بعد از خاموش شدن صدای جنگ چه اتفاقی برای ذهن می افتد؟

رکنا: گاهی تصور می کنیم پایان جنگ یعنی لحظه ای که صدای شلیک قطع می شود. شهر دوباره روشن می شود، مردم به خیابان می آیند، مغازه ها باز می شوند و زندگی ظاهرا به مسیر قبلی برمی گردد. اما ذهن انسان با چنین سرعتی به زندگی عادی برنمی گردد.

جنگ فقط ساختمان ها را خراب نمی کند؛ احساس امنیت را هم تخریب می کند. آدمی که مدتی طولانی در معرض تهدید بوده، ممکن است بعد از پایان خطر واقعی نیز همچنان گوش به زنگ بماند. صدای ناگهانی می تواند بدن را منقبض کند، خبر کوچک می تواند اضطراب بزرگی ایجاد کند و ذهن مدام دنبال نشانه ای بگردد که آیا دوباره اتفاقی در راه است یا نه.

این مسئله فقط درباره کسانی نیست که مستقیما در میدان جنگ بوده اند. تصاویر و ویدئوهای جنگ از طریق تلفن همراه می توانند فاصله میان میدان جنگ و اتاق نشیمن را از بین ببرند. پژوهش های روکسان کوهن سیلور و همکارانش نشان داده است که مواجهه شدید با پوشش رسانه ای حوادث جمعی می تواند با افزایش استرس و علائم روانی همراه شود، حتی برای کسانی که مستقیما در محل حادثه حضور نداشته اند.

اما یکی از خطرناک ترین پیامدهای جنگ طولانی، فقط ترس نیست؛ خستگی است. انسان از ترسیدن مداوم خسته می شود. از منتظر ماندن خسته می شود. از اینکه هر روز تلفن همراهش ممکن است حامل یک خبر بد باشد خسته می شود. حتی ممکن است به جایی برسد که دیگر توان همدردی با رنج دیگران را نداشته باشد.

اینجاست که باید بین بی تفاوتی و فرسودگی تفاوت بگذاریم. ممکن است کسی هنوز در درونش نگران باشد اما دیگر توان نشان دادن آن را نداشته باشد. ممکن است هنوز درد داشته باشد اما اشک نریزد. ممکن است هنوز از شنیدن یک خبر بد ناراحت شود اما بلافاصله سراغ کار روزمره اش برود. ذهن گاهی برای ادامه دادن، شدت واکنش خود را کم می کند.

در شرایط طولانی مدت بحران، یکی از چیزهایی که باید جدی بگیریم این است که افراد ممکن است دیگر از ترس خودشان حرف نزنند، نه به این دلیل که ترس از بین رفته، بلکه چون از تحمل آن خسته شده اند. بازسازی روانی بعد از بحران نیازمند بازگشت تدریجی احساس امنیت است؛ امنیتی که فقط با تمام شدن خطر بیرونی ساخته نمی شود، بلکه در رابطه، خانواده، اجتماع و تجربه دوباره قابل پیش بینی بودن زندگی شکل می گیرد.

 به همین دلیل بازسازی یک جامعه بعد از جنگ فقط بازسازی خیابان ها و ساختمان ها نیست. بخشی از بازسازی، برگرداندن امکان خواب آرام، برنامه ریزی برای فردا، خندیدن بدون احساس گناه، دیدن آینده و دوباره اعتماد کردن به جهان است.

جنگ می تواند یک ساختمان را در چند ثانیه ویران کند، اما ترمیم احساس امنیت در ذهن انسان گاهی سال ها زمان می برد. شاید یکی از مهمترین کارهای دوران پس از جنگ همین باشد: به انسان ها کمک کنیم دوباره باور کنند که آینده فقط ادامه امروز نیست.