از عمارت تاریخی باغ‌شاه بهشهر چیزی جز پوسته باقی نمانده است

به گزارش خبرگزاری رکنا، از ساختمان باغ‌شاه چیزی جز پوسته آن باقی نمانده است. تخریب‌های گسترده این بنا به‌تدریج و در طول زمان رخ داده، اما به‌جای مرمت، بر ابعاد تخریب افزوده شده است. فضای داخلی این اثر ارزشمند و تاریخی نیز هویت خود را از دست داده است.

یکی از مشکلات رویکرد مسئولان در بهشهر، درآمدزایی از آثار تاریخی است؛ درحالی‌که بناهای تاریخی لزوماً قرار نیست درآمدزا باشند.

باغ‌شاه یا چهل‌ستون، که امروزه با نام «پارک ملت» شناخته می‌شود، از مهم‌ترین باغ‌های تاریخی دوره صفوی در مازندران است. این باغ در مرکز بهشهر و در خیابان شهید هاشمی‌نژاد قرار دارد و در سال ۱۰۲۱ هجری قمری، برابر با حدود ۱۶۱۲ میلادی، به دستور «شاه‌عباس اول» و هم‌زمان با شکل‌گیری شهر اشرف‌البلاد، بهشهر امروزی، ساخته شد.

عمارت اصلی باغ‌شاه به‌عنوان دیوان‌خانه، محل بار عام، برگزاری تشریفات و پذیرایی از سفرا و مهمانان دربار استفاده می‌شد. این مجموعه همچنین اقامتگاه زمستانی و بهاری شاه‌عباس در کرانه جنوبی دریای خزر بود. ساختمان کنونی شهرداری بهشهر نیز از سال ۱۳۱۲ در محل عمارت اصلی باغ قرار دارد.

باغ‌شاه؛ تاریخی از ساخت‌وساز و تغییر کاربری

«محمد عظیمی»، مدیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی هوتو بهشهر و عضو مشاور شورای راهبردی جهانی عباس‌آباد، به خبرنگار «پیام ما» می‌گوید: «این باغ نیز تاریخ طولانی و پیچیده‌ای دارد. در دوره صفوی، استخر و بناهایی در این محدوده شکل گرفتند و این مکان در ارتباط با مجموعه حکومتی مورد استفاده قرار می‌گرفت. پس از دوره صفوی، مجموعه به‌تدریج رو به تخریب رفت. در دوره «نادرشاه»، بنایی دیگر در آن ساخته شد که به‌دلیل داشتن ۱۶ ستون، چهل‌ستون نام گرفت؛ نامی که با الگوی معروف چهل‌ستون اصفهان ارتباط داشت.»

او ادامه می‌دهد: «آن بنا نیز به‌مرور تخریب شد و در دوره قاجار، «محمدحسن‌خان قاجار» بنای دیگری ساخت. پس از آن، مجموعه بار دیگر دستخوش تغییر شد و در دوره پهلوی اول نیز بخش‌هایی از آن ساخته یا بازسازی شد. این مجموعه در دوره‌های مختلف تاریخی، کاربری‌ها و وضعیت‌های متفاوتی داشته است. موضوع مالکیت و واگذاری این محدوده نیز محل بحث است.»

عمارت تاریخی پارک ملت؛ پوسته‌ای از بنای قدیمی

این فعال میراث فرهنگی با اشاره به وضعیت عمارت تاریخی پارک ملت بهشهر می‌گوید: «در این مجموعه، باغی ثبت ملی شده و ساختمانی متعلق به دوره پهلوی نیز در فهرست آثار ملی قرار دارد. بااین‌حال، شهرداری در سال‌های گذشته در اطراف مجموعه ساخت‌وسازهایی انجام داده و در خود ساختمان تاریخی نیز مداخلاتی صورت گرفته است. سال‌ها وعده ایجاد موزه در این محل مطرح می‌شد، اما این وعده‌ها به نتیجه نرسید.»

عظیمی درباره وضعیت داخلی عمارت پارک ملت توضیح می‌دهد: «در دهه ۱۳۶۰، شهردار وقت بخش داخلی ساختمان را تخریب کرد و بنایی سه‌طبقه، شامل زیرزمین، طبقه همکف و طبقه فوقانی، در آن ایجاد شد. در نتیجه، امروز بخش مهمی از آنچه از بنای قدیمی باقی مانده، پوسته بیرونی آن است و فضای داخلی اصالت تاریخی خود را از دست داده است.»

کشف دوباره آثار، بدون برنامه حفاظت کافی نیست

عظیمی درباره کاوش‌های اخیر در محدوده باغ‌شاه نیز می‌گوید: «به‌تازگی بخش‌هایی از حوض دوره نادری با حضور یکی از باستان‌شناسان استان کاوش شده و آثاری از زیر خاک بیرون آمده است. این اتفاق از نظر شناخت تاریخی مجموعه اهمیت دارد، اما مسئله اصلی پس از کاوش آغاز می‌شود: اینکه آثار کشف‌شده چگونه حفاظت و نگهداری خواهند شد.»

او تأکید می‌کند: «اگر برای آثار کشف‌شده فضای مناسب و سرپوشیده، برنامه نگهداری و اعتبار لازم در نظر گرفته نشود، ممکن است به‌جای حفاظت از آن‌ها، زمینه تخریب بیشتر فراهم شود. کاوش به‌تنهایی کافی نیست؛ پس از شناسایی آثار، باید مسئولیت نگهداری آن‌ها مشخص شود و برنامه‌ای برای جلوگیری از فرسایش و آسیب تدوین شود.»

عظیمی با انتقاد از نگاه درآمدمحور به مجموعه‌های تاریخی بهشهر می‌گوید: «ما در اطراف شهر، مجموعه‌های اقامتی و امکاناتی برای پیاده‌روی داریم و ضرورتی ندارد هر فضای تاریخی به محلی برای ایجاد خدمات درآمدزا تبدیل شود. مسئله اصلی این است که ارزش تاریخی و فرهنگی این مجموعه‌ها حفظ شود و تصمیم‌گیری درباره آن‌ها براساس طرح‌های کارشناسی و ضوابط حفاظتی صورت گیرد.»

مخالفت با دریافت ورودی از باغ عمومی صفوی

عظیمی با اشاره به طرح دریافت ورودی از بخش ثانویه مجموعه باغ‌شاه می‌گوید: «قرار بود شهروندان برای هر بار حضور در این محدوده ۲۵۰ هزار تومان ورودی پرداخت کنند و برای گردشگران خارجی نیز مبلغی جداگانه در نظر گرفته شود. من به این موضوع اعتراض کردم و خوشبختانه اجرای این طرح فعلاً منتفی شده است.»

او می‌افزاید: «دریافت هزینه برای بازدید از موزه، با توجه به هزینه‌های نگهداری، حفاظت و اداره آن، می‌تواند منطقی باشد؛ اما باغ عمومی صفوی که در مرکز شهر قرار دارد و مردم برای پیاده‌روی، گردش و استفاده از فضای طبیعی به آن مراجعه می‌کنند، نباید به چنین محلی تبدیل شود. این باغ به‌ویژه برای بازنشستگان و شهروندانی که می‌خواهند از فضای عمومی شهر استفاده کنند، اهمیت دارد و دریافت ورودی از آن‌ها اقدامی نادرست است.»