محاکمه متهمان پرونده کورس مرگبار در غرب تهران

به گزارش رکنا، چند ماه قبل، خبر قتل راننده یک دستگاه خودروی پراید از سوی سرنشینان دو خودروی دیگر به پلیس اعلام شد. وقتی مأموران به محل حادثه در غرب تهران رفتند، پسر جوانی که از همراهان مقتول بود، به پلیس گفت: «مقتول، پسر خاله ی من است. ما سوار بر خودروی پراید در حال حرکت بودیم که راننده یک خودروی دیگر با ما کورس گذاشت. کار به درگیری لفظی کشیده شد و آن ها با ما درگیر شدند. می خواستیم به خانه برگردیم که ناگهان یک خودروی دیگر که از دوستان سرنشینان خودروی اول بود، راه ما را سد کرد. پسر خاله ام که پشت فرمان بود، می خواست دنده عقب برود که متوجه شدیم همان خودروی قبلی راه را از پشت سد کرده است. آن ها همگی از خودروهایشان پیاده شدند و با چاقو، قمه و قیچی به جان ما افتادند. حتی به خودروی ما هم رحم نکردند و لاستیک های خودرو را پاره کردند و ماشین تخریب شد. راننده یکی از خودروها هم با چاقو به قفسه سینه ی پسر خاله ام زد و او را به قتل رساند.»

با توجه به اظهارات این پسر جوان، خیلی زود متهمان شناسایی و دستگیر شدند و متهم اصلی به قتل اعتراف کرد. با تکمیل تحقیقات، پرونده به شعبه ۱۲ دادگاه کیفری استان تهران فرستاده شد و متهمان پای میز محاکمه ایستادند.

در دادگاه چه گذشت؟

در ابتدای جلسه، اولیای دم مقتول، خواهان مجازات قصاص شدند. در ادامه، متهم اصلی به عنوان «مشارکت در قتل» و سایر متهمان به اتهام «معاونت در قتل» به دفاع از خود پرداختند.

وقتی متهم اصلی در جایگاه قرار گرفت، گفت: «من راننده پراید را زدم، اما ضربه ی من کشنده نبود و من قاتل نیستم. چون قبل از این که من او را بزنم، لباسش خونی بود و یک نفر قبل از من او را زده بود.»

اما پسر خاله ی مقتول که در جلسه حضور داشت، گفت: «من خودم دیدم که همین پسر او را زد.»

پس از پایان جلسه دادگاه، قضات برای صدور رأی وارد شور شدند.

سوالات متداول درباره این پرونده قضایی:

۱: متهم اصلی در دادگاه مدعی شده است که «قبل از من یک نفر دیگر مقتول را زده بود و لباسش خونی بود». اگر این ادعا اثبات شود، چه تأثیری بر مسئولیت کیفری او خواهد داشت؟ این ادعا بسیار مهم است و در صورت اثبات، می تواند ماهیت قتل را از «عمدی» به «غیرعمدی» یا «شرکت در قتل» تغییر دهد. مطابق قانون مجازات اسلامی، اگر چند نفر ضربات متوالی به قربانی وارد کنند و تشخیص ضربه ی منجر به مرگ ممکن نباشد، قاعده «اشتراک در قتل» جاری می شود. ماده ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی می گوید: هرگاه چند نفر با هم قتل عمدی مرتکب شوند، هر یک از آن ها به مجازات قاتل (قصاص) محکوم می شوند، مگر این که ثابت شود ضربه ی یکی از آن ها مستقیماً موجب مرگ شده است. در این پرونده، اگر متهم بتواند اثبات کند که مقتول پیش از ضربه ی او بر اثر ضربه ی دیگری در حال مرگ بوده و خونریزی شدید داشته، دادگاه ممکن است ضربه ی او را «علی الحساب» یا غیرموثر تشخیص دهد و او را از اتهام قتل عمدی تبرئه کند. اما اثبات این ادعا بسیار دشوار است و نیاز به کارشناسی پزشکی قانونی دقیق (تشخیص تقدم و تأخر جراحات، میزان خونریزی، عمق زخم و ...) دارد.

۲: شاهد اصلی (پسرخاله مقتول) گفته است «من خودم دیدم که همین پسر او را زد». ارزش اثباتی این شهادت در دادگاه چقدر است و آیا برای صدور حکم قصاص کافی است؟ شهادت یک فرد عادل و مورد اعتماد، در قانون مجازات اسلامی از ادله ی اصلی اثبات قتل است. اما برای قصاص در قتل عمدی، شرایط خاصی برای شهادت وجود دارد. ماده ۲۲۱ قانون مجازات اسلامی می گوید: شهادت باید از روی مشاهده و بدون واسطه باشد. همچنین شهادت یک مرد (با شرایط عدالت) یا دو زن (در صورت تأیید به وسیله یک مرد) می تواند مستند حکم قرار گیرد. در این پرونده، پسرخاله ی مقتول یک شاهد عینی است که از نزدیک دیده است متهم ضربه را وارد کرده است. با این حال، برای صدور حکم قصاص، دادگاه معمولاً به تنهایی به یک شاهد اکتفا نمی کند و نیاز به قرائن دیگر دارد. در این جا، اعتراف قبلی متهم در مرحله ی دست گیری (که به قتل اعتراف کرده است) نیز به عنوان یک دلیل محکم دیگر در پرونده وجود دارد. ترکیب اعتراف قبلی و شهادت عینی، قوی ترین دلیل برای محکومیت است.

۳: در این پرونده، متهم اصلی ابتدا به قتل اعتراف کرده، اما در دادگاه منکر شده است. چه تأثیری بر رأی دادگاه دارد؟ عدول از اعتراف در دادگاه، یکی از چالش های بزرگ قضایی است. ماده ۱۷۳ قانون مجازات اسلامی می گوید: «هرگاه متهم پس از اعتراف، آن را انکار کند، دادگاه با توجه به قرائن و شواهد موجود تصمیم می گیرد.» یعنی اعتراف قبلی به تنهایی برای محکومیت کافی نیست، اما دادگاه آن را به عنوان یک قرینه ی قوی در کنار سایر ادله (شهادت شاهدان، گزارش پزشکی قانونی، صحنه جرم و ...) ارزیابی می کند. در این پرونده، با وجود انکار در دادگاه، چند عامل به نفع شاکیان است: اولاً اعتراف قبلی در مرحله ی تحقیقات مقدماتی، ثانیاً شهادت شاهد عینی (پسرخاله ی مقتول)، ثالثاً حضور سایر متهمان و احتمال کشف تناقض در اظهارات آن ها. دادگاه می تواند اعتراف قبلی را ملاک قرار دهد، مگر این که متهم ثابت کند آن اعتراف تحت شکنجه یا فشار بوده است.

۴: سایر متهمان (سرنشینان خودروهای دیگر) به اتهام «معاونت در قتل» محاکمه شده اند. جرم معاونت در قتل چه مجازاتی دارد و چه رفتاری معاونت محسوب می شود؟ معاونت در قتل، به مفهوم کمک کردن و تسهیل کردن ارتکاب جرم بدون دخالت مستقیم در عمل قتل است. مطابق ماده ۱۲۶ قانون مجازات اسلامی، معاونت شامل مواردی مانند: تحریک، ترغیب، تهیه وسایل، ارائه نقشه، راهنمایی و هرگونه کمکی است که بدون آن جرم تحقق نمی یافت. در این پرونده، سرنشینان خودروهای دیگر با اقداماتی نظیر سد کردن جاده (مقابل و عقب خودروی مقتول)، پیاده شدن با سلاح سرد (چاقو، قمه، قیچی)، پاره کردن لاستیک های خودروی مقتول و ایجاد رعب و وحشت، به طور مستقیم در بسترسازی برای قتل مشارکت داشته اند. مجازات معاونت در قتل عمدی، مطابق ماده ۱۲۸ قانون مجازات اسلامی، حبس تعزیری درجه ۳ (۶ تا ۱۵ سال حبس) یا درجه ۴ (۴ تا ۱۰ سال حبس) بسته به نقش معاون تعیین می شود. آن ها قاتل اصلی محسوب نمی شوند، بنابراین قصاص نمی شوند، اما مجازات سنگین تعزیری خواهند داشت.

۵: اولیای دم مقتول در دادگاه درخواست قصاص کرده اند. آیا قصاص یک حق غیرقابل گذشت است یا اولیای دم می توانند با گرفتن دیه یا بخشش، قاتل را از قصاص نجات دهند؟ قصاص حق اولیای دم است، نه یک وظیفه. ماده ۳۳۸ قانون مجازات اسلامی می گوید: «اولیای دم می توانند با گذشت از قصاص، به دریافت دیه رضایت دهند یا به طور کامل ببخشند.» بنابراین خانواده ی مقتول می توانند سه گزینه داشته باشند: اول، اصرار بر قصاص و اعدام قاتل. دوم، مصالحه و دریافت دیه (که مبلغ آن هر سال توسط قوه قضاییه اعلام می شود، دیه کامل یک مرد مسلمان در سال ۱۴۰۵ حدود چند میلیارد تومان است). سوم، بخشش کامل قاتل بدون دریافت هیچ مبلغی (که گاهی به دلایل انسانی یا خانوادگی انجام می شود). در این پرونده، با توجه به شدت جنایت (قتل بر سر یک درگیری ساده ی رانندگی)، احتمال این که اولیای دم بر قصاص اصرار کنند بسیار بالاست. با این حال، قانونگذار همواره اولیای دم را به عفو و بخشش تشویق کرده است (ماده ۳۳۹: «هرگاه اولیای دم از قصاص گذشت کنند، خداوند گناهان آن ها را می آمرزد»).