فحش‌های آبدار ترامپ؛ وقتی رئیس‌جمهور آمریکا با آزادی رسانه‌ ها تسویه‌ حساب می‌کند

در آمریکا، جایی که آزادی بیان یکی از ستون‌های اصلی نظام سیاسی به شمار می‌رود، رفتار دونالد ترامپ با خبرنگاران به مسئله‌ای فراتر از ادبیات تند یک رئیس‌جمهور تبدیل شده است. توهین‌های مکرر به روزنامه‌نگاران، به‌ویژه خبرنگارانی که پرسش‌های انتقادی مطرح می‌کنند، این پرسش را پیش می‌کشد که مرز میان جدال سیاسی و تضعیف نهادهای دموکراتیک کجاست؟

ترامپ بارها در مواجهه با خبرنگاران، به‌جای پاسخ‌گویی به پرسش‌ها، به شخصیت، ظاهر یا اعتبار حرفه‌ای آنان حمله کرده است. این رفتار، صرفاً یک نمایش عصبانیت یا بخشی از سبک ارتباطی جنجالی او نیست؛ مسئله اصلی، الگویی از مواجهه با رسانه‌هاست که در آن پرسشگری به‌جای آنکه بخشی طبیعی از مسئولیت روزنامه‌نگاری باشد، بهانه‌ای برای تحقیر پرسشگر می‌شود.

در یک نظام دموکراتیک، رئیس‌جمهور نه مالک قدرت است و نه از پاسخ‌گویی به رسانه‌ها معاف. خبرنگار قرار نیست سخنگوی دولت باشد؛ وظیفه او پرسیدن همان سؤال‌هایی است که قدرت ترجیح می‌دهد بی‌پاسخ بمانند. اگر پرسش انتقادی با توهین پاسخ داده شود، مسئله دیگر صرفاً بی‌ادبی یک مقام سیاسی نیست؛ بلکه کیفیت رابطه قدرت با نظارت عمومی مطرح است.

خطر اصلی را باید در عادی‌شدن این رفتار جست‌وجو کرد. وقتی رئیس‌جمهور خبرنگار منتقد را هدف حمله لفظی قرار می‌دهد، ممکن است هوادارانش این رفتار را نشانه صراحت و اقتدار بدانند؛ اما در سطح نهادی، چنین برخوردهایی می‌توانند هزینه پرسشگری را افزایش دهند، فضای عمومی را قطبی‌تر کنند و اعتبار رسانه‌های مستقل را در معرض حمله قرار دهند. این پیامدها به معنای آن نیست که هر توهینی مستقیماً به محدودیت قانونی آزادی مطبوعات منجر می‌شود؛ مسئله، فرسایش تدریجی هنجارهایی است که پاسخ‌گویی قدرت را ممکن می‌کنند.

البته آزادی رسانه‌ها به معنای مصونیت خبرنگاران از نقد نیست. رسانه‌ها نیز باید در برابر خطا، جانبداری و انتشار اطلاعات نادرست پاسخ‌گو باشند. تفاوت اساسی اینجاست که نقد عملکرد یک رسانه با تحقیر خبرنگار به‌دلیل طرح سؤال نامطلوب یکسان نیست. رئیس‌جمهور می‌تواند با گزارش یک رسانه مخالفت کند، به اطلاعات نادرست پاسخ دهد و حتی از خود دفاع کند؛ اما وقتی به‌جای استدلال، حمله شخصی را انتخاب می‌کند، گفت‌وگوی عمومی از مسیر پاسخ‌گویی خارج می‌شود.

دموکراسی فقط با لغو انتخابات یا تعطیلی روزنامه‌ها آسیب نمی‌بیند. گاهی فرسایش آن از جایی آغاز می‌شود که توهین به منتقد، تحقیر پرسشگر و بی‌اعتبارکردن رسانه مستقل به رفتاری عادی در سیاست تبدیل می‌شود. قانون اساسی و تضمین‌های حقوقی همچنان اهمیت دارند، اما پایداری آزادی بیان به هنجارهای سیاسی و میزان تحمل قدرت در برابر نقد نیز وابسته است.

فحش‌های آبدار ترامپ، اگر در چارچوب همین الگوی رفتاری بررسی شوند، دیگر صرفاً حاشیه‌ای سرگرم‌کننده در اخبار روزانه نیستند. مسئله این است که آیا رئیس‌جمهور آمریکا پرسشگری رسانه‌ای را بخشی از سازوکار نظارت دموکراتیک می‌داند یا آن را مانعی می‌بیند که باید با تحقیر و حمله لفظی از سر راه برداشت. پاسخ به این پرسش، برای ارزیابی وضعیت آزادی رسانه‌ها در آمریکا، از خود فحش‌ها مهم‌تر است.