آیا می توان رمدسیویر را در خانه تزریق کرد؟

رمدسیویر از داروهای پرکاربرد در دوران شیوع کرونا است. رمدسیویر در پیک چهارم با شیوع گسترده‌تر کرونا در صف اول تجویز دارویی قرار گرفت. اظهارات درباره ضرورت تجویز یا تجویزنکردن رمدسیویر متفاوت است. تزریق رمدسیویر یا بیمارستانی است یا در کلینیک‌های سرپایی. در ادامه درباره رمدسیویر آنچه را که باید بدانید آورده ایم.

به گزارش رکنا، تجویز و استفاده از رمدسیویر به‌ عنوان یکی از مهم‌ترین داروهای پیشگیری از التهاب ریه در بیماران کرونایی در ایران هر روز رکورد می‌زند. بر اساس اعلام سازمان غذا و دارو مصرف این دارو از حدود ۶۰۰ هزار عدد در خرداد ۱۴۰۰ به ۲میلیون‌و۲۵۰هزار عدد در مرداد رسیده و این افزایش ۴ برابری مصرف نشان می‌دهد گایدلاین‌های تجویز رمدسیویر به هیچ‌ وجه رعایت نمی‌شود. ورود رمدسیویر به پروتکل درمانی کرونا در ایران در پیک سوم رقم خورد و پس از آن با شیوع کرونای انگلیسی در خوزستان، متخصصان درمانی با هدف کاهش جمعیت بستری‌ها، کلینیک‌های سرپایی درمانی با رمدسیویر را راه‌اندازی کردند و بیمار پس از دریافت دارو در منزل دوران قرنطینه را طی می‌کرد.

در پیک چهارم با شیوع گسترده‌تر کرونا، باز هم رمدسیویر، در صف اول تجویز دارویی قرار گرفت و این روند با شدت بیشتری در پیک پنجم ادامه پیدا کرد. با این که میزان مصرف این دارو به‌شدت بالا رفته، اما همچنان شمار مرگ‌ها بالاست و روند ابتلا نزولی نشده است. برخی از متخصصان تأکید می‌کنند تنها در ایران این دارو به میزان قابل توجهی تجویز می‌شود. این در حالی است که با انتشار پژوهش‌های علمی جدید مبنی بر کاهش بهبود شماری از مبتلایان به کووید-۱۹ پس از دریافت داروی رمدسیویر، توصیه می‌شود تا میزان مصرف این دارو هم کمتر شود. حالا در این وضعیت، متخصصان می‌گویند که این دارو عوارض بسیار زیاد و حتی خطرناکی برای افراد همراه دارد.

احمد کریمی، پزشک متخصص و نایب‌رئیس انجمن طب سنتی ایران، پیش از این اعلام کرده بود: «مقالات منتشرشده در مجله ‌پزشکی لنست حاکی از اثرگذارنبودن داروی رمدسیویر در درمان بیماری کروناست و حتی بسیاری از فوق تخصص‌های ریه و عفونی در کشور هم به بی‌اثربودن این دارو برای درمان کرونا اشاره کرده‌اند.»

به‌ گفته او «بهبودی بیماران حاد تنفسی که در بیمارستان بستری می‌شوند به‌ دلیل اکسیژن‌گیری و دریافت کورتون است و هیچ ارتباطی با رمدسیویر ندارد اما چون تزریق این داروها به‌ طور همزمان برای بیمار انجام می‌شود، تصور می‌شود تأثیر رمدسیویر بوده است. آزمایش‌هایی که روی دو گروه بیمارانی که داروی رمدسیویر دریافت کردند و گروهی که هیچ دارویی دریافت نکردند انجام شد، مشخص کرد که این دارو تأثیر قابل توجهی در بهبودی افراد نداشته است.»

از سوی دیگر، یحیی ابراهیمی، عضو کمیسیون بهداشت مجلس، هم چندی پیش با تأکید بر بی‌تأثیربودن این دارو در درمان بیماران مبتلا به کرونا گفته بود که در چند ماه اخیر، ۵ هزار میلیارد تومان برای تهیه این دارو هزینه شده است.

افزایش قند خون، عوارض کبدی و کلیوی نتیجه تجویز رمدسیویر

داروی رمدسیویر در ابتدا برای درمان ابولا تولید شده بود اما کارایی لازم را نداشت و کنار گذاشته شد. با شیوع کرونا، این دارو برای مدتی تجویز شد اما در نهایت اعلام شد که رمدسیویر درمان قطعی نیست اما در بهبود وضعیت بیماران نقش دارد. سازمان غذا و داروی آمریکا، خرداد سال پیش، مجوز استفاده از داروی تحقیقاتی رمدسیویر را برای بیماران مبتلا به ویروس کووید-۱۹ در مه ۲۰۲۰ صادر کرد. اگرچه اطلاعات محدودی در خصوص ایمنی و اثربخشی این دارو وجود دارد اما در یک کارآزمایی بالینی مشخص شده که این دارو منجر به کوتاه‌شدن طول دوره درمان در برخی از بیماران شده است.

با این حال تردیدهایی هم درباره اثربخشی این دارو وجود دارد. سازمان بهداشت جهانی سال گذشته اعلام کرد که نتایج یک تحقیق نشان می‌دهد تأثیرات این دارو بر بیماران کرونایی ناچیز است. حالا با افزایش روند تجویز این دارو مطالعات نشان می‌دهد افزایش قند خون، افت فشار خون، تهوع، تب و لرز، تعریق، تأثیرات کلیوی و کبدی از عوارض احتمالی مصرف این داروست. با این حال در شرایطی که کرونا می‌تواند افراد را به کام مرگ ببرد،  استفاده از رمدسیویر توصیه می‌شود. هم‌اکنون قیمت این دارو در بیمارستان‌های دولتی حدود ۷۰۰ هزار تومان است اما در بازار آزاد، چندین برابر قیمت فروخته می‌شود. تزریق این دارو هم با قیمت‌های بالایی انجام می‌شود؛ به‌ طوری که هر دوز این دارو در بیمارستان‌های خصوصی تا ۷۰۰ هزار تومان تزریق می‌شود.

رمدسیویر تاییدیه گرفته

با این که اظهارات درباره ضرورت تجویز یا تجویزنکردن رمدسیویر متفاوت است اما محمود هادی‌پور، پژوهشگر و کارشناس حوزه دارو، معتقد است مطرح‌کردن بی‌تأثیری تجویز این دارو در درمان کرونا درست نیست؛ آن هم در حالی‌ که رمدسیویر تأییدیه گرفته و بررسی‌ها نشان می‌دهد تا ۴۰ درصد هم مؤثر است. هر چند که به‌ گفته این کارشناس دارو، تجویز و مصرف بالای رمدسیویر در کشور بی‌قاعده است: «در ابتدای آلودگی، مصرف رمدسیویر منطقی است و تا ۴۰ درصد در کاهش التهاب حاد ریه مؤثر است. اما مصرف دارو در کشور ما هیچ وقت قاعده درستی نداشته و حتی در شرایط عادی گاهی شاهد تجویز برخی داروها خارج از قاعده علمی و منطقی هستیم. مثلا میزان مصرف داروی فاکتور ۷ انعقادی ۷۴ گرم است؛ در حالی‌ که استاندارد جهانی مصرف این دارو ۱۲ گرم تعریف شده است.»

به‌ گفته هادی‌پور، رمدسیویر در ایران به‌ عنوان یک پروتکل درمانی مطرح است که اثردهی خوبی دارد و به همین دلیل پزشکان عفونی نمی‌توانند آن را نادیده بگیرند: «هر دارویی عارضه دارد و داروهای کرونا هم می‌تواند عوارض درازمدت داشته باشد که هنوز ناشناخته است. اما این که با توجه به قطعی‌بودن عوارض یک دارو بخواهیم بین مرگ یک بیمار مبتلا به کووید-۱۹ و نجاتش یک راه را انتخاب کنیم، قطعا رمدسیویر، تمزیوا و اکتمرا که حداقل در زمان کنونی می‌تواند بیمار در حال مرگ را نجات دهد، باید انتخاب شود.»

بر اساس اعلام این کارشناس دارویی «جهش‌های ویروس می‌تواند اثربخشی دارو را تغییر دهد؛ به‌ طوری‌ که تاکنون چندین بار پروتکل‌های درمانی کرونا تغییر پیدا کرده و داروهایی جایگزین آن شده‌اند. مثلا داروی فاویپیراویر که مصرف بسیاری داشته در نهایت حذف شد. دیگر داروهای مشابه هم ممکن است عوارضی داشته باشند و در آینده بیماری‌زایی ایجاد کنند اما باید سوی دیگر ماجرا را هم دید و آن افزایش شانس زنده‌ماندن بیمار است.»

اگر رمدسیویر تجویز نمی‌شد، نظام درمانی کشور فرومی‌پاشید

تجویز بی‌رویه رمدسیویر عملکرد نظارتی سازمان غذا و دارو را زیر سؤال برده است اما کیانوش جهانپور، سخنگوی این سازمان، در پاسخ به انتقادات مطرح‌شده می‌گوید: «در پیک سوم با این که نوع ویروس دلتا نبود، پیش‌بینی می‌شد که تعداد مرگ‌های روزانه به ۱۲۰۰ نفر برسد اما با اجرای طرح شهید سلیمانی و درمان سرپایی رمدسیویر آمار فوتی‌ها کاهش پیدا کرد. با این همه باز هم شاهد برخی اقدامات تخریبی علیه داروهای درمانی کرونا و حتی واکسن هستیم که مردم را می‌ترساند.»

به‌ گفته جهانپور، در ابتدای شیوع کرونا ۱۴/۶ درصد مبتلایان به‌ سویه ووهان که در بخش‌های آی‌سی‌یو بستری می‌شدند، جانشان را از دست می‌دادند اما اکنون این عدد در نوع دلتا به زیر ۹ درصد رسیده است؛ عددی که نشان می‌دهد علاوه بر تأثیر واکسیناسیون، ارتقای سیستم درمانی و مراقبتی هم صورت گرفته است: «با شیوع موج اخیر کرونا، در زاهدان ۷۰۰ نفر به‌ صورت سرپایی رمدسیویر دریافت کردند و بررسی‌ها نشان می‌داد که تنها یک‌درصد از این افراد در بیمارستان‌ها بستری شدند؛ بنابراین وقتی با شیوع کرونا در خوزستان توانستیم پیک کرونای انگلیسی را با کلینیک‌های سرپایی تزریق رمدسیویر کنترل کنیم، چرا باید برای نجات جان بیمار تعلل داشته باشیم.»

سخنگوی سازمان غذا و دارو همچنین در پاسخ به این سؤال که تجویز قابل توجه این دارو با توجه به کمبود آن در بازار فروش داروخانه‌ها موجب تحمیل هزینه‌های بالایی به مردم شده است، می‌گوید: «این مسئله را رد نمی‌کنم که بخشی از تجویز رمدسیویر غیر منطقی و فراتر از نیاز است. اما این دارو و پروتکل درمانی آن خانگی نبوده و منطقی نیست که مردم با یک نسخه سرگردان داروخانه‌ها و بازار آزاد شوند. تزریق رمدسیویر یا بیمارستانی است یا در کلینیک‌های سرپایی. خارج از این قاعده را اصلا تأیید نمی‌کنیم؛ چرا که منجر به تحمیل هزینه‌های بالای ۲۰میلیون برای بیماران کرونایی می‌شود.»

به‌ گفته او اگر این دارو به‌ صورت سرپایی تجویز و تزریق نمی‌شد، تاکنون نظام درمانی کشور دچار فروپاشی می‌شد: «فضای بستری در کشور ما در بخش‌های خصوصی و دولتی ۱۴۰ هزار تخت است. با این تعداد چطور می‌توانستیم به ۱۷۰ هزار بیمار کرونایی که در پیک چهارم بستری شدند، خدمات درمانی ارائه دهیم.»

او با اشاره به پژوهش‌هایی که بر بی‌اثربودن رمدسیویر در درمان بیماران کرونایی انجام شده، اشاره می‌کند اما در عین حال تأکید می‌کند که همزمان مطالعاتی انجام شده که نشان می‌دهد، این دارو ۴۰ درصد در درمان بیماران کرونایی مؤثر است و با تجویز به موقع می‌تواند زمان بستری و مرگ‌ومیر را کاهش دهد: «اولویت نجات جان بیمار است؛ حتی اگر بعدا اثربخشی آن مانند فاویپیراویر نقض شود.»

سازمان غذا و دارو (FDA) مجوز استفاده از داروی تحقیقاتی رمدسیویر را برای بیماران مبتلا به ویروس کووید-19 در می 2020 صادر کرده است. این دارو برای بزرگسالان و کودکان بستری در بیمارستان با درجه بیماری شدید تجویز می­شود. اگرچه اطلاعات محدودی در خصوص ایمنی و اثربخشی این دارو داریم اما در یک کارآزمایی بالینی مشخص شده است که این دارو منجر به کوتاه شدن طول دوره درمان در برخی از بیماران شده است.

مکانیسم اثر رمدسیویر:

رمدسیویر یک پیش دارو نوکلئوتیدی آدنوزین است که بعد از ورود به سلول­ها تبدیل به فرم فعال خود (نوکلئوزید تری­فسفاته) می­شود. رمدسیویر تری فسفات به عنوان یک آنالوگ آدنوزین تری فسفات عمل می­کند و برای ادغام در زنجیره RNA توسط پلیمراز RNA وابسته به SARS-CoV-2 RNA رقابت می کند، و در نتیجه منجر به تاخیر در خاتمه زنجیره در طول تکثیر RNA ویروسی می­شود. این امر به طور کلی منجر به مهار سنتز RNA می­شود.

دوز داروی رمدسیویر:             

دوز دارو در بزرگسالان و بچه‌های با وزن ≥40kg

1.برای بیماران نیازمند تهویه مکانیکی و یا :ECMO

لودینگ دوز 200 میلی‌گرم روز اول و سپس روزانه 100 میلی‌گرم برای 9 روز (جمعاً 10 روز درمان)

2.برای بیماران که نیاز به تهویه مکانیکی و یا اکمو ندارند: دوز 200 میلی‌گرم روز اول و سپس روزانه 100 میلی‌گرم برای 4 روز (جمعاً 5 روز). در صورتی که بهبودی بالینی حاصل نشود درمان می‌توان 5 روز دیگر ادامه داد.

دوز دارو در کودکان با وزن بیشتر از 3/5kg و کمتر از 40kg   

روز اول 5mg/kg و از روز دوم 2.5mg/kg می‌باشد. طول دوره درمان برای بیمارانی که تهویه مکانیکی دریافت نمی­کنند 5 روز است و در صورت عدم بهبودی تا 10 روز نیز توصیه می­شود. برای بیمارانی که تهویه مکانیکی دریافت می­کنند طول دوره درمان 10 روز است.

نکته مهم: رمدسیویر برای درمان کووید-19 با شدت خفیف تا متوسط توصیه نمی­شود.

شکل دارویی و شرایط نگهداری رمدسیویر:

* این دارو به شکل ویال حاوی پودر لیوفیلیزه به میزان 100 میلی‌گرم و همچنین محلول تغلیظ شده برای انفوزیون به میزان 100 میلی‌گرم می‌باشد.

* ویال‌های این دارو قبل از آماده سازی باید در دمای زیر 30 درجه سانتی­گراد نگهداری شوند (برای شرایط نگهداری، بروشور کارخانه سازنده اولویت دارد).

نحوه آماده‌سازی رمدسیویر:

1. برای هر یک عدد ویال حاوی پودر لئوفیلیزه، ابتدا 19میلی‌لیتر آب مقطر به ویال اضافه شود.

2. بلافاصله باید برای 30 ثانیه تکان داده شود.

3. برای 2-3 دقیقه اجازه می‌دهیم تا محتویات ته‌نشین شود.

4. باید یک محلول شفاف و بدون هیچ ذره‌ای حاصل شود.

5. در صورتیکه محتویات ویال به خوبی حل نشده باشد مجدداً 30 ثانیه تکان می‌دهیم و 2-3 دقیقه فرصت استراحت داده ‌می‌شود.

6. بعد از اضافه کردن 19 سی‌سی آب مقطر محلول حاصل mg/20ml 100خواهد بود.

این محلول آماده‌سازی شده را قبل از رقیق سازی و تجویز می‌توان حداکثر 4 ساعت در دمای اتاق و 24 ساعت در یخچال (2-8 سانتی‌گراد) نگهداری کرد.

نحوه رقیق سازی رمدسیویر:

1. سرم سازگار با این دارو نرمال سالین9/0% است.

2. هر ویال با 250 میلی‌لیتر نرمال سالین باید رقیق شود و سپس برای مدت 30-120 دقیقه انفوزیون شود.

3. بعد از اتمام هر انفوزیون باید 30 میلی‌لیتر نرمال سالین فلاش شود.

* هر چه مدت انفوزیون بیشتر باشد احتمال ایجاد واکنش‌های حساسیتی کمتر خواهد بود.

* حتما باید قبل تجویز، ویال‌های آماده­سازی شده با نرمال سالین رقیق شوند و سپس انفوزیون شوند.

دوز داروی رمدسیویر در نارسایی کلیوی:

تجویز دارو در GFR<30ml/min توصیه نمی‌شود.

در GFR≥30 تنظیم دوز لازم نیست.

دوز داروی رمدسیویر در نارسایی کبدی:

1.   اینکه دارو در نارسایی کبدی نیاز به تنظیم دوز دارد یا نه هنوز مشخص نیست.

2.   در بیمارانی که قبل از شروع دارو ALT≥5ULN دارند نباید دارو شروع شود.

3.   در صورتی که حین درمان ALT≥5ULN و یا افزایش ALT با علائم و نشانه‌های التهاب کبد یا افزایش بیلی‌روبین کونژوگه، ALK یا INR همراه باشد، دارو باید قطع گردد.

مانیتورینگ حین درمان:

تست‌های کبدی و کلیوی بایستی قبل شروع درمان و روزانه چک شود.

عوارض جانبی داروی رمدسیویر:

عارضه­‌های شایع این دارو عبارت است از: هایپرگلایسمی، افزایش گلوکز سرم، افزایش آلانین آمینو ترانسفراز و آسپارتات آمینوترانسفراز سرم، نارسایی کلیوی حاد و کاهش GFR، تب. نکته مهم: رمدسیویر یک داروی تحقیقاتی برای درمان کووید-19 است. عارضه جانبی جدی و یا غیر منتظره ­ای که قبلاً نیز گزارش نشده است، ممکن است رخ دهد.  

تداخلات دارویی رمدسیویر:

این دارو با هیچ داروی تزریقی دیگری نباید همزمان و از یک لاین تزریق کرد. فعلاً تنها سازگاری دارو با نرمال سالین مشخص شده‌است.

1-مصرف همزمان رمدسویر با داروهای کلروکین یا هیدروکسی کلروکین طبق نتایج مطالعات منجر به کاهش اثرات ضد ویروس رمدسیویر می‌گردد و توصیه نمی‌شود. سایر تداخلات دارویی هنوز نامشخص است.

2- تجویز این دارو با داروهای مهارکننده p-گلیکوپروتئین مانند آمیودارون، دیلتیازم، وراپامیل،... در برخی موارد، منجربه افزایش غلظت دارو و کاهش شدید آنزیم های کبدی شده است.

بارداری و شیردهی:

* اطلاعات در زمینه تجویز این دارو در دوران بارداری کافی‌ نمی‌باشد. در مطالعات حیوانی اثرات سوئی بر جنین نداشته است.

* اطلاعات در رابطه با تجویز این دارو در دوران شیردهی و اثرات آن بر حجم شیر و جنین، فعلاً موجود نمی‌باشد. در مطالعات حیوانی دارو در شیر ترشح می‌شود.

آیا این خبر مفید بود؟