قتل در حین سرقت خودرو / سارق پس از 5 سال فرار در ترکیه خود را تسلیم کرد

به گزارش رکنا، اواسط سال ۱۳۹۹ گزارش یک درگیری خونین در تهران به پلیس اعلام شد. پس از حضور مأموران و بررسی های اولیه مشخص شد که مرد جوانی به نام شهروز از سوی دو پسر جوان مورد حمله با سلاح سرد قرار گرفته و دو متهم هم بلافاصله از محل متواری شده اند.

شهروز که از ناحیه ساعد دست زخمی شده بود، به مأموران گفت دو نفر قصد سرقت یک خودرو را داشتند که او با آنها درگیر و با قمه مجروح شده است. اما چند ساعت بعد، شهروز در بیمارستان جان باخت. بدین ترتیب مأموران تحقیقات خود را برای شناسایی دو متهم متواری آغاز کردند.

در نخستین گام از تحقیقات، به بازبینی دوربین های مداربسته محل جنایت پرداختند. تصاویر نشان می داد دو متهم دقایقی قبل از درگیری به سراغ یک خودروی «ام وی ام» پارک شده کنار خیابان رفتند و درست زمانی که قصد داشتند خودرو را سرقت کنند، مقتول به سراغشان رفته و درگیری بین آنها آغاز شده بود.

در بررسی های بعد معلوم شد سارقان با هم پسردایی و پسرعمه هستند اما مأموران نتوانستند ردی از آنها پیدا کنند.

دستگیری بعد از ۵ سال / تسلیم در مرز ترکیه

در حالی که ۵ سال از ماجرا گذشته بود، پلیس مرزبانی خبر داد که یکی از متهمان در مرز ایران و ترکیه خودش را تسلیم کرده و بازداشت شده است. به این ترتیب با انتقال متهم به تهران، وی تحت بازجویی قرار گرفت و مدعی شد در دفاع از خودش مرتکب قتل شده است. با تکمیل تحقیقات، پرونده برای رسیدگی به دادگاه کیفری یک استان تهران فرستاده شد.

در دادگاه چه گذشت؟

در ابتدای جلسه، دو خواهر مقتول درخواست قصاص کردند. سپس شهرام به جایگاه رفت و گفت: من و پسر دایی ام سارق بودیم اما قاتل نبودیم. ما با هم کار می کردیم تا اینکه روز حادثه در حال سرقت یک خودرو بودیم که به یکباره شهروز با قمه به ما حمله کرد و حتی یک ضربه هم به من زد و مرا زخمی کرد. او دست بردار نبود و می خواست ضربه دوم را بزند که من با قمه ضربه ای به پای او زدم که هم خودم را نجات دهم و هم بتوانیم از محل فرار کنیم. او روی زمین افتاد و ما از ترس فرار کردیم.

وی افزود: چند ساعت بعد هم متوجه شدیم که او در بیمارستان فوت کرده و من و اشکان از ترس مان از هم جدا شدیم و من به صورت غیرقانونی به ترکیه رفتم و ۵ سال در آنجا زندگی کردم.

قاضی پرسید: چرا بعد از ۵ سال برگشتی؟ متهم جواب داد: چون به صورت غیرقانونی در آنجا زندگی می کردم، شرایط خیلی بدی داشتم. مدام تحقیر می شدم و از من بیگاری می کشیدند و نمی توانستم اعتراض کنم. من ۵ سال از عمرم را با بدبختی سپری کردم و در نهایت تصمیم گرفتم به ایران برگردم و مسئولیت کاری که انجام دادم را بپذیرم و تاوان آن را بپردازم.

متهم در پایان گفت: قصدم کشتن شهروز نبود. او نه مالک خودرو بود و نه از اهالی آن محل. نمی دانم چرا در این موضوع دخالت کرد. باور کنید من فقط قصدم دفاع از جانم بود.

با پایان جلسه، قضات برای صدور رأی وارد شور شدند.

سوالات متداول درباره این پرونده قضایی: 

(حقوقی) ۱: در صورتی که دادگاه دفاع مشروع را بپذیرد، مجازات متهم چه خواهد بود؟ اگر دادگاه تشخیص دهد که شهرام در دفاع از جان خود اقدام کرده است، عمل او «قتل در دفاع مشروع» تلقی می شود. بر اساس ماده ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی، دفاع مشروع در برابر هرگونه تجاوزی که به جان، مال یا ناموس فرد صورت گیرد، مجاز است. اگر دادگاه احراز کند که شهروز با قمه به شهرام حمله کرده و جان او در خطر بوده است، شهرام از مجازات قصاص معاف می شود. با این حال، از آنجا که شهرام و همدستش در حال ارتکاب جرم سرقت بوده اند، ممکن است دفاع مشروع برای او پذیرفته نشود. در صورت پذیرش، او به پرداخت دیه (در صورت اثبات عدم قصد) و حبس تعزیری محکوم می شود.

(کارشناسی) ۲: چرا متهم پس از ۵ سال زندگی در ترکیه تصمیم به بازگشت و تسلیم گرفت؟ از نظر کارشناسی روانشناسی حقوقی، زندگی غیرقانونی در یک کشور خارجی با تحقیر، بیگاری و نبود حقوق اولیه همراه است. افرادی که بدون مدرک و اقامت قانونی در کشورهای دیگر زندگی می کنند، معمولاً طعمه کارفرمایان exploitative می شوند، نمی توانند به خدمات درمانی و اجتماعی دسترسی داشته باشند و همیشه در ترس دستگیری و اخراج به سر می برند. شهرام در اظهارات خود گفته است که تحقیر می شده و از او بیگاری می کشیده اند. این فشارهای روانی و جسمی به مرور زمان می تواند فرد را به این نتیجه برساند که بازگشت و پذیرش مجازات قانونی در کشور خود، کمتر از ادامه آن وضعیت اسفناک است.

(حقوقی) ۳: آیا همدست شهرام (اشکان) نیز با وجود عدم دستگیری، تحت تعقیب است و آیا فرار او تأثیری در مجازات شهرام دارد؟ بله، اشکان نیز به عنوان متهم فراری تحت تعقیب است و هر زمان دستگیر شود، به طور جداگانه محاکمه خواهد شد. فرار اشکان تأثیری در مجازات شهرام ندارد و دادگاه صرفاً بر اساس نقش و اقدامات شهرام در قتل رأی صادر می کند. با این حال، در صورتی که هر دو متهم دستگیر شوند و دادگاه تشخیص دهد که قتل با همکاری و مشارکت هر دو انجام شده است، هر یک از آنها به طور جداگانه مسئولیت کیفری خواهند داشت. مجازات شرکت در قتل عمد، بسته به نقش هر فرد، می تواند قصاص یا حبس تعزیری باشد.

(کارشناسی) ۴: آیا می توان گفت که شهروز (مقتول) نیز در وقوع درگیری نقش داشته است و این موضوع چه تأثیری در پرونده دارد؟ از نظر کارشناسی حقوقی، اگر شهروز با قمه به سارقان حمله کرده باشد، او نیز مرتکب رفتار خطرناکی شده است. با این حال، از آنجا که شهروز قصد دفاع از مال خود نداشته (زیرا خودرو مالک او نبوده است) و صرفاً به عنوان یک شهروند عادی وارد درگیری شده است، رفتار او می تواند به عنوان «تجاوز» یا «تهاجم» تلقی شود. این موضوع می تواند به نفع متهم تمام شود و دادگاه را به سمت پذیرش دفاع مشروع سوق دهد. با این وجود، سارقان نیز در حال ارتکاب جرم سرقت بوده اند و نمی توانند به راحتی از دفاع مشروع استفاده کنند. دادگاه باید بررسی کند که آیا میزان خشونت به کار گرفته شده توسط شهرام متناسب با تهدیدی بوده که با آن مواجه شده است یا خیر.

(حقوقی) ۵: آیا تسلیم داوطلبانه متهم پس از ۵ سال فرار، می تواند به عنوان عامل تخفیف دهنده مجازات در نظر گرفته شود؟ بله. بر اساس ماده ۳۷ قانون مجازات اسلامی، تسلیم داوطلبانه متهم به مراجع قضایی (پس از ارتکاب جرم) یکی از عوامل تخفیف دهنده مجازات محسوب می شود. قاضی می تواند با توجه به این موضوع، مجازات متهم را کاهش دهد. با این حال، این تخفیف در قصاص تأثیری ندارد و صرفاً در مجازات های تعزیری (حبس، جزای نقدی) اعمال می شود. در این پرونده، اگر دادگاه قتل را عمدی تشخیص دهد، تسلیم داوطلبانه نمی تواند مانع از قصاص شود، اما در صورتی که قصاص منتفی شود (مثلاً با گذشت اولیای دم)، دادگاه می تواند حبس تعزیری متهم را به دلیل تسلیم شدن کاهش دهد. همچنین اظهارات متهم مبنی بر پشیمانی و تحمل ۵ سال زندگی سخت در ترکیه نیز می تواند در تخفیف مجازات مؤثر باشد.