۵۰ درصد مترجمان تحت تأثیر هوش مصنوعی شغل‌شان از دست داده‌اند

رئیس هیات‌مدیره انجمن صنفی مترجمان ایران با اشاره به تأثیر گسترش هوش مصنوعی بر بازار کار ترجمه به خبرنگار اجتماعی رکنا گفت: در حال حاضر آمار رسمی از میزان حذف مشاغل مرتبط با ترجمه در ایران وجود ندارد؛ اما برآورد ما این است که حدود ۵۰ درصد از مترجمان تحت تأثیر ورود هوش مصنوعی شغل خود را از دست داده‌اند.

مرتضی نشاط اظهار کرد: مترجمان صرفاً با انجام کار ترجمه نمی‌توانند از یک شغل آبرومندانه برخوردار باشند. مترجمی که به‌صورت آزاد فعالیت می‌کند، پس از تأمین معیشت، انرژی و فرصت کافی برای آموزش، پژوهش و بازنشر محتوا ندارد و همین موضوع به کاهش کیفیت فعالیت‌های ترجمه منجر می‌شود.

وی با بیان اینکه مشاغلی مانند ترجمه از ورود هوش مصنوعی آسیب دیده‌اند، افزود: ابزارهایی مانند جمینای و چت‌جی‌پی‌تی بر این حوزه تأثیر گذاشته‌اند. همان‌طور که کسی نتوانست مانع ورود تلفن همراه یا ماهواره شود، درباره هوش مصنوعی نیز چنین امکانی وجود ندارد؛ بنابراین باید همزیستی مسالمت‌آمیزی با این فناوری داشته باشیم و انسان‌محوری را در استفاده از آن مدنظر قرار دهیم.

رئیس هیات‌مدیره انجمن صنفی مترجمان ایران ادامه داد: استفاده از هوش مصنوعی زمانی مناسب است که مترجم در مواردی مانند تلفظ یا برخی جزئیات با ابهام روبه‌رو باشد؛ در غیر این صورت، ممکن است خطاهایی ایجاد شود که مسئولیت آن بر عهده مترجم خواهد بود، در حالی که هوش مصنوعی در بسیاری از موارد پاسخگو نیست و سابقه‌ای ندارد که نشان دهد منافع ملی را در نظر گرفته است. به همین دلیل، هوش مصنوعی نباید تصمیم‌گیرنده نهایی در ترجمه باشد.

نشاط با تأکید بر اینکه مترجمان ابزارهای جایگزین‌پذیر نیستند، گفت: نباید با ظهور هوش مصنوعی مترجمان کنار گذاشته شوند، بلکه باید از ظرفیت‌های آنها استفاده و جایگاهشان حفظ شود. انتظار داریم نهادهایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، خانه کتاب و بنیاد سعدی، همانند سایر مشاغل فرهنگی، برای مترجمان ارزش قائل شوند و با اقداماتی مانند اختصاص یارانه کتاب یا قرار دادن کتاب در سبد معیشتی، انگیزه فعالیت را در میان فعالان این حوزه افزایش دهند.

وی با اشاره به گستره کاربرد ترجمه افزود: ترجمه تنها به کتاب محدود نمی‌شود و در درگاه‌ها، پرتال‌ها، آموزش‌های مجازی و بسیاری از حوزه‌های دیگر نیز کاربرد دارد. باید شیوه‌های آموزش را متنوع کرد، زیرا مطالعه صرفاً به کتاب کاغذی محدود نیست. با اقدامات چندجانبه می‌توان زمینه شکوفایی ترجمه را فراهم کرد؛ چرا که ترجمه رکن توسعه است و تنها به انتقال مفاهیم خلاصه نمی‌شود.

رئیس هیات‌مدیره انجمن صنفی مترجمان ایران با بیان اینکه فضای ترجمه در پلتفرم‌ها، شبکه‌های ترجمه، آموزشگاه‌ها و دانشگاه‌ها به سرعت در حال تغییر است، گفت: هوش مصنوعی در اصل باید نقش تسهیلگر در امور ترجمه را ایفا کند و نباید جایگزین کامل مترجم شود. همان‌گونه که پلتفرم‌های هوش مصنوعی در حوزه تشخیص پزشکی نیز اعلام می‌کنند که احتمال خطا در نتایج وجود دارد، در ترجمه نیز نباید به آن اتکای کامل داشت.

وی با اشاره به وضعیت حقوقی مترجمان اظهار کرد: بر اساس قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان و همچنین مصوبه دهه ۸۰ هیات وزیران، ترجمه نیز همانند نگارگری، تصویرگری، تصنیف و شعر، اثر محسوب می‌شود. مترجمان می‌توانند از طریق صندوق اعتباری هنر بیمه شوند و برای این منظور الزامی به عضویت در انجمن صنفی وجود ندارد.

نشاط از ارائه طرح «شناسه مترجم اثر» به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خبر داد و گفت: هدف از این طرح، ارزیابی علمی و فنی مترجمان و ساماندهی بازار کار به نفع افراد حرفه‌ای این حوزه است. وی افزود: از آنجا که ایران عضو کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری نیست و حق کپی‌رایت نیز به‌طور کامل رعایت نمی‌شود، این موضوع آثار منفی زیادی بر فعالیت مترجمان گذاشته و موجب شده از یک اثر خارجی ترجمه‌های متعدد منتشر شود.

وی با اشاره به نقش مترجمان در حوزه‌های مختلف گفت: ترجمه علاوه بر کتاب، در ترجمه شفاهی، مکاتبات بازرگانی، اخبار و بسیاری از حوزه‌های دیگر کاربرد دارد. توصیه ما این است که نام مترجمان در آثار منتشرشده ذکر شود؛ زیرا بسیاری از مترجمان حرفه‌ای، با وجود تولید محتوای گسترده، همچنان گمنام مانده‌اند. درج نام مترجم به شناخته شدن افراد حرفه‌ای و حفظ حقوق معنوی آنها کمک می‌کند.

رئیس هیات‌مدیره انجمن صنفی مترجمان ایران تأکید کرد: کارفرمایان باید نام پدیدآورنده را در پایان هر نوع محتوای دیداری و شنیداری درج کنند تا حقوق معنوی او حفظ شود. مترجمان شفاهی نقش مهمی در ایجاد تفاهم و توسعه روابط با کشورهای دیگر و سازمان‌های بین‌المللی دارند و مترجمان معکوس نیز در انتقال ارزش‌های ادبی و فرهنگی ایران به جهان مؤثر هستند. به گفته وی، تجربه نشان داده است که دستگاه دیپلماسی بدون بهره‌گیری از مترجمان توانمند، نمی‌تواند به‌خوبی از حقوق کشور دفاع کند.

نشاط در پایان با تأکید بر ضرورت حمایت از فعالان حوزه ترجمه گفت: انجمن صنفی مترجمان ایران به‌تنهایی نمی‌تواند برای ارتقای این حوزه اقدام کند و نهادهای دولتی باید با حمایت از مترجمان و نویسندگان و توجه به معیشت اهالی فرهنگ، زمینه رشد این بخش را فراهم کنند؛ چرا که این گروه در کاهش آسیب‌های اجتماعی، تقویت اندیشه و توسعه فرهنگی نقش مهمی دارند.

وی همچنین از عضویت ایران در فدراسیون بین‌المللی مترجمان (FIT) خبر داد و گفت: این فدراسیون مسئول سازماندهی و ارتقای علمی، فنی و پژوهشی مترجمان در سطح جهان است و عضویت در آن داوطلبانه انجام می‌شود. به گفته او، برای نخستین‌بار نیز رضی هیرمندی موفق شده است لوح تقدیر جایزه آسترید لیندگرن را در بخش ترجمه دریافت کند.