رنگ‌ های فریبنده در سفره خانواده‌ ها؛ نمک‌ های رنگی چه خطری برای سلامت نسل آینده دارند؟

به گزارش رکنا، نمک‌های صورتی، آبی و بنفش با ظاهر متفاوت و تبلیغاتی که آن‌ها را محصولاتی طبیعی، معدنی و سالم‌تر معرفی می‌کند، این روزها در برخی آشپزخانه‌ها جای خود را باز کرده‌اند؛ محصولاتی که شاید در نگاه نخست انتخابی متفاوت و حتی سالم به نظر برسند، اما کارشناسان حوزه سلامت درباره مصرف انواع تصفیه‌نشده و فاقد ید کافی آن‌ها هشدار می‌دهند و معتقدند جایگزینی نمک یددار استاندارد با این محصولات می‌تواند سلامت خانواده‌ها، به‌ویژه کودکان و مادران باردار را با خطر کمبود ید مواجه کند.

ید، عنصری ضروری برای تولید هورمون‌های تیروئید و رشد طبیعی مغز است؛ عنصری که بدن به مقدار اندکی از آن نیاز دارد، اما کمبودش می‌تواند پیامدهای جدی و گاه جبران‌ناپذیری برای سلامت انسان به همراه داشته باشد. از اختلال در عملکرد تیروئید و بروز گواتر گرفته تا مشکلات رشد جسمی و ذهنی و کاهش توانایی‌های شناختی کودکان، همگی از پیامدهای احتمالی کمبود ید هستند.

با وجود اجرای برنامه غنی‌سازی نمک با ید در کشور از سال ۱۳۷۰، رواج مصرف نمک‌های رنگی، دریایی و سنتی فاقد استانداردهای لازم، نگرانی‌هایی را درباره وضعیت دریافت این عنصر ضروری ایجاد کرده است؛ موضوعی که به گفته مسئولان بهداشتی آذربایجان‌شرقی، نیازمند توجه جدی خانواده‌هاست.

ید؛ عنصر کوچک با نقشی بزرگ در سلامت نسل آینده

مدیر گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت آذربایجان‌شرقی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به افزایش تمایل برخی خانواده‌ها به مصرف نمک‌های رنگی، صورتی و دریایی اظهار کرد: این نمک‌ها به دلیل نداشتن ید کافی و احتمال وجود ناخالصی‌های مضر، مورد تأیید و توصیه نیستند و جایگزین کردن آن‌ها با نمک یددار تصفیه‌شده می‌تواند سلامت جامعه، به‌ویژه کودکان و مادران باردار را تحت تأثیر قرار دهد.

فتح‌اله پورعلی با بیان اینکه ید یکی از عناصر ضروری برای عملکرد طبیعی بدن است، گفت: تولید هورمون‌های تیروئید به وجود ید وابسته است و کمبود این عنصر می‌تواند به‌ویژه بر رشد مغزی افراد تأثیر بگذارد؛ مسئله‌ای که در دوران جنینی و کودکی اهمیت بیشتری دارد.

وی افزود: گواتر، کم‌کاری تیروئید، اختلال در عملکرد دستگاه تولیدمثل، مشکلات رشد جسمی و ذهنی و افزایش مرگ‌ومیر کودکان از جمله پیامدهای کمبود ید هستند. این کمبود علاوه بر سلامت جسمی، می‌تواند با کاهش توانایی‌های ذهنی و ضریب هوشی، بر آینده تحصیلی و اجتماعی افراد نیز تأثیر بگذارد.

پورعلی با اشاره به حساسیت دوران بارداری تصریح کرد: کمبود ید در دوران جنینی می‌تواند زمینه‌ساز سقط جنین، ناهنجاری‌های مادرزادی، افزایش مرگ‌ومیر نوزادان و اختلالات حرکتی، روانی و ذهنی شود. در دوران کودکی و نوجوانی نیز اختلال در رشد جسمی و روانی و مشکلات عملکرد تیروئید از پیامدهای آن است.

وی با اشاره به تأثیر کمبود ید بر ضریب هوشی کودکان گفت: برآوردها نشان می‌دهد کمبود این عنصر می‌تواند ۱۳.۵ امتیاز از ضریب هوشی کودکان بکاهد؛ موضوعی که اهمیت پیشگیری از این مشکل را دوچندان می‌کند.

مدیر گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت آذربایجان‌شرقی خاطرنشان کرد: پس از اجرای برنامه غنی‌سازی نمک با ید از سال ۱۳۷۰ در کشور، دستاوردهای مثبتی در زمینه پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید حاصل شد. استفاده از نمک یددار نیز در سطح جهان به‌عنوان یکی از مؤثرترین و کم‌هزینه‌ترین روش‌های مقابله با این کمبود شناخته می‌شود.

نمک طبیعی همیشه سالم‌ تر نیست

یکی از باورهای رایج در میان مصرف‌کنندگان این است که هر محصول طبیعی و معدنی الزاماً سالم‌تر از نمونه‌های فرآوری‌شده است؛ باوری که در مورد نمک‌های رنگی نیز به چشم می‌خورد.

پورعلی با اشاره به تبلیغات مربوط به نمک‌های صورتی هیمالیا، آبی، بنفش و نمک دریا اظهار کرد: این محصولات گاهی با ادعای طبیعی و سالم بودن به مصرف‌کنندگان معرفی می‌شوند، در حالی که طبیعی بودن به‌تنهایی به معنای برخورداری از استانداردهای بهداشتی یا تأمین ید مورد نیاز بدن نیست.

وی تأکید کرد: نمک دریا و نمک‌های رنگی تصفیه‌نشده که ید کافی ندارند، به هیچ عنوان توصیه نمی‌شوند. البته اگر نمکی از هر منبعی، از جمله نمک دریا، به‌صورت استاندارد تصفیه و یددار شده باشد، از نظر تأمین ید قابل استفاده است.

وی با تشریح تفاوت نمک تصفیه‌شده و نمک‌های سنتی گفت: در فرآیند تصفیه، ناخالصی‌های نمک گرفته می‌شود و محصول خالص‌تری به دست می‌آید. در نمک‌های دریا و سنگ نمک ممکن است مقداری ید وجود داشته باشد، اما این میزان کافی و قابل اتکا نیست و نمی‌تواند جایگزین نمک یددار استاندارد شود.

پورعلی همچنین درباره خطرات احتمالی مصرف نمک‌های غیراستاندارد هشدار داد و گفت: این محصولات از دو جهت می‌توانند سلامت افراد را تهدید کنند؛ نخست به دلیل نداشتن ید کافی و ایجاد زمینه کمبود این عنصر و دوم به دلیل احتمال وجود ناخالصی‌های مضر. در برخی بررسی‌ها نیز وجود مواد و ناخالصی‌های نگران‌کننده در این نوع نمک‌ها گزارش شده است.

شیر و ماهی به‌تنهایی برای تأمین ید کافی نیستند

مدیر گروه بهبود تغذیه مرکز بهداشت آذربایجان‌شرقی با اشاره به منابع غذایی ید گفت: شیر، ماهی، گوشت و تخم‌مرغ از جمله مواد غذایی حاوی ید هستند، اما میزان این عنصر در بسیاری از مواد غذایی محدود است و نمی‌توان تنها با تکیه بر آن‌ها از تأمین کامل نیاز بدن اطمینان حاصل کرد.

وی مکمل‌یاری را یکی دیگر از راهکارهای پیشگیری از کمبود ید دانست و افزود: در نظام بهداشتی کشور برای مادران باردار مکمل‌هایی در نظر گرفته شده است و با توجه به اهمیت ید در این دوران، مکمل‌های مورد استفاده نیز متناسب با این نیاز تنظیم شده‌اند.

وضعیت دریافت ید در آذربایجان‌شرقی در محدوده نارنجی

معاون فنی مرکز بهداشت آذربایجان‌شرقی نیز با اشاره به عوامل مؤثر در کاهش دریافت ید در استان گفت: دسترسی به نمک‌های دریاچه ارومیه و تبلیغ و ترویج نمک‌های دریایی و رنگی مانند نمک‌های آبی، صورتی و بنفش از سوی برخی افراد، از جمله عوامل تهدیدکننده وضعیت دریافت ید در استان است؛ چراکه این نمک‌ها در صورت تصفیه‌نشدن و نداشتن ید کافی، نمی‌توانند جایگزین نمک استاندارد باشند.

علیرضا حسن‌زاده، کوهستانی بودن منطقه و پایین بودن میزان ید موجود در خاک را نیز از دیگر عوامل مؤثر در کاهش دریافت این عنصر ضروری عنوان کرد.

وی با بیان اینکه ید نقش مهمی در تولید هورمون‌های تیروئید و رشد مغز دارد، اظهار کرد: دریافت ناکافی این عنصر می‌تواند موجب بروز اختلالاتی مانند گواتر، کم‌کاری تیروئید، اختلال در تولیدمثل و مشکلات رشد جسمی و ذهنی کودکان شود.

حسن‌زاده افزود: کمبود ید از مهم‌ترین عوامل قابل پیشگیری آسیب مغزی در جهان است و می‌تواند بر توانایی یادگیری و ضریب هوشی کودکان تأثیر منفی بگذارد.

وی با تأکید بر اهمیت مصرف نمک یددار تصفیه‌شده گفت: این روش به دلیل دسترسی گسترده و مصرف تقریباً یکسان نمک در میان اقشار مختلف جامعه و در تمام فصول سال، یکی از مناسب‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکارهای پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید محسوب می‌شود.

معاون فنی مرکز بهداشت آذربایجان‌شرقی همچنین با اشاره به وضعیت دریافت ید در استان بیان کرد: بر اساس ارزیابی‌های انجام‌شده، وضعیت کودکان در آذربایجان‌غربی در محدوده قرمز و در آذربایجان‌شرقی در محدوده نارنجی قرار دارد؛ بنابراین توجه به پیشگیری از کمبود ید و اصلاح الگوی مصرف نمک ضروری است.

انتخاب درست نمک، بدون افزایش مصرف

اگرچه نمک یددار تصفیه‌شده یکی از راهکارهای اصلی پیشگیری از کمبود ید است، اما این موضوع به معنای مجاز بودن مصرف بیشتر نمک نیست. مصرف بیش از اندازه نمک، حتی از نوع یددار و استاندارد، می‌تواند خطر ابتلا به فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهد.

آنچه کارشناسان بر آن تأکید دارند، انتخاب نمک یددار تصفیه‌شده و استفاده از آن در حد ضرورت است؛ نه جایگزین کردن نمک معمولی با انواع رنگی و نه افزایش میزان مصرف روزانه.

در نهایت، صورتی، آبی یا بنفش بودن نمک، نشانه سلامت یا ارزش تغذیه‌ای بیشتر آن نیست. آنچه باید معیار انتخاب خانواده‌ها باشد، برخورداری محصول از استانداردهای بهداشتی، تصفیه مناسب و ید کافی است؛ انتخابی ساده که می‌تواند در پیشگیری از کمبود ید و حفاظت از سلامت نسل آینده نقش مهمی داشته باشد.