انتقاد محمد خدادی: مردم فقط با تبلیغ و پروپاگاندا اقناع نمیشوند/ چرا خبرنگاران داخلی سازمان و سازوکاری نداشته باشند
رکنا سیاسی : محمد خدادی، دانشآموخته دکترای مدیریت رسانه دانشگاه تهران، دربارهی اوضاع رسانهها در ناآرامیها و اعتراضات دی ۱۴۰۴ میگوید وقتی رسانه پاسخی به نیاز مردم نمیدهد، وقتی رسانه مهارت تولید محتوا برای ذائقه تغییرکرده مخاطب را ندارد، وقتی اقناع مخاطب در دستور کار و شرح وظیفه رسانه نیست، اعتماد شکل نمیگیرد.
به گزارش رکنا به نقل از انصاف نیوز، او که از خبرنگاری در دهه ۱۳۶۰ تا اداره معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد در دهه ۱۳۹۰ را در کارنامه دارد، طرح دغدغه مردم در رسانه، تغییر در نگاه حاکمیتی به رسانه و خروج دولت از رسانهداری، تعطیلی رسانههای دولتی کماثر و… را راهکارهایی میداند که میتواند اعتماد مردم به رسانههای داخلی را بازیابی کند.
خدادی نقص در مهارت تولید اطلاعات و نشناختن ریشه تفاوت رسانه امروز با دیروز را یکی از دلایل بیاعتمادی مخاطب به رسانههای داخلی دانست و گفت: در گذشته انحصار اطلاعات وجود داشت و مخاطب محکوم به دریافت اطلاعات از تعداد بسیار محدودی رسانه بود.
او نه نقشی در تولید اطلاعات داشت، نه سهمی در نشر آن، درحالیکه امروز شرایط بهکلی دگرگون شده است.
مخاطب امروز کنشگری است که در جستوجوی پاسخ، محکوم به مراجعه به رسانههای جمعی نیست. اگر پاسخِ مبتنی بر اقناع از رسانه دریافت کرد، اعتمادش جلب میشود و در غیر اینصورت رویگردان از رسانه، به بسترهای مختلف دیگر مراجعه میکند.
این کارشناس ادامه داد: کارکرد اصلی رسانه پاسخ به تقاضای مخاطب است. یعنی رسانه بر بستر شناخت – تقاضا – انتظار مخاطب، محتوا تولید و منتشر میکند نه اینکه حتی نداند مخاطب چه میخواهد.
البته گاهی شاهد بودهایم که رسانه تلاش میکند نیازهای مخاطب خود را برطرف کند اما اینجا هم اولویتها را ذهن خبرنگارها و سردبیرها تعیین میکند، نه نیازهایی که از کف جامعه جمعآوری شده است.
خدادی به حوادث بزرگی مانند جنگ و بحران کرونا اشاره کرد و افزود: اگر مردم قانع شوند، سختیها را برای اهداف مهم ملی تحمل میکنند. در کرونا مردم قانع شدند که منع تردد شبانه از ساعت ۸ شب به مهار بیماری کمک میکند و در نتیجه این طرح در کشور بدون هیچ مشکلی اجرا شد.
او گفت: دور شدن از کارکرد پوشش گفتههای مقامات و رویآوردن به انتخاب سوژه مبتنی بر نیاز مخاطب تنها راه بقای رسانهی امروز است.
تقاضاشناسی مخاطب و پاسخ به تقاضا مبتنی بر واقعیت که به اقناع ختم شود، اعتماد مخاطب به رسانه را ممکن و او را پایدار میکند.
خدادی ادامه داد: سازوکار غلبه بر بحران را باید پیش از بحران طراحی کرد و در دل بحران نمیتوان تازه به فکر تامین نداشتهها و جبران نکردهها افتاد و اگر هم چنین کنیم، نتیجهای نمیگیریم.
یک سیستم هوشمند اطلاعرسانی، پیش از وقوع بحران ابتدا به سازوکارهای پیشگیری فکر میکند، سپس به سازوکارهای کاهش آسیبها و صدمات در حین بحران میاندیشد و در گام سوم، راهکارهای کاهش تبعات، جبران آسیبها و بازگشت سریعتر به شرایط عادی را طراحی و مدلسازی میکند. در دل همین پیشبینی و طراحی سازوکار، روشهای مواجهه با افکار عمومی هم بررسی میشود.
این روزنامهنگار پیشکسوت گفت: سازمان رسانهای در کشور بیشتر از کیفیت و اثرگذاری درگیر کمیت و موازیکاری است. صرف وجود ۹۰ خبرگزاری و ۱۵هزار رسانه که بسیاری نیز متولی دولتی دارند، نمیتواند راه علاج بحران اطلاعرسانی در کشور باشد و برعکس موجب بیاثر شدن قدرت نشر اطلاعات شده است.
او تاکید کرد: امروز ارزش نشر اطلاعات به محل نشر آن نیست، به محتوایی است که به مخاطب میدهد. محتوایی که مخاطب میخواهد حتی اگر در یک بستر نشر معمولی منتشر شود، راه خود را پیدا میکند و گاهی در سطح جهانی دیده میشود.
خدادی از تعدد رسانهها در ایران با تعبیر «بحران رسانه» یاد کرد و ادامه داد: وقتی تعداد کارکنان رسانهها در کشور قابل شمارش نیست و در عین حال هیچ خبرنگار صاحبنام و برندی در کشور نداریم، نباید انتظار اثربخشی از رسانه و اهل رسانه داشته باشیم.
در دنیا هم برند رسانهای داریم، هم برند خبرنگاری؛ خبرنگاران هم در حوزههای تخصصی کار میکنند و هم در کار خودشان متخصص میشوند و بنابراین میتوانند کار موثر کنند.
مدیرعامل اسبق ایرنا سوگیری در اطلاعات و جهتدهی در محتوا را یک اصل در همه رسانههای جهان خواند و گفت: مهارت خبرنگاران در تولید محتوا میتواند نقش اصلی را در مدیریت بحران ایفا کند و ضمن اقناع مخاطب، ملاحظات اجتماعی و سیاسی و فرهنگی جامعه را نیز در برگیرد تا به جای باز شدن گسلها، بحران کاهش یابد. چنین خبرنگارانی میتوانند در آسیبشناسی بحران نیز نقش اصلی را بازی کنند.
معاون اسبق مطبوعاتی وزیر ارشاد گفت: من باور دارم که اگر سازمان رسانهای کشور حرفهای بود، میتوانست مانع بسیاری از اتفاقات شود.
خدادی درباره وقوع بحرانهای پیشین که ضعف نظام و سازمان حاکم بر رسانههای کشور مشخص شد، به سمت برطرفکردن کمبودها نرفتهایم؟ پاسخ داد: یک دلیل عمدهاش این است که کار رسانهای به شغل تبدیل شده است و نه مهارت که البته مختص رسانه هم نیست و در همه حوزهها شاهد این وضعیت هستیم. دلیل دیگر اینکه اصولا رسانهداری برای دستگاهها مهمتر از رسانهمداری بوده است.
تا وقتی اسم بر مسمی غلبه داشته باشد و برای افراد داشتن یک رسانه مهم باشد و نه محتوا و تولید رسانهای، کار رسانهای را یک کار در کنار انبوهی از کارهای دیگرشان تعریف کنند و… آش همین آش است و کاسه همین کاسه.
خدادی رسانههای پرشمار دولتی را یکی از مهمترین عوامل تضعیف نظام رسانهای ایران معرفی کرد و گفت: الان هر وزارتخانه و سازمان دولتی برای خود رسانه اختصاصی راه انداخته است. قبلا این رسانه در حد یک پایگاه اینترنتی بود اما به این هم راضی نشدند و خبرگزاری و روزنامه راهاندازی کردند.
همین میشود که در بزنگاه بحران که اینترنت قطع میشود، ۱۵ هزار نفر به عنوان خبرنگار متقاضی اینترنت میشوند و ماجرا خط سفید پیش میآید.
من یکبار گفتم اینترنت برای خبرنگار مانند خط ویژه برای آمبولانس است و نمیشود به آمبولانس گفت در ترافیک مانند خودروهای دیگر حرکت کن. اما از آن طرف هم اگر همه خودروها را آمبولانس بنامیم، دیگر خط ویژه معنا نخواهد داشت.
او به تجربه موفق اطلاعرسانی در بحران کرونا اشاره کرد و گفت: در بحرانی با ابعاد کرونا که همه جمعیت کشور را درگیر کرد، ارتباط سالمی بین رسانهها و دستگاههای مرتبط برقرار کردیم که نتیجهاش تبدیل رسانههای داخلی به مرجع اطلاعرسانی درباره پیشگیری، سبک زندگی، مقابله و درمان کرونا شد و توانست با مخاطب ۹۰ میلیون نفری ارتباط برقرار کند.
این هم با یک جلسه و یک نشست به دست نیامد؛ ۱۶۰ جلسه کمیته اطلاعرسانی ستاد کرونا را برگزار کردیم. یک فضای مبتنی بر احترام و اعتماد بین حاکمیت و رسانه به وجود آمد که سبب شد اعتماد مردم نیز جلب شود.
مدیرعامل اسبق ایرنا گفت: روش حل مساله از نظر من همان فرمولی است که در اقتصاد هم به آن رسیدهایم. آنجا میگوییم نتیجه تصدیگری دولت، بنگاه ورشکسته و تولید منجر به ضرر است و اینجا میگوییم نتیجه رسانهداری دولت، بحران بیاثری در اطلاعرسانی و ضعف ایجاد مشارکت اجتماعی و اقناع مردم در مواجهه با مشکلات و بحرانهاست.
خدادی تاکید کرد: دولت میتواند در مقابله با کمیت رسانه پیشقدم شود و دهها رسانه موجود و بیاثر متعلق به خود را درهم ادغام کند و به برای تقویت و ظرفیتسازی چند رسانه موجود گام اساسی بردارد.
خدادی درباره اولویتهای اصلاح وضعیت رسانهای کشور گفت: ابتدا باید برای اصلاح این وضعیت اراده – اولویت و ظرفیتی در کلان حاکمیت به وجود بیاید.
گام بعدی خروج دولت و دستگاههای مختلف از رسانهداری به معنی تصدیگری است. باید رسانهمداری در دستور کار باشد یعنی رسانه را شریک همکار و بخشی از هر روند در کشور بداند و همزمان با تدارک هر زیرساختی برای ایجاد تحول در اقتصاد و… زیرساخت ایجاد قرائت واحد از موضوع با اطلاعات مبتنی بر واقعیت فراهم کند تا زمینه اقناع مردم فراهم شود.
باید به سوالات مردم پاسخ داده شود و ابهامات ناشی از اطلاعات ناقص، شبهات ناشی از اطلاعات دوپهلو، شایعات که ناشی از عدم اطلاع است و القائات که عمدتا توسط جریان خارج از کشور با هدف تخریب دنبال میشود، با اطلاعرسانی موثر برطرف شود.
چرا خبرنگاران داخلی سازمان و سازوکار نداشته باشند
گام سوم تاسیس سازمان نظام رسانهای در کشور است. خبرنگاران خارجی درایران ساز و سازمان دارند، چرا خبرنگاران داخلی سازمان و سازوکار نداشته باشند؛ یک سازمان کاملا حرفهای و غیرسیاسی که به شکل متمرکز به حرفه خبرنگاری میپردازد.
خدادی در پایان گفت: اطلاعرسانی موثر و مورد اعتماد باید بتواند ابتدا با اطلاعرسانی پیشدستانه نسبت به موضوعات، درک متقابل ایجاد کند و سپس به پنج لایه شبهات، ابهامات، القائات، سوالات و شایعات در موضوعات مختلف مورد توجه افکار عمومی پاسخ دهد.
به باور من امکان ندارد بدون رسانههای حرفهای و ماهر و فقط با تبلیغ و پروپاگاندا، به این ۵ لایه پاسخ درست و متقن و قانعکننده داد.
بنابراین اصلاح و تقویب سازمان رسانهای کشور در واقع تقویت توان ظرفیت رسانهای کشور در مقابله با بحران اطلاعرسانی است.
ارسال نظر