در زمان خواب، وعدههای غذایی، پیادهروی یا مطالعه، به مغز پیام «امنیت» و «قابلیت پیشبینی» میدهد.
• تمرکز بر امور قابلکنترل: انجام کارهای کوچک و عملی احساس کفایت روانی را تقویت میکند و مانع از تسلط آشفتگی ذهنی میشود.
• مراقبت فعال از بدن: تنفس عمیق، حرکات کششی، نوشیدن آب و حفظ الگوی خواب، مستقیماً پیامهای خطر را در بدن کاهش میدهد.
• تقویت ارتباطات اجتماعی: گفتوگوهای کوتاه اما صمیمی با نزدیکان، از مهمترین عوامل کاهش تنهایی و افزایش تابآوری است.
• کاهش تماس با شایعات: خاموش کردن اعلانها یا ترک موقت برخی شبکههای اجتماعی میتواند اثر فوری در کاهش استرس داشته باشد.
• استفاده از فعالیتهای لنگرگاهی: موسیقی، کاردستی، نوشتن، مدیتیشن یا تماشای سریالی آشنا، ذهن را از چرخه نگرانی مداوم بیرون میکشد.
• پذیرش واکنشهای طبیعی بدن: خستگی روانی، بیحوصلگی و اضطراب طولانی، نشانه ضعف نیست؛ بلکه حاصل فعالیت مداوم سیستم هشدار مغزی است.
نشانههایی که نشان میدهد اخبار جنگ بر سلامت روان اثر گذاشتهاند
طبق تحلیلهای روانشناختی، مواجهه کنترلنشده با خبرهای جنگی میتواند نشانههای زیر را ایجاد یا تشدید کند:
۱. اضطراب پایدار و بیدلیل
۲. اختلال در خواب و بیخوابیهای پیدرپی
۳. بیحوصلگی، کندی و بیانگیزگی در فعالیتهای روزمره
۴. تحریکپذیری و عصبانیت زودهنگام
۵. احساس انزوا و کاهش تمایل به ارتباط با دیگران
۶. افکار فاجعهمحور و تمرکز بر بدترین سناریوها
۷. کاهش تمرکز و حواسپرتی مداوم
۸. احساس ناامیدی و ناتوانی در مدیریت شرایط
۹. نیاز وسواسگونه به بررسی صحت اخبار و جستوجوی اطلاعات جدید
۱۰. افت انگیزه و کاهش میل به ادامه فعالیتهای زندگی
آهنگری تأکید میکند که این نشانهها «طبیعی اما مهم» هستند و نباید ساده انگاشته شوند، زیرا در صورت بیتوجهی میتوانند مسیر فرسودگی روانی شدید را هموار کنند.
راه عبور: فاصلهگذاری سالم با اخبار بحران
شناخت زودهنگام این علائم به افراد کمک میکند پیش از شدت گرفتن آسیب، برای مراقبت از خود اقدام کنند. تنظیم مصرف اخبار، استفاده از تکنیکهای آرامسازی و در صورت نیاز مراجعه به روانشناس، اصلیترین راهکارهای حفاظت از سلامت روان در دورههای تنش بالا هستند.
بهگفته کارشناسان، انسانها در زمانه مبهم بیش از هر چیز به «نقاط پایدار کوچک» نیاز دارند؛ نقاطی که به ذهن یادآوری میکنند حتی در دل بحران نیز میتوان زندگی را مدیریت کرد و اجازه نداد پرسش فرساینده «بعد چه میشود؟» تمام فضای ذهن را اشغال کند.
ارسال نظر