مغز چرا خبر دروغ را باور می کند؟
رکنا: وقتی حقیقت دیر می رسد، مغز خودش خبر می سازد؛ چرا شایعه اینقدر راحت باورمان می شود؟
به گزارش گروه روانشناسی رکنا، برای مغز، ابهام همیشه خوشایند نیست.وقتی اتفاقی غیرمنتظره رخ می دهد و اطلاعات کافی برای توضیح آن نداریم، یک فاصله شکل می گیرد:چیزی اتفاق افتاده، اما من نمی دانم چیست.همین فاصله می تواند اضطراب ایجاد کند. ذهن انسان برای کاهش این اضطراب، به دنبال معنا و توضیح می گردد. اگر اطلاعات واقعی در دسترس نباشد، مغز ممکن است از تکه های اطلاعات موجود استفاده کند و یک روایت بسازد.اینجاست که یک شایعه متولد می شود.شایعه لزوما از یک دروغ عمدی شروع نمی شود.گاهی از یک نمی دانم شروع می شود.
یک صدای نامعلوم کافی است تا ذهن وارد حالت کارآگاهی شود
فرض کنید نیمه شب صدای شدیدی می شنوید.اولین واکنش چیست؟ چی بود؟ بعد: انفجار بود؟ بعد: نکنه اتفاقی افتاده؟بعد گوشی را برمی دارید. یک کانال خبری را باز می کنید. چند پیام می خوانید و ناگهان ذهن شما از چند تکه اطلاعات ناقص، یک داستان کامل ساخته است.مشکل اینجاست که کامل بودن داستان، به معنای درست بودن آن نیست . مغز بیشتر از آنکه عاشق حقیقت باشد، عاشق معناست.
اضطراب، شایعه را جذاب تر می کند
وقتی موضوعی برای ما مهم نیست، ممکن است بتوانیم صبر کنیم تا اطلاعات دقیق منتشر شود.اما وقتی پای جان، خانواده، جنگ، بیماری، پول یا امنیت در میان باشد، تحمل ابهام سخت تر می شود.در چنین شرایطی، نیاز ما به دانستن بالا می رود.حتی یک پاسخ ناقص ممکن است از بی پاسخی آرامش بخش تر به نظر برسد. به همین دلیل است که در شرایط بحرانی، شایعه می تواند بسیار سریع منتشر شود. یک جمله ساده مثل :می گن اتفاقی افتاده، ممکن است چند دقیقه بعد تبدیل شود به:خبر موثقی منتشر شده که اتفاق بزرگی افتاده. در این فاصله، مغز چند بار اطلاعات را تغییر داده است.

چرا هر بار که خبر را تعریف می کنیم، ممکن است تغییر کند؟
یکی از ویژگی های عجیب ارتباط انسانی این است که اطلاعات هنگام انتقال می توانند تغییر کنند.یک نفر چیزی را می شنود.بخشی را حذف می کند.بخشی را برجسته می کند.یک برداشت شخصی به آن اضافه می کند.نفر بعدی همین نسخه را دریافت می کند و دوباره همین اتفاق رخ می دهد. به این ترتیب، یک اطلاعات ناقص می تواند در مسیر انتقال، به داستانی بسیار دقیق و قطعی تبدیل شود. هرچه داستان جزئیات بیشتری پیدا کند، ممکن است باورپذیرتر به نظر برسد اما جزئیات بیشتر همیشه به معنای حقیقت بیشتر نیست. گاهی فقط به معنای داستان بهتر است.
یک دام خطرناک: همه دارند می گویند
یکی از جملاتی که در شایعات زیاد می شنویم این است:همه دارن می گن. اما زیاد شنیده شدن یک ادعا، آن را درست نمی کند. اگر صد نفر یک خبر اشتباه را از یک منبع مشترک گرفته باشند، ما صد شاهد مستقل نداریم. یک شاهد داریم که صد بار تکرار شده است.
این مسئله در شبکه های اجتماعی اهمیت بیشتری پیدا می کند، چون الگوریتم ها معمولا محتوایی را که واکنش بیشتری ایجاد می کند، بیشتر جلوی چشم کاربران قرار می دهند.در نتیجه ممکن است تصور کنیم یک موضوع همه جا است، در حالی که فقط در حلقه اطلاعاتی خودمان بیشتر دیده می شود.
چرا خبرهایی که می ترسانند بیشتر پخش می شوند؟
ترس توجه را به شدت جلب می کند.مغز انسان از نظر تکاملی نسبت به نشانه های تهدید حساس است، چون نادیده گرفتن خطر می توانست هزینه زیادی داشته باشد.اگر صدایی در جنگل شنیده شود، برای اجداد ما بهتر بود چند بار بی جهت بترسند تا اینکه یک بار خطر واقعی را نادیده بگیرند.این سازوکار در دنیای امروز هم کاملا از بین نرفته است.فقط جنگل عوض شده.حالا ممکن است صدای ناشناس، خبر فوری، احتمال حمله، بیماری جدید یا بحران اقتصادی همان نقش هشدار را برای ذهن بازی کند.
مغز گاهی بیش از حد پیش بینی می کند
یکی از نگاه های مهم در علوم شناختی این است که مغز فقط اطلاعات را دریافت نمی کند؛ دائما در حال پیش بینی است.ما بر اساس تجربه های قبلی، انتظار داریم اتفاق بعدی چه باشد.اگر فردی بارها در محیطی ناامن با صداهای شدید مواجه شده باشد، یک صدای مشابه ممکن است برای او معنای متفاوتی نسبت به فردی داشته باشد که چنین تجربه ای نداشته است بنابراین یک صدا برای یک نفر فقط «یک صدا» است. برای دیگری ممکن است پیام باشد:دوباره چیزی شروع شده. اینجاست که تجربه قبلی، اضطراب و اطلاعات ناقص به هم وصل می شوند.
چرا بعضی ها خیلی زودتر از بقیه شایعه را باور می کنند؟
فقط ساده لوحی نیست عوامل مختلفی می توانند نقش داشته باشند؛ از میزان اضطراب و تحمل ابهام گرفته تا اعتماد به منبع، تجربه قبلی، باورهای شخصی و میزان درگیری هیجانی با موضوع. فردی که تحمل ابهام پایینی دارد، ممکن است زودتر دنبال یک پاسخ قطعی بگردد. فردی که از قبل انتظار یک اتفاق خاص را دارد، ممکن است اطلاعات جدید را در همان چارچوب تفسیر کند و فردی که به یک کانال یا شخص اعتماد زیادی دارد، ممکن است ادعای او را بدون بررسی کافی بپذیرد. پس گاهی ما شایعه را به این دلیل باور نمی کنیم که اطلاعات کافی داریم؛ به این دلیل باورش می کنیم که از بی خبری خسته ایم .

نگاه روانشناختی
دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و استاد دانشگاه- می گوید: از نظر روانشناختی، یکی از مهمترین سوخت های شایعه، فقط دروغ نیست؛ اضطراب ناشی از ندانستن است. انسان دوست دارد محیط خود را قابل پیش بینی کند. وقتی پیش بینی پذیری کاهش پیدا می کند، ذهن تلاش می کند دوباره یک نقشه بسازد؛ حتی اگر اطلاعات لازم برای ساختن آن نقشه را نداشته باشد. به همین دلیل، در شرایط بحرانی باید مراقب یک خطای ذهنی باشیم: من توضیحی برای این اتفاق پیدا کردم، پس حتما حقیقت را پیدا کرده ام. در حالی که این دو یکی نیستند. ممکن است فقط توانسته باشیم برای یک اتفاق نامعلوم، یک داستان بسازیم.
قبل از فرستادن خبر، فقط ۳۰ ثانیه مکث کنیم
دفعه بعد که یک خبر هیجان انگیز دریافت کردید، به جای اینکه بلافاصله برای دیگران بفرستید، سه سوال از خودتان بپرسید:آیا منبع اصلی خبر مشخص است؟آیا چند منبع مستقل آن را تایید کرده اند؟ آیا چیزی که می دانم واقعیت است یا تفسیر من از واقعیت؟ همین مکث کوتاه می تواند جلوی بخشی از چرخه انتشار شایعه را بگیرد.
گاهی فکر می کنیم شایعه را یک آدم دروغگو می سازد اما همیشه اینطور نیست. گاهی شایعه محصول همکاری چند چیز است: یک اتفاق مبهم، یک مغز نگران، چند اطلاعات ناقص و نیاز شدید به یک جواب . یکی از مهمترین مهارت های روانی در دوران بحران این است که بتوانیم با جمله ای بسیار ساده کنار بیاییم: هنوز نمی دانم . چون نمی دانم گاهی بسیار سالم تر از خبری است که فقط برای آرام کردن اضطراب مان ساخته ایم.
-
دکوراسیون جدید اتاق خواب حدیث میرامینی با سرویس خواب لوتوس + فیلم
ارسال نظر