مدیریت اجتماعی جنگ نیاز است/ اسماعیل نجار: در شرایط جنگی نمی‌توان زندگی را تعطیل کرد؛ باید شیوه مدیریت را تغییر داد

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، صدای انفجار می‌آید، موشک‌ها از آسمان عبور می‌کنند، تأسیسات اقتصادی و زیرساخت‌های حیاتی در معرض تهدید قرار دارند، اما زندگی در بسیاری از بخش‌ها همچنان با همان نسخه روزهای عادی مدیریت می‌شود؛ گویی کشور با یک موج گرما، گردوغبار یا یک بحران مقطعی مواجه است، نه با شرایطی که هر روز می‌تواند ابعاد تازه‌ای پیدا کند.

در کشور به خصوص جنوب ایران ، سیل نیامده است، زلزله رخ نداده است؛ جنگ در جریان است. تفاوت این دو تنها در نوع حادثه نیست، بلکه در نوع مدیریت است. جنگ نیازمند مدیریت اجتماعی، اقتصادی، آموزشی و روانی متناسب با شرایط جنگی است؛ مدیریتی که بسیاری از شهروندان معتقدند هنوز نشانه‌های آن به‌طور کامل دیده نمی‌شود.

در روزهای اخیر بسیاری از خانواده‌ها  با پرسش مشترکی روبه‌رو شده‌اند؛ چرا در شرایطی که صدای انفجار و تهدیدهای نظامی بخشی از زندگی روزمره شده، همچنان بسیاری از تصمیم‌ها با الگوی شرایط عادی اتخاذ می‌شود؟

دانش‌آموزان برای امتحانات نهایی راهی مدارس می‌شوند، داوطلبان آزمون‌های سراسری و کارشناسی ارشد در حوزه‌های امتحانی حاضر می‌شوند و دانشگاه‌ها برنامه‌های خود را ادامه می‌دهند.

در نگاه نخست شاید این روند نشانه استمرار زندگی باشد، اما بسیاری از خانواده‌ها می‌گویند تفاوت بزرگی میان «ادامه زندگی» و «اداره کشور در شرایط جنگی» وجود دارد.

شهروندان می‌گویند مسئله اصلی تعطیلی یا عدم تعطیلی محل های کار یا مدارس و دانشگاه ها نیست ،مسئله این است که آیا ساختار تصمیم‌گیری کشور متناسب با شرایط جنگی عمل می‌کند یا خیر. زیرا جنگ فقط به پدافند و میدان نبرد محدود نمی‌شود؛ جنگ بر بازار، آموزش، روان جامعه، امنیت اقتصادی و زندگی روزمره مردم نیز اثر می‌گذارد.

اسماعیل نجار: جنگ یعنی تغییر شیوه اداره زندگی، نه تعطیلی زندگی

اسماعیل نجار، معاون وزیر کشور و رئیس سازمان مدیریت بحران کشور در دولت دوازدهم در گفت و گو با خبرنگار رکنا در خصوص این شرایط مدیریتی اینگونه توضیح داد:در شرایطی که زمان پایان بحران یا جنگ مشخص نیست، نمی‌توان زندگی و امور جاری کشور را به طور کامل متوقف کرد.

او با اشاره به تجربه مدیریت بحران‌های مختلف از جمله گردوغبار، آلودگی هوا و دوران جنگ ایران و عراق، معتقد است که تعطیلی‌های کوتاه‌مدت برای بحران‌های محدود امکان‌پذیر است، اما در شرایطی که افق زمانی بحران نامشخص باشد، جامعه ناگزیر باید به فعالیت‌های خود ادامه دهد.

نجار با استناد به تجربه فرمانداری مریوان در دوران جنگ 8 ساله  می‌گوید حتی در شرایط بمباران نیز ادارات تعطیل نشدند، بلکه شیوه اداره امور تغییر کرد؛ به‌گونه‌ای که برخی فعالیت‌ها به سنگرها منتقل شد اما خدمات‌رسانی به مردم ادامه یافت.

به اعتقاد او، اصل مهم در مدیریت بحران‌های طولانی‌مدت، توقف زندگی نیست بلکه تطبیق ساختارها و خدمات با شرایط جدید است.

او همچنین با اشاره به بی‌ثباتی شرایط بین‌المللی و غیرقابل پیش‌بینی بودن تحولات امنیتی ، تأکید می‌کند که نمی‌توان صرفاً بر اساس احتمال وقوع درگیری‌های بیشتر، همه فعالیت‌های آموزشی، اداری و اقتصادی را متوقف کرد؛ زیرا جامعه باید در کنار مواجهه با تهدیدها، مسیر عادی زندگی و اداره کشور را نیز حفظ کند.

اسماعیل نجار در ادامه این گفت‌وگو تأکید می‌کند که در شرایط جنگی، نه می‌توان جامعه را کاملاً به حالت عادی وانمود کرد و نه می‌توان همه شئون زندگی را متوقف ساخت.

به گفته او، همان‌طور که در یک خانواده پس از وقوع یک حادثه تلخ، زندگی با وجود اندوه ادامه پیدا می‌کند، در سطح جامعه نیز باید میان درک واقعیت تهدیدها و استمرار زندگی روزمره تعادل برقرار شود.

نجار معتقد است که مدیریت شرایط جنگی بیش از آنکه نیازمند تعطیلی گسترده باشد، به تغییر شیوه‌ها و افزایش آمادگی عمومی نیاز دارد.

او می‌گوید در برخی مقاطع ممکن است محدودیت‌هایی برای حفظ امنیت اعمال شود، اما نمی‌توان به طور دائمی ارتباطات، فعالیت‌های اقتصادی یا فضای مجازی را متوقف کرد؛ زیرا این موضوع خود می‌تواند مشکلات اجتماعی و معیشتی تازه‌ای ایجاد کند.

وی با اشاره به نقش نهادهایی مانند شورای عالی امنیت ملی و دستگاه‌های مسئول در حوزه اجتماعی، تأکید می‌کند که هر دستگاه باید متناسب با مأموریت خود برای مدیریت شرایط اقدام کند و اطلاع‌رسانی، آموزش عمومی و افزایش آگاهی مردم نسبت به مخاطرات احتمالی در دستور کار قرار گیرد.

نجار همچنین با بیان تجربه شخصی خود در نخستین ساعات آغاز حملات اخیر، بر اهمیت آشنایی مردم با مکان‌های امن تأکید می‌کند. به اعتقاد او، هرچند ایران مانند برخی کشورها شبکه گسترده پناهگاه‌های عمومی ندارد، اما فضاهایی مانند ایستگاه‌های مترو یا نقاط امن‌تر ساختمان‌ها می‌توانند در شرایط اضطراری مورد استفاده قرار گیرند و مردم باید با اصول اولیه حفاظت از خود آشنا باشند.

رئیس پیشین سازمان مدیریت بحران کشور در بخش دیگری از سخنانش به موضوع تخلیه شهرهای بزرگ به‌ویژه تهران اشاره می‌کند و یادآور می‌شود که پیش از این نیز درباره لزوم حفظ محل اقامت جایگزین در شهرهای دیگر هشدار داده بود. او می‌گوید تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد که بخش قابل توجهی از جمعیت تهران در صورت احساس خطر، به شکل خودجوش شهر را ترک می‌کنند؛ موضوعی که از نظر او در برخی شرایط می‌تواند راهکاری عملی‌تر از اسکان اضطراری گسترده باشد.

نجار توضیح می‌دهد که مدیریت جمعیت‌های میلیونی در بحران‌های جنگی با بحران‌های طبیعی تفاوت اساسی دارد و امکانات امدادی کشور اساساً برای اسکان جمعیت‌های بسیار بزرگ طراحی نشده است.

به گفته او، تجربه زلزله‌ها و حوادث بزرگ گذشته نشان داده که حتی خدمات‌رسانی به ده‌ها هزار نفر نیز با دشواری‌های فراوان همراه است، بنابراین در صورت وقوع بحران‌های گسترده در کلان‌شهرها، راهکارهایی مانند خروج موقت بخشی از جمعیت به مناطق امن‌تر می‌تواند مؤثرتر باشد.

او  تأکید می‌کند که همه دستگاه‌های اجرایی و اجتماعی باید وظایف خود را در شرایط حساس انجام دهند و ضمن حفظ آرامش عمومی، برای افزایش آمادگی جامعه، اطلاع‌رسانی دقیق و مدیریت صحیح شرایط برنامه‌ریزی داشته باشند.

اسماعیل نجار در بخش پایانی گفت‌وگو تأکید می‌کند که در شرایط جنگی، هدف اصلی مدیریت بحران باید کاهش تلفات و حفظ جان مردم باشد. به گفته او، بسیاری از تصمیمات در چنین شرایطی با ملاحظات چندوجهی همراه است و نمی‌توان برای همه موضوعات نسخه‌ای واحد پیچید.

نجار معتقد است که در چنین شرایطی مسئولان باید میان ضرورت‌های حفاظتی و نیاز جامعه به حفظ روحیه و انسجام عمومی تعادل برقرار کنند.

به گفته او، گاهی ممکن است ملاحظات امنیتی ایجاب کند که برخی برنامه‌ها محدود شوند و گاهی نیز حفظ نمادهای همبستگی اجتماعی در اولویت قرار گیرد.

او در پایان تأکید می‌کند که تصمیم‌گیری در شرایط جنگی همواره نیازمند سنجش همزمان هزینه‌ها و منافع هر اقدام است و به همین دلیل ممکن است درباره موضوعات مشابه، در مقاطع مختلف تصمیم‌های متفاوتی اتخاذ شود. از نگاه او، مهم‌ترین اصل آن است که تمامی تصمیمات با هدف حفظ امنیت مردم، کاهش خسارات و تقویت تاب‌آوری جامعه اتخاذ شوند.