پله‌های تاریخی کاخ جهان‌نما دوباره از دل تاریخ بیرون آمدند

محسن طوسی اظهار کرد: کاخ جهان‌نما مربوط به دوره قاجار است و تمام اسناد، کتاب‌ها و تصاویر تاریخی آن نشان‌دهنده چگونگی ساختار و چالش‌های این بناست. در واقع، بخشی از ساختمان صاحبقرانیه، همان بنای تاریخی جهان‌نماست که در دوره‌های مختلف دچار اصلاحات، تغییرات در بدنه و کف‌سازی شده است.

وی با بیان اینکه هدف ما کاوش عرصه نیست بلکه تمرکز بر استحکام‌بخشی به بخش‌هایی مانند شیب شیروانی و اقدامات موضعی برای تثبیت سازه‌هاست، تصریح کرد: در حین آماده‌سازی کارگاه، نیاز به خاکبرداری تحت عنوان «پیگردی» بود که با نظارت مستقیم پژوهشگران پژوهشکده باستان‌شناسی و استفاده از ظرفیت‌های علمی این مرکز انجام شد تا هیچ آسیبی به لایه‌های زیرین وارد نشود.

سرپرست اداره‌کل حفظ، احیا و مرمت بناها و محوطه‌های تاریخی با انتقاد از برخی نگاه‌های غیرتخصصی به پروژه‌های مرمتی، تاکید کرد: برخی دوستان علاقه دارند موضوعات را ژورنالیستی کنند، ما با توجه به اسناد و مستندات تاریخی، می‌دانستیم این ساختمان تاریخی در این محوطه وجود دارد.

طوسی تصریح کرد: تمام آثار فرهنگی و تاریخی دارای لایه‌های زمانی متعددی هستند و تغییرات دوره‌ای در آنها از جمله محوطه‌سازی، جابه‌جایی یا بازسازی (اورهال) امری معمول است. ما با اشراف کامل بر اسناد و مستندات، اقدامات حفاظتی را با احتیاط و دقت بالا مشابه پروژه‌هایی نظیر «کمرزرین» اصفهان پیش می‌بریم.

بازشناسی بخشی از پله‌های تاریخی محوطه کاخ جهان نما

سرپرست اداره‌کل حفظ، احیا و مرمت بناها و محوطه‌های تاریخی درباره یافته‌های اخیر در جبهه جنوبی کاخ جهان‌نما گفت: اکنون بخشی از پله‌های تاریخی قسمت جبهه جنوبی مقابل کاخ جهان نما بازشناسی شده است که در عکس‌های قدیمی نیز به وضوح دیده می‌شد. در معماری دوره قاجار، ساخت پله در شیب‌های تند محوطه برای مدیریت شیب و جلوگیری از حرکت سازه و همچنین ساماندهی منظر باغ مرسوم بوده است.

طوسی درباره سنت‌های معماری در گذشته توضیح داد: معماران با ایجاد این پله‌ها، علاوه بر اصلاح شیب، از آنها برای تنظیم منظر با استفاده از گلدان‌ها استفاده می‌کردند. همچنین این پله‌ها بخشی از سیستم مدیریت آب بودند؛ به‌گونه‌ای که آب از قسمت‌های بالادست وارد کانال‌های مخصوص شده و از میان مجموعه عبور می‌کرد تا به فواره‌های حوض‌ها برسد؛ الگویی مشابه آنچه در کاخ جهان‌نما و باغ شازده ماهان برای شکل‌دهی به منظر دیده می‌شود.

حفاظت از اسناد و لایه‌های تاریخی

سرپرست اداره‌کل حفظ، احیا و مرمت بناها و محوطه‌های تاریخی تاکید کرد: بخشی از کاخ جهان نما در زیرزمین است که از آنها نگهداری و حفاظت می شود. در دوره پهلوی نیز ساماندهی و محوطه‌سازی در پیرامون این اثر انجام شده که گزارش و مستندات آن موجود است. ما همواره با احتیاط عمل کرده‌ایم؛ حتی در گذشته نیز نحوه کاشت درختان و حجم خاکریزی بر روی آثار، به‌گونه‌ای تنظیم شده بود که هیچ آسیبی به لایه‌های تاریخی وارد نشود. تمام اسناد و مدارک مربوط به زیرزمین‌ها و لایه‌های زیرین نیز به‌طور دقیق نگهداری و حفاظت می‌شوند.

طوسی با بیان اینکه طرح بهسازی و احیای محوطه‌سازی دوره قاجار در جبهه جنوبی در مرحله تصویب در شورای راهبردی قرار دارد، گفت: پس از پایان عملیات استحکام‌بخشی توسط پیمانکار و ساماندهی دوباره محیط، لایه‌های تاریخی و محوطه تاریخی کاخ جهان‌نما برای نمایش عمومی بازگشایی می‌شود.

وی افزود: مجموعه تاریخی و فرهنگی نیاوران بخشی از عرصه تحت حفاظت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است که براساس اسناد تاریخی دارای سردرهای مختلف، ساختمان متعدد، بخشی از حرمسرا و بخش های اقامتی است.

انتشار «طرح مرمت کاخ صاحبقرانیه» در قالب کتاب

سرپرست اداره‌کل حفظ، احیا و مرمت بناها و محوطه‌های تاریخی تاکید کرد: اکنون عملیات نقشه‌برداری و مستندسازی دقیق این مکان در جریان است و گزارش نهایی این اقدامات پژوهشی و اجرایی، در قالب کتاب «طرح مرمت کاخ صاحبقرانیه» منتشر می‌شود تا تمام جزییات علمی این پروژه در اختیار متخصصان و علاقه‌مندان قرار گیرد.

گفتنی است موزه جهان‌نما موزه‌ای است که در گوشه جنوبِ غربی کاخ نیاوران و در ضلع غربی کاخ صاحبقرانیه قرار دارد. / ایرنا