خسرو معتضد: آزادی ناکافی رسانه های ایران به برد در دیپلماسی آسیب زده / ماجرای کودکان میناب باید به رسانه‌های جهان برسد/ محل اقامت فرزندان افراد نباید معیار قضاوت درباره توانایی‌های حرفه‌ای آنان باشد

به گزارش رکنا، خسرو معتضد، مورخ و پژوهشگر تاریخ معاصر، در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی رکنا با اشاره به مقایسه‌هایی که میان شرایط امروز ایران و دوران جنگ‌های جهانی مطرح می‌شود، اظهار کرد: اگرچه در هر دو مقطع کشور با تهدیدهای خارجی روبه‌رو بوده، اما از نظر تاریخی، اجتماعی و سیاسی نمی‌توان شرایط فعلی را با جنگ جهانی اول یا دوم یکسان دانست.

وی با تشریح وضعیت ایران در جنگ جهانی اول گفت: ایران در آن دوره عملاً از چند جهت در اشغال نیروهای خارجی قرار گرفته بود. نیروهای عثمانی از سمت غرب وارد شده و تا مناطق کردستان، کرمانشاه و حوالی همدان پیشروی کرده بودند. در شمال و شمال شرق نیز نیروهای روسیه در تبریز، خراسان و بخش بزرگی از شهرهای شمالی حضور داشتند و نیروهای انگلیسی خوزستان را در اختیار گرفته بودند. به گفته معتضد، کشور در آن مقطع با تهدیدی جدی روبه‌رو بود، اما شرایط آن دوران با امروز تفاوت‌های اساسی دارد.

این پژوهشگر تاریخ معاصر، جمعیت اندک ایران در آن زمان را یکی از مهم‌ترین تفاوت‌ها عنوان کرد و افزود: جمعیت ایران در آن سال‌ها حدود ۱۱ تا ۱۲ میلیون نفر بود، در حالی که امروز جمعیت کشور به حدود ۹۰ میلیون نفر رسیده است. علاوه بر این، بخش عمده مردم آن دوره بی‌سواد بودند و امکان دسترسی به اطلاعات نداشتند، اما امروز اکثریت جامعه باسواد هستند، میلیون‌ها نفر تحصیلات دانشگاهی و زنان در دانشگاه‌ها حضور گسترده دارند.

معتضد با رد برخی روایت‌ها درباره شمار قربانیان جنگ جهانی اول گفت: گاهی ارقامی مانند مرگ ۹ میلیون ایرانی در آن جنگ مطرح می‌شود، اما از نظر تاریخی قابل پذیرش نیست، زیرا با جمعیت آن زمان کشور همخوانی ندارد.

وی تأکید کرد: ایران در آغاز قرن بیستم حدود ۹ میلیون نفر جمعیت داشت و این جمعیت تا آغاز جنگ جهانی اول افزایش محدودی پیدا کرده بود؛ بنابراین برخی آمارهای مطرح‌شده با واقعیت‌های جمعیتی سازگار نیست.

وی همچنین گفت:  کشور در مقطع جنگ جهانی دوم با اشغال نظامی و قحطی روبه‌رو و تلفات سنگینی را متحمل شد، اما باز هم شرایط اجتماعی آن زمان با امروز تفاوت‌های بسیاری داشت. مردم از امکانات ارتباطی و رسانه‌ای محروم بودند و اخبار با فاصله زمانی طولانی به دست آنان می‌رسید، در حالی که امروز با وجود اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های مختلف، مردم ایران همزمان با وقوع رویدادها از تحولات جهان مطلع می‌شوند؛ موضوعی که یک قرن پیش حتی قابل تصور نبود. 

این مورخ در ادامه با اشاره به شرایط سیاسی و اجتماعی ایران در دوران پهلوی اول اظهار کرد: در زمان اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، حکومت رضاشاه فضای بسته‌ای بر کشور حاکم کرده بود و امکان اظهار نظر و اطلاع‌رسانی آزاد وجود نداشت، اما امروز جامعه از کوچک‌ترین تحولات داخلی و خارجی آگاه می‌شود و همین مسئله قدرت تحلیل افکار عمومی را افزایش داده است.

معتضد در ادامه تأکید کرد: ایران در چنین شرایطی باید بیش از هر زمان دیگری از ابزار دیپلماسی استفاده کند. وی با اشاره به تجربه تاریخی قوام‌السلطنه در مدیریت بحران‌های سیاسی کشور گفت: قوام در مقاطع حساس نشان داد که گاهی صبر، مذاکره و بهره‌گیری از فرصت‌های سیاسی می‌تواند نتایج مؤثرتری از تصمیم‌های شتاب‌زده داشته باشد.

این مورخ افزود: به اعتقاد من، امروز باید ضمن حفظ اقتدار دفاعی، از ظرفیت دیپلماسی برای کاهش فشارهای بین‌المللی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهان استفاده شود.

وی با تأکید بر اهمیت جنگ رسانه‌ای اظهار کرد: امروز رسانه‌ها بخشی از میدان نبرد هستند و هر کشوری که بتواند روایت خود را بهتر به افکار عمومی جهان منتقل کند، دست برتر را خواهد داشت.

معتضد با انتقاد از عملکرد رسانه‌ای ایران گفت: اگر رسانه‌های داخلی آزادی عمل بیشتری برای فعالیت حرفه‌ای داشتند و امکان حضور مؤثرتر در فضای بین‌المللی فراهم می‌شد، بسیاری از روایت‌های یک‌جانبه علیه ایران قابل پاسخگویی بود. محدودیت رسانه‌ها باعث شده ایران نتواند آن‌گونه که باید، روایت خود را به افکار عمومی جهان منتقل کند.

وی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت رسانه‌های بین‌المللی تأکید کرد و گفت: ایران باید بتواند دیدگاه‌های خود را در رسانه‌های معتبر خارجی منتشر کند تا مخاطبان جهانی با روایت ایران از تحولات منطقه آشنا شوند.

معتضد با تأکید بر اینکه در شرایط کنونی، عرصه رسانه و دیپلماسی به اندازه میدان نظامی اهمیت دارد، اظهار کرد: امروز تنها قدرت نظامی تعیین‌کننده نیست، بلکه افکار عمومی جهان در تصمیم‌گیری دولت‌ها تأثیرگذار است. به اعتقاد او، ایران باید از این ظرفیت برای تبیین مواضع خود استفاده کند.

معتضد در ادامه با اشاره به کشته شدن کودکان در میناب بر اثر حملات اخیر، این حادثه را «جنایتی تلخ» توصیف کرد و گفت: کشته شدن ده‌ها کودک، مسئله‌ای نیست که بتوان از کنار آن به سادگی عبور کرد و باید این موضوع در سطح بین‌المللی به شکل گسترده مطرح شود.

وی افزود: اگر ایران بتواند تصاویر و مستندات مربوط به قربانیان غیرنظامی، به‌ویژه کودکان، را در رسانه‌های معتبر جهان از جمله روزنامه نیویورک‌تایمز، منتشر کند، افکار عمومی جهان به این حوادث حساس‌تر خواهد شد.

معتضد با اشاره به تجربه برخی کشورها در استفاده از رسانه‌های خارجی اظهار کرد: انتشار آگهی، گزارش و مستندات در رسانه‌های بین‌المللی می‌تواند یکی از ابزارهای انتقال پیام ایران به افکار عمومی جهان باشد.

این پژوهشگر تاریخ با انتقاد از عملکرد رسانه‌ای کشور افزود: اگر رسانه‌های ایران آزادی عمل بیشتری برای فعالیت حرفه‌ای داشتند، بسیاری از مسائل و روایت‌های موجود می‌توانست بهتر برای افکار عمومی جهان تبیین شود.  امروز رسانه بخشی از قدرت کشورهاست و هر اندازه بتوان روایت دقیق‌تر و مستندتری از رویدادها ارائه کرد، تأثیر بیشتری بر افکار عمومی جهان گذاشته خواهد شد.

این پژوهشگر تاریخی تصریح کرد: به اعتقاد من، آزادی ناکافی رسانه‌های ایران باعث شده کشور در حوزه جنگ رسانه‌ای نتواند آن‌گونه که باید از ظرفیت خبرنگاران، روزنامه‌نگاران و رسانه‌های داخلی استفاده کند.

وی همچنین با اشاره به تجربه تاریخی تبلیغات سیاسی در کشورهای مختلف اظهار کرد: بسیاری از دولت‌ها در دوره‌های مختلف برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی، از ظرفیت روزنامه‌ها و رسانه‌های بین‌المللی استفاده کرده‌اند و ایران نیز می‌تواند از این تجربه بهره بگیرد.

وی سپس به تحولات سیاسی آمریکا پرداخت و گفت: برخلاف تصور برخی، افکار عمومی آمریکا با گسترش جنگ موافق نیست و بسیاری از رسانه‌های آمریکایی از جمله روزنامه نیویورک تایمز و وال‌استریت ژورنال در گزارش‌ها و تحلیل‌های خود از سیاست‌های دولت آمریکا انتقاد کرده‌اند. علاوه بر این برخی مقام‌های این کشور در ماه‌های گذشته از سمت خود کناره‌گیری کرده‌اند.

این پژوهشگر تاریخ، با اشاره به جایگاه دونالد ترامپ در فضای سیاسی آمریکا، اظهار کرد: بخش قابل توجهی از افکار عمومی آمریکا از دانشگاهیان و روزنامه‌نگاران گرفته تا برخی هنرمندان و نظامیان به عملکرد ترامپ انتقاد دارند. ترامپ تلاش می‌کند نام خود را در تاریخ آمریکا در کنار رؤسای جمهور تأثیرگذار ثبت کند، اما شرایط سیاسی امروز آمریکا با دوران رؤسای جمهوری مانند فرانکلین روزولت یا هری ترومن تفاوت دارد و او از جایگاه سیاسی مشابهی برخوردار نیست.

معتضد با اشاره به اعتراض‌های خیابانی در آمریکا گفت: در ماه‌های گذشته برخی معترضان در تجمع‌های شهرهای مختلف آمریکا شعارهایی علیه سیاست‌های دولت سر داده‌اند. این اعتراض‌ها نشانه‌ای از نارضایتی بخشی از جامعه آمریکا از ادامه تنش‌ها و جنگ است.

وی در ادامه تأکید کرد: در چنین شرایطی ایران باید از ظرفیت رسانه‌ها و افکار عمومی بهره بگیرد و روایت خود را در فضای بین‌المللی مطرح کند.

این مورخ با اشاره به تجربه‌های تاریخی ایران گفت: در مقاطع مختلف، دیپلماسی توانسته در کنار قدرت نظامی از منافع کشور دفاع کند و امروز باید از این ابزار به‌درستی استفاده شود.

معتضد در بخش دیگری از سخنان خود به عملکرد دستگاه دیپلماسی پرداخت و گفت: در شرایط کنونی، حضور چهره‌های باتجربه در عرصه سیاست خارجی می‌تواند به دفاع از منافع کشور کمک کند.

وی با اشاره به محمدجواد ظریف اظهار کرد: به اعتقاد من، ظریف یکی از دیپلمات‌های شناخته‌شده ایران در عرصه بین‌المللی است و توانایی بالایی در گفت‌وگو و دفاع از مواضع کشور به زبان انگلیسی دارد. بسیاری از سیاستمداران جهان، ظریف را می‌شناسند و او در دوران مسئولیت خود ارتباطات گسترده‌ای با مقامات کشورهای مختلف برقرار کرده است. به همین دلیل، استفاده از ظرفیت چنین افرادی می‌تواند در شرایط حساس کنونی مؤثر باشد.

معتضد با اشاره به انتقادهایی که نسبت به ظریف مطرح شده است، گفت: نباید توانایی‌های دیپلماتیک افراد را نادیده گرفت و کشور باید از همه ظرفیت‌های خود برای دفاع از منافع ملی استفاده کند.

وی همچنین به اظهارات یکی از نمایندگان مجلس درباره خانواده محمدجواد ظریف اشاره کرد و گفت: نباید مسائل شخصی یا محل اقامت فرزندان افراد، معیار قضاوت درباره توانایی‌های حرفه‌ای آنان باشد.

معتضد با اشاره به اهمیت دیپلماسی عمومی افزود: همان اندازه که نیروهای نظامی از کشور دفاع می‌کنند، دیپلمات‌ها نیز در مجامع بین‌المللی مسئول دفاع از منافع ملی هستند و باید از همه ظرفیت‌های موجود در این حوزه استفاده شود.

وی در پایان بار دیگر تأکید کرد که وضعیت امروز ایران با دوران جنگ‌های جهانی تفاوت‌های بنیادین دارد و گفت: جامعه امروز ایران آگاه‌تر، باسوادتر و باتجربه‌تر از گذشته است و همین مسئله سبب شده کشور در برابر بحران‌ها از انسجام بیشتری برخوردار باشد.

او در عین حال خاطرنشان کرد که در کنار حفظ توان دفاعی، باید دیپلماسی، رسانه و ارتباط با افکار عمومی جهان نیز تقویت شود؛ زیرا موفقیت در بحران‌های امروز تنها با تکیه بر ابزار نظامی حاصل نخواهد شد، بلکه ترکیبی از قدرت دفاعی، دیپلماسی فعال و حضور مؤثر رسانه‌ای می‌تواند از منافع کشور صیانت کند.