شایعه مرگ کیم جونگ اون/ چرا جهان به خبر مرگ رهبران قدرتمند واکنش نشان می دهد؟ / تحلیل اروانشناسی اخبار ترند

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، روزهای ۱۹ و ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، ادعاهایی درباره وخامت شدید وضعیت جسمانی کیم جونگ اون در شبکه های اجتماعی دست به دست شد. برخی مطالب مدعی شدند او بر اثر خونریزی مغزی به کما رفته و برای درمان به بیمارستانی در پکن منتقل شده است. ادعاهای دیگری نیز از مرگ او و احتمال جانشینی خواهرش، کیم یو جونگ، سخن گفتند.

اما هیچ مدرک پزشکی یا تایید مستقلی برای این ادعاها منتشر نشده است. همزمان، رسانه های دولتی کره شمالی تصاویری از حضور رهبر این کشور در نمایشگاه پوشاک و کفش در روز دوشنبه منتشر کردند.

این تصاویر ادعای مرگ او را تضعیف می کنند، هرچند به تنهایی جایگزین ارزیابی مستقل پزشکی نیستند.

چرا شایعه مرگ یک رهبر تا این اندازه جذاب است؟

گوردون آلپورت، روانشناس اجتماعی و لئو پستمن، روانشناس و پژوهشگر شایعات، در آثار خود توضیح داده اند اهمیت یک موضوع و ابهام پیرامون آن می توانند زمینه انتشار شایعه را تقویت کنند.

وضعیت کره شمالی نمونه قابل توجهی برای بررسی این چارچوب است. اطلاعات مستقل درباره رهبران این کشور محدود است و هر غیبت یا تغییر در برنامه های رسمی ممکن است با تفسیرهای متعدد همراه شود.

وقتی موضوع به سلامت فردی مرتبط باشد که بر تصمیم های نظامی و سیاسی تاثیر گسترده دارد، اهمیت خبر نیز افزایش پیدا می کند. در چنین شرایطی، نبودن اطلاعات قطعی می تواند بجای توقف گمانه زنی، فضای بیشتری برای آن ایجاد کند.

مغز از خلأ اطلاعات متنفر است حتی اگر پاسخ ساختگی باشد

میشل دوگاس، روانشناس و پژوهشگر تحمل ناپذیری بلاتکلیفی، نشان داده است دشواری کنار آمدن با شرایط نامعلوم می تواند با نگرانی مداوم ارتباط داشته باشد.

وقتی خبری درباره وضعیت یک رهبر منتشر می شود، مخاطب می خواهد بداند چه اتفاقی افتاده، چه کسی جانشین خواهد شد و آیا توازن قدرت تغییر می کند اما پاسخ این پرسش ها همیشه در دسترس نیست. در چنین موقعیتی، یک روایت قطعی اما بی سند ممکن است برای بعضی افراد از پذیرش پاسخ هنوز نمی دانیم جذاب تر باشد. این جذابیت، البته هیچ ارتباطی با صحت روایت ندارد.

مرگ رهبر یا ترس از فروپاشی نظم؟

جان جاست، روانشناس اجتماعی و پژوهشگر توجیه نظام، در مطالعات خود به نقش نیاز انسان به ثبات و پیش بینی پذیری ساختارهای اجتماعی پرداخته است. در کشورهایی که قدرت سیاسی به شدت با یک چهره گره خورده، خبر بیماری یا مرگ آن فرد ممکن است پرسش هایی درباره تداوم ساختار قدرت ایجاد کند.

این نگرانی فقط به شهروندان همان کشور محدود نمی شود. کشورهای همسایه نیز ممکن است درباره پیامدهای امنیتی و دیپلماتیک تغییر احتمالی رهبری حساس باشند. با این حال، از شایعه بیماری نمی توان وقوع بحران جانشینی یا تغییر سیاسی را نتیجه گرفت.

چرا تصاویر تازه همیشه به شایعات پایان نمی دهند؟

پس از انتشار تصاویر جدید، ممکن است برخی کاربران همچنان درباره زمان ثبت تصاویر یا اعتبار آنها تردید کنند. لئون فستینگر، روانشناس اجتماعی و نظریه پرداز ناهماهنگی شناختی، توضیح داده است مواجهه با اطلاعات ناسازگار با باورهای قبلی می تواند ناراحتی ذهنی ایجاد کند.

فردی که به شدت به یک شایعه باور پیدا کرده، ممکن است شواهد مخالف را سخت تر بپذیرد. البته بررسی انتقادی تصاویر رسانه های رسمی نیز به خودی خود غیرمنطقی نیست. تفاوت مهم میان پرسشگری مستند و رد کردن هر شاهد مخالف بدون دلیل است.

چرا گروه روانشناسی رکنا به این خبر می پردازد؟

زیرا این ماجرا نشان می دهد چگونه ابهام سیاسی، کنجکاوی عمومی و سرعت انتشار اطلاعات می توانند به یکدیگر گره بخورند. شایعه درباره سلامت یک مقام سیاسی، علاوه بر تاثیر احتمالی بر افکار عمومی، می تواند زمینه تولید روایت های نادرست درباره جنگ، جانشینی یا تغییر حکومت را فراهم کند.

شناخت سازوکارهای روانشناختی شایعه به مخاطب کمک می کند میان اهمیت یک خبر و اعتبار آن تفاوت بگذارد.

پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان

رسانه ها باید میان ادعای شبکه های اجتماعی، گزارش منابع رسمی و اطلاعات تاییدشده مستقل مرزبندی روشن داشته باشند. انتشار تیتر قطعی درباره مرگ یا بیماری افراد بدون شواهد معتبر، حتی درباره چهره های سیاسی بحث برانگیز، با اصول اطلاع رسانی مسئولانه سازگار نیست.

راهکار برای خانواده ها

هنگام مواجهه با خبرهای تکان دهنده، پیش از بازنشر منبع اولیه و زمان انتشار را بررسی کنید. اگر خبری فقط بر اساس حساب های ناشناس منتشر شده، آن را واقعیت قطعی تلقی نکنید. به نوجوانان آموزش دهید تعداد بازدید یا سرعت انتشار یک خبر، نشانه صحت آن نیست.

تلنگر روانشناختی

گاهی شایعه درباره مرگ یک رهبر، بیش از آنکه اطلاعاتی درباره سرنوشت او بدهد، نیاز ذهن انسان به قطعیت را آشکار می کند. خطر از جایی آغاز می شود که برای فرار از ندانستن، حاضر می شویم هر روایت هیجان انگیزی را باور کنیم.