شهریه مدارس ثابت و گران، آموزش متغیر و نصفه؛ گلایه والدین دانش آموزان مدارس غیردولتی / خلأ نظارتی؛ شهریه‌ها چگونه تعیین و کنترل می‌شوند؟

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  با آغاز روزهای ثبت‌نام مدارس برای سال تحصیلی پیش‌رو، یکی از قدیمی‌ترین چالش‌های نظام آموزشی دوباره به صدر دغدغه خانواده‌ها بازگشته است؛ شهریه مدارس غیردولتی. این بار اما موضوع فقط میزان شهریه نیست، بلکه «تضمین ارائه خدمات آموزشی» در شرایطی است که بخشی از آموزش به شکل آنلاین و با کیفیتی ناپایدار برگزار می‌شود.

در حالی که مسئولان وزارت آموزش و پرورش بر ضرورت پرداخت کامل شهریه‌ها تأکید دارند، خانواده‌ها از تجربه سال گذشته سخن می‌گویند؛ تجربه‌ای که با تعطیلی‌های ناشی از جنگ ۴۰ روزه در اسفندماه ۱۴۰۴ و تداوم آموزش‌های غیرحضوری، نظم آموزشی بسیاری از مدارس را دستخوش تغییر کرد.

آمار رسمی؛ سهم ۱۵.۵ درصدی مدارس غیردولتی

رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی و توسعه مشارکت‌های مردمی اعلام کرده است که در حال حاضر نزدیک به دو و نیم میلیون دانش‌آموز، معادل ۱۵.۵ درصد از جمعیت دانش‌آموزی کشور، در بیش از ۲۱ هزار مدرسه غیردولتی تحصیل می‌کنند. این مدارس در چهار دهه گذشته به عنوان یکی از ابزارهای کاهش فشار بر ظرفیت مدارس دولتی شکل گرفته‌اند و بخش قابل توجهی از خدمات آموزشی شهری را برعهده دارند.

با این حال ساختار مالی این مدارس به طور کامل بر شهریه متکی است؛ شهریه‌ای که شامل دو بخش «آموزشی» و «فوق‌برنامه» می‌شود و بخش قابل توجهی از هزینه‌های جاری مدارس، از حقوق معلمان تا هزینه‌های فضا و تجهیزات، از همین محل تأمین می‌شود. به همین دلیل مدیران این مدارس معتقدند بدون دریافت کامل شهریه‌ها امکان اداره مدرسه وجود ندارد.

روایت خانواده‌ها؛ پرداخت کامل برای خدمات ناقص

اما روایت خانواده‌ها تصویری متفاوت ارائه می‌دهد. بسیاری از والدین می‌گویند شهریه کامل سال گذشته را پرداخت کرده‌اند در حالی که بخش مهمی از برنامه‌های آموزشی یا برگزار نشده یا با کیفیتی پایین‌تر از حالت حضوری ارائه شده است.

به گفته برخی از والدین، با شروع جنگ ۴۰ روزه در اسفند ۱۴۰۴ برنامه‌های آموزشی بسیاری از مدارس متوقف شد و  کلاس‌ها به فضای مجازی منتقل شد. در این شرایط دانش‌آموزانی که برای حضور روزانه شش ساعت در مدرسه ثبت‌نام کرده بودند، عملاً در کلاس‌های آنلاین روزانه حدود سه ساعت آموزش دریافت کردند؛ آن هم در شرایطی که اختلال اینترنت، قطع و وصل سامانه‌ها و نبود زیرساخت مناسب، روند آموزش را با مشکل مواجه کرده بود.

والدین تأکید می‌کنند مسئله اصلی آنها پرداخت شهریه نیست، بلکه نبود شفافیت درباره تعهد مدارس است. از نگاه آنها اگر خدمات آموزشی به طور کامل ارائه نشود، باید سازوکاری برای جبران یا بازگرداندن بخشی از شهریه وجود داشته باشد.

مسئله حقوقی؛ تعهد آموزشی در قبال شهریه

از منظر حقوقی، رابطه میان خانواده‌ها و مدارس غیردولتی نوعی قرارداد خدمات آموزشی محسوب می‌شود. در چنین قراردادهایی، دریافت شهریه به معنای تعهد مؤسسه آموزشی برای ارائه خدمات مشخص است؛ خدماتی که معمولاً شامل ساعات آموزشی، برنامه‌های فوق‌برنامه، فعالیت‌های پرورشی و امکانات آموزشی می‌شود.

در شرایط اضطراری مانند بحران‌های امنیتی، تعطیلی‌های گسترده یا اختلال در زیرساخت‌ها، پرسش اصلی این است که آیا تعهدات آموزشی به همان شکل اولیه باقی می‌ماند یا باید در قالب‌های جایگزین تعریف شود. اگرچه آموزش مجازی در سال‌های اخیر به عنوان راهکاری برای تداوم آموزش مطرح شده، اما هنوز چارچوب مشخصی برای محاسبه هزینه آن در مقایسه با آموزش حضوری وجود ندارد.

خلأ نظارتی؛ شهریه‌ها چگونه تعیین و کنترل می‌شوند؟

یکی از نقاط چالش‌برانگیز در نظام مدارس غیردولتی، نحوه تعیین و نظارت بر شهریه‌هاست. هر ساله سقف شهریه بر اساس شاخص‌هایی مانند امکانات مدرسه، موقعیت جغرافیایی، کیفیت آموزشی و برنامه‌های فوق‌برنامه تعیین می‌شود. با این حال در عمل بخش قابل توجهی از شهریه‌ها در قالب خدمات جانبی یا برنامه‌های فوق‌برنامه دریافت می‌شود که نظارت بر آنها دشوارتر است.

در چنین شرایطی، وقتی بخشی از این خدمات به دلیل تعطیلی‌ها یا تغییر شکل آموزش حذف یا کاهش می‌یابد، پرسش درباره نحوه محاسبه مجدد شهریه‌ها مطرح می‌شود؛ موضوعی که بسیاری از خانواده‌ها معتقدند پاسخ شفافی برای آن وجود ندارد.

چالش اعتماد؛ نقطه حساس رابطه مدرسه و خانواده

کارشناسان آموزش معتقدند مسئله اصلی در این میان، موضوع اعتماد است. خانواده‌هایی که برای تحصیل فرزند خود در مدارس غیردولتی هزینه‌های قابل توجهی پرداخت می‌کنند، انتظار دارند خدمات آموزشی متناسب با این هزینه‌ها دریافت کنند.

اگر سازوکار مشخصی برای پاسخگویی در شرایط بحرانی وجود نداشته باشد، این اعتماد به تدریج آسیب می‌بیند؛ موضوعی که می‌تواند در بلندمدت بر جایگاه مدارس غیردولتی در نظام آموزشی کشور تأثیر بگذارد.

نیاز به یک چارچوب شفاف

آنچه اکنون بیش از هر چیز مورد مطالبه خانواده‌هاست، تدوین یک چارچوب شفاف برای شرایط غیرعادی است؛ چارچوبی که مشخص کند در صورت تعطیلی مدارس، کاهش ساعات آموزش یا انتقال کلاس‌ها به فضای مجازی، تکلیف شهریه‌های دریافتی چگونه تعیین می‌شود.

در غیر این صورت، هر بار که نظام آموزشی با بحران‌هایی مانند تعطیلی‌های گسترده یا اختلالات زیرساختی روبه‌رو شود، اختلاف میان مدارس و خانواده‌ها نیز دوباره تکرار خواهد شد؛ اختلافی که در نهایت می‌تواند بر کیفیت آموزش و آرامش روانی دانش‌آموزان نیز سایه بیندازد.