تمرکز بارش در ۱۱ شهر کشور؛ زنگ خطر نابرابری اقلیمی به صدا درآمد / از مریوان تا بندرانزلی؛ جغرافیای تازه بارش در ایران نمایان شد + جدول

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  در حالی که بخش بزرگی از ایران در سال‌های اخیر با خشکسالی، افت منابع آب زیرزمینی، فرونشست زمین و کاهش بارندگی دست‌وپنجه نرم کرده، آمارهای جدید بارش از ابتدای پاییز تاکنون تصویری متناقض اما نگران‌کننده از وضعیت اقلیمی کشور ترسیم می‌کند. در چند استان غربی و شمالی کشور میزان بارش از مرز هزار میلیمتر عبور کرده و در برخی مناطق به بیش از ۱۵۰۰ میلیمتر رسیده است؛ رقمی که برای بسیاری از شهرهای ایران معادل چند سال بارندگی محسوب می‌شود. این در حالی است که همزمان بخش‌های وسیعی از فلات مرکزی و مناطق شرقی کشور همچنان با کم‌بارشی و تنش آبی مواجه‌اند.

براساس داده‌های منتشرشده، مریوان با ثبت ۱۵۸۵.۷ میلیمتر بارش در صدر شهرهای پربارش کشور قرار گرفته است. پس از آن بندرانزلی با ۱۳۴۴.۳ میلیمتر، سردشت با ۱۲۷۲.۸ میلیمتر، شفت با ۱۲۵۵.۵ میلیمتر و کوهرنگ با ۱۱۹۵ میلیمتر قرار دارند. همچنین پاوه، پیرانشهر، شول‌آباد، رضوان‌شهر، سروآباد و بازفت نیز همگی بیش از هزار میلیمتر بارش دریافت کرده‌اند.

این تمرکز شدید بارش در استان‌های کردستان، گیلان، کرمانشاه، لرستان، چهارمحال و بختیاری و آذربایجان غربی نشان می‌دهد که سامانه‌های بارشی عمدتاً بر نوار غربی و شمالی کشور متمرکز بوده‌اند. در واقع نقشه بارش ایران بیش از آنکه تصویر یک کشور پربارش را نشان دهد، تصویری از نابرابری شدید اقلیمی را آشکار می‌کند؛ وضعیتی که در آن یک منطقه با سیلاب، رانش زمین و اشباع خاک روبه‌رو است و منطقه‌ای دیگر با خشکی سدها و افت ذخایر آبی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

کارشناسان اقلیم سال‌هاست هشدار می‌دهند که تغییرات اقلیمی الزاماً به معنای کاهش مطلق بارش نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین پیامدهای آن برهم خوردن الگوی توزیع بارش‌هاست. به همین دلیل ممکن است در یک بازه زمانی کوتاه حجم عظیمی از بارش در چند استان متمرکز شود اما میانگین بارندگی کشور همچنان نتواند بحران آب را حل کند. پژوهش‌های اقلیمی نیز نشان می‌دهد افزایش شدت و تمرکز بارش‌ها یکی از نشانه‌های تغییر الگوهای جوی در بسیاری از مناطق جهان است.

نکته مهم اینجاست که بارش‌های سنگین لزوماً به معنای پایان بحران آب نیست. زمانی که بارش‌ها به شکل رگباری و در مدت کوتاه رخ می‌دهند، بخش قابل توجهی از آب به رواناب تبدیل می‌شود و فرصت نفوذ به سفره‌های زیرزمینی را پیدا نمی‌کند. در چنین شرایطی حتی ثبت رکوردهای بارندگی نیز نمی‌تواند به تنهایی کمبود مزمن منابع آبی کشور را جبران کند.

این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که در ماه‌های ابتدایی سال آبی جاری، بخش بزرگی از ایران با کم‌بارشی بی‌سابقه مواجه بود و گزارش‌های رسمی از کاهش شدید بارش‌ها در بسیاری از استان‌ها خبر می‌دادند. برخی گزارش‌ها حتی از ثبت بارش نزدیک به صفر در تعدادی از استان‌های کشور در آغاز پاییز حکایت داشتند.

اکنون آنچه در غرب و شمال ایران مشاهده می‌شود بیش از آنکه نشانه بازگشت تعادل اقلیمی باشد، نشانه تشدید ناهمگونی آب‌وهوایی است؛ پدیده‌ای که مدیریت منابع آب، کشاورزی، زیرساخت‌های شهری و برنامه‌ریزی توسعه را با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌کند. ایران امروز همزمان با دو بحران متفاوت مواجه است؛ در یک سو شهرهایی قرار دارند که باید برای مهار سیلاب، رانش و فرسایش خاک آماده باشند و در سوی دیگر مناطقی که همچنان چشم‌انتظار بارشی هستند که بتواند بخشی از تشنگی زمین را جبران کند.

این دوگانگی اقلیمی اکنون به یکی از مهم‌ترین واقعیت‌های زیست‌محیطی ایران تبدیل شده است؛ واقعیتی که نشان می‌دهد بحران آب دیگر فقط مسئله کمبود باران نیست، بلکه مسئله توزیع نابرابر، مدیریت ناکارآمد منابع و تغییرات شتابان اقلیم است.