خاموشی ها، وقتی حتی برنامه فردا را هم نمی توانیم پیش بینی کنیم / تحلیل روانشناسی خبر ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، خاموشی فقط خاموش شدن چراغ ها و وسایل برقی نیست. برای خانواده ای که باید برای کار، درس، مراقبت از کودک، نگهداری از سالمند یا اداره یک کسب وکار برنامه ریزی کند، برق بخشی از نظم زندگی است. وقتی زمان قطع برق مشخص نباشد یا احتمال تغییر برنامه وجود داشته باشد، مسئله از یک اختلال فنی فراتر می رود و به تجربه ای روانشناختی تبدیل می شود: چگونه می توانیم زندگی روزمره را مدیریت کنیم وقتی بخشی از امکانات آن در اختیار ما نیست؟

اضطراب فقط از قطع برق نمی آید از نامعلوم بودن زمان آن هم می آید

ذهن انسان برای برنامه ریزی به پیش بینی پذیری نیاز دارد. ما زمان خواب، کار، پخت غذا، مطالعه و ارتباط با دیگران را بر اساس امکاناتی تنظیم می کنیم که انتظار داریم در دسترس باشند. قطع برق می تواند این نظم را مختل کند اما نامعلوم بودن زمان آن، دشواری دیگری به وجود می آورد. فرد نمی داند آیا باید کارش را زودتر تمام کند، وسیله ای را شارژ کند، برنامه درسی کودک را تغییر دهد یا برای انجام یک کار ضروری به مکان دیگری برود.

در روانشناسی، احساس کنترل ادراک شده اهمیت زیادی دارد یعنی فرد تا چه اندازه احساس می کند می تواند بر شرایط اثر بگذارد یا دستکم برای آن آماده شود. وقتی شرایط بیرونی قابل کنترل نیست، اطلاع رسانی دقیق و امکان برنامه ریزی می تواند بخشی از احساس کنترل را بازگرداند بنابراین یک جدول روشن و قابل اعتماد خاموشی فقط ابزار مدیریت شبکه برق نیست می تواند از شدت سردرگمی و نگرانی خانوارها نیز بکاهد.

فشار خاموشی برای همه یکسان نیست

یک ساعت قطع برق برای کسی که در خانه است و برنامه منعطفی دارد، ممکن است صرفا یک مزاحمت باشد اما برای فردی که از خانه کار می کند، دانش آموزی که باید درس بخواند، صاحب یک کسب وکار کوچک یا خانواده ای که به تجهیزات برقی ضروری وابسته است، می تواند پیامد جدی تری داشته باشد.

در این وضعیت، نابرابری فقط در میزان دسترسی به انرژی نیست در توانایی جبران اختلال نیز دیده می شود. خانواده ای که امکان خرید تجهیزات پشتیبان، رفتن به محل کار جایگزین یا استفاده از اینترنت و برق جایگزین را دارد، معمولا گزینه های بیشتری در اختیار دارد. خانواده ای با منابع محدود ممکن است با هر خاموشی بخشی از درآمد، زمان یا فرصت آموزشی خود را از دست بدهد.

مطالعه ای بزرگ در آمریکا که در JAMA Network Open منتشر شده، میان ناامنی انرژی و احتمال بیشتر گزارش نشانه های اضطراب و افسردگی ارتباط یافته است. این پژوهش مقطعی است و درباره شرایط ایران یا اثر مستقیم هر خاموشی نتیجه گیری نمی کند اما یادآوری می کند دسترسی ناپایدار به انرژی می تواند بخشی از فشارهای معیشتی و روانی خانوارها باشد.

وقتی خانه هم از کنترل خارج می شود

خانه برای بسیاری از افراد محل بازیابی آرامش و فاصله گرفتن از فشارهای بیرونی است اما وقتی در خانه هم نتوانیم زمان انجام کارهای عادی را پیش بینی کنیم، احساس بی ثباتی ممکن است تشدید شود. اختلاف میان اعضای خانواده درباره مصرف برق، آماده کردن وسایل، زمان انجام کارها یا مسئولیت خرید تجهیزات جایگزین نیز می تواند به تنش تبدیل شود.

در چنین شرایطی نباید هر عصبانیت یا بی حوصلگی را به ضعف شخصیت افراد نسبت داد. گاهی فرد از چیزی ناراحت است که بارها تکرار شده و امکان برنامه ریزی را از او گرفته است. بهتر است خانواده به جای سرزنش یکدیگر، درباره تقسیم مسئولیت ها و برنامه جایگزین توافق کنند.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

خاموشی برنامه ریزی شده یک موضوع فنی و اقتصادی است، اما پیامد آن می تواند به زندگی روانی مردم وارد شود. مسئله فقط مدت قطعی نیست کیفیت اطلاع رسانی، امکان پیش بینی، میزان خسارت به فعالیت روزمره و تفاوت شرایط خانواده ها نیز اهمیت دارد. سلامت روان در خلأ اتفاق نمی افتد به ثبات نسبی در نیازهای اولیه و امکان مدیریت زندگی روزانه وابسته است.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

مردم نباید هر روز با این پرسش از خواب بیدار شوند که امروز چه ساعتی برق قطع می شود و برنامه زندگی شان را چگونه تغییر دهند. خاموشی برنامه ریزی شده، هرچند ممکن است به دلیل محدودیت های شبکه اجتناب ناپذیر باشد، اما بی برنامگی، اطلاع رسانی مبهم و رها کردن مردم در وضعیت بلاتکلیف، اجتناب ناپذیر نیست.

از مسئولان وزارت نیرو و شرکت توانیر انتظار می رود بجای اعلام احتمال خاموشی و توصیه های کلی به صرفه جویی، پاسخ روشنی به چند مطالبه اساسی بدهند: جدول قطعی برق هر منطقه کجاست؟ این جدول با چه فاصله زمانی اعلام می شود؟ مردم از کدام مرجع باید تغییرات را پیگیری کنند؟ اگر برق خارج از برنامه قطع شد، چه نهادی پاسخگوست و خسارت های واردشده به فعالیت های اقتصادی و زندگی مردم چگونه پیگیری می شود؟

انتشار جدول زمانبندی باید به یک تعهد مستمر تبدیل شود، نه اقدامی مقطعی و وابسته به شرایط روز. همچنین لازم است برای بیمارانی که به تجهیزات پزشکی برقی وابسته اند، سالمندان، افراد دارای معلولیت، مراکز درمانی، مدارس و کسب وکارهای کوچک، سازوکار حمایتی و مسیر اضطراری مشخصی وجود داشته باشد. این گروه ها نباید پس از وقوع خاموشی تازه به فکر چاره بیفتند.

مسئولان باید به مردم توضیح دهند محدودیت ها تا چه زمانی ادامه خواهد داشت، چه اقداماتی برای کاهش آن در جریان است و چه برنامه ای برای جلوگیری از تکرار و بی نظمی در ماه های آینده دارند. اگر پیش بینی دقیق ممکن نیست، باید صادقانه اعلام شود چه چیزی نامشخص است و اطلاعات بعدی در چه زمانی منتشر خواهد شد.

مردم فقط برق نمی خواهند حق دارند بدانند با چه شرایطی روبرو هستند تا بتوانند برای زندگی، کار، تحصیل و مراقبت از خانواده شان برنامه ریزی کنند. امنیت روانی با توصیه به صبر و سازگاری تأمین نمی شود با پاسخگویی، شفافیت و امکان پیش بینی ساخته می شود.

مطالبه گروه روانشناسی رکنا از وزارت نیرو: چرا وقتی برق نداریم، باید آبونمان کامل بپردازیم؟

یک پرسش اساسی از وزارت نیرو و شرکت توانیر وجود دارد: مشترکی که هر ماه علاوه بر بهای برق مصرفی، مبلغی را تحت عنوان آبونمان یا هزینه ثابت اشتراک می پردازد، در مقابل چه سطحی از خدمات و دسترسی به برق حق مطالبه دارد؟

آبونمان برای پوشش هزینه های نگهداری و آماده نگه داشتن شبکه دریافت می شود اما وقتی مشترک به دلیل خاموشی های مکرر و طولانی، برای ساعت های قابل توجه از دسترسی به برق محروم می ماند، آیا منصفانه است تمام مبلغ ثابت ماهانه بدون هیچ تعدیلی از او دریافت شود؟

اگر قرار است آبونمان به صورت ثابت دریافت شود، باید روشن باشد که تعهد شرکت برق به آماده نگه داشتن و ارائه خدمت پایدار تا چه اندازه برقرار است. نمی توان از یک طرف دریافت این مبلغ را با ضرورت آماده نگه داشتن شبکه توجیه کرد و از طرف دیگر، درباره کاهش دسترسی مردم به همان خدمت، هیچ سازوکار جبرانی در نظر نگرفت.

مطالبه ما از وزارت نیرو روشن است: چرا برای مشترکانی که در طول یک دوره صورتحساب، ساعت های قابل توجهی با قطعی برق مواجه می شوند، متناسب با مدت محرومیت از خدمت، تخفیف یا اعتبار جبرانی در آبونمان پیش بینی نمی شود؟

ضروری است وزارت نیرو ضابطه ای شفاف تدوین کند تا در صورت عبور مجموع ساعات خاموشی از یک حد مشخص، مبلغ آبونمان به نسبت مدت عدم دسترسی به خدمت کاهش یابد یا اعتبار آن در قبض دوره بعد منظور شود. این ضابطه باید هم خاموشی های برنامه ریزی شده و هم قطعی های خارج از برنامه را با توجه به علت و مسئولیت مربوط بررسی کند.

اگر مردم موظف اند هزینه اشتراک را حتی در ماههای کم مصرف بپردازند، آیا شرکت برق نباید در ماههایی که خدمت را بطور کامل و پایدار در اختیار آنان قرار نمی دهد، در پرداخت این هزینه تجدیدنظر کند؟

دریافت پول از مشترک نباید یک تعهد یک طرفه باشد کیفیت و استمرار خدمت نیز باید در محاسبه هزینه ای که از مردم دریافت می شود، دیده شود.

راهکار برای خانواده ها

در شرایطی که احتمال خاموشی وجود دارد، خانواده ها بجای انتظار برای وقوع قطعی برق و تصمیم گیری در لحظه، بهتر است یک برنامه مشخص برای زمان خاموشی داشته باشند. ابتدا زمان بندی منطقه خود را فقط از منابع رسمی بررسی کنند و برای کارهایی که به برق وابسته اند، زمان جایگزین تعیین کنند. شارژ تلفن همراه، چراغ اضطراری، آماده بودن وسایل ضروری و مشخص کردن مسئولیت اعضای خانواده می تواند از آشفتگی و تنش در لحظه خاموشی جلوگیری کند.

اگر یکی از اعضای خانواده به دستگاه پزشکی وابسته به برق نیاز دارد، نباید موضوع را به زمان قطع برق موکول کرد. لازم است از قبل درباره منبع برق پشتیبان، مدت قابل استفاده بودن آن و مسیر دریافت کمک اضطراری با پزشک یا مرکز درمانی مشورت شود. خانواده هایی که کودک دانش آموز یا فرد سالمند دارند نیز بهتر است زمان مطالعه، استراحت و مراقبت را با توجه به برنامه احتمالی خاموشی تنظیم کنند.

اما یک نکته مهم وجود دارد: آمادگی خانواده جایگزین مسئولیت نهادهای مسئول نیست. مردم نباید مجبور شوند هر روز با حدس زدن زمان خاموشی، دنبال کردن شایعات و تغییر مکرر برنامه زندگی، کمبود اطلاع رسانی را جبران کنند. پیگیری مداوم پیام های غیررسمی و خبرهای متناقض نیز اضطراب را بیشتر می کند. یک منبع رسمی و معتبر را برای دریافت اطلاعات انتخاب کنید و بجای زیر نظر گرفتن لحظه به لحظه شایعات، بر برنامه ای که امکان کنترل آن را دارید تمرکز کنید.

در نهایت، خانواده ها می توانند برای محدودیت ها آماده شوند، اما مسئولیت ایجاد ثبات و اطلاع رسانی قابل اعتماد بر عهده نهادهای متولی است.

تلنگر روانشناختی

گاهی آنچه ما را فرسوده می کند فقط دشواری یک اتفاق نیست تکرار وضعیتی است که نمی دانیم چه زمانی شروع می شود، چه زمانی تمام می شود و چگونه باید خود را با آن تطبیق دهیم. جامعه برای تاب آوردن محدودیت ها، بیش از توصیه به صبر و صرفه جویی، به اطلاعات شفاف و امکان برنامه ریزی نیاز دارد.

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1268429