قیمت‌گذاری خودرو زیر ذره‌بین شورای رقابت / فروش حواله خودرو به صورت وکالتی ممنوع شد

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، دستورالعمل تنظیم بازار خودرو که نخستین‌بار در جلسه ۵۴۳ شورای رقابت در ۱۱ بهمن ۱۴۰۱ تصویب شد، در جلسه ۸۶۹ این شورا در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ مورد اصلاح قرار گرفت. این دستورالعمل که بر اساس قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ و قانون ساماندهی صنعت خودرو تدوین شده، در ۹ ماده و ۹ تبصره، چارچوب قیمت‌گذاری و عرضه خودرو و همچنین شرایط متقاضیان خرید را مشخص می‌کند.

بر اساس این مصوبه، بازار خودروهای تولیدی و مونتاژی همچنان در زمره بازارهای انحصاری قرار دارد؛ هرچند برخی خودروها با استناد به مصوبات مشخص شورای رقابت، از شمول این ضوابط مستثنی شده‌اند.

قیمت خودرو چگونه تعیین می‌شود؟

مطابق دستورالعمل جدید، سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان مسئول محاسبه مستقل قیمت خودرو است و خودروسازان باید قیمت‌های تعیین‌شده را رعایت کنند. قیمت‌های محاسباتی نیز بدون احتساب مالیات، بیمه و عوارض اعلام می‌شوند.

خودروسازان همچنین موظف‌اند در هر سال حداقل دو صورت مالی حسابرسی‌شده، شامل صورت‌های مالی شش‌ماهه و پایان دوره، ارائه کنند تا مبنای بررسی وضعیت مالی و هزینه‌های تولید قرار گیرد.

شاخص رقابت‌پذیری خودرو چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

یکی از بخش‌های مهم اصلاحات شورای رقابت، تعیین شاخص رقابت‌پذیری یا CI است. این شاخص با مقایسه قیمت پایه یک خودروی داخلی با میانگین قیمت حداقل سه خودروی مشابه خارجی محاسبه می‌شود.

در این فرایند، قیمت خودروی داخلی با نماد Pd و میانگین قیمت خودروهای مشابه خارجی با نماد Pb مشخص می‌شود. مبنای تبدیل قیمت خودروهای خارجی نیز متوسط شش‌ماهه نرخ حواله رسمی تجاری است.

وزارت صنعت، معدن و تجارت یک ماه فرصت دارد خودروهای خارجی رقیب را برای بررسی و مقایسه به سازمان حمایت معرفی کند.

فرمول محاسبه شاخص رقابت‌پذیری به این صورت است:

شاخص رقابت‌پذیری = [(Pb - Pd) ÷ Pb] × ۱۰۰

نتیجه این محاسبه، جایگاه خودرو را در یکی از رتبه‌های A تا F مشخص می‌کند.

رتبه‌بندی رقابت‌پذیری خودروها از A تا F

بر اساس دستورالعمل اصلاح‌شده، خودروها با توجه به نتیجه شاخص رقابت‌پذیری در شش گروه قرار می‌گیرند:

مهم‌ترین پیامد این رتبه‌بندی برای خودروسازان، محدودیت افزایش قیمت در رتبه F است. شرکت‌هایی که محصولات آن‌ها در این گروه قرار بگیرند، تا زمانی که رتبه رقابت‌پذیری خود را ارتقا ندهند، مجاز به افزایش قیمت نخواهند بود.

همچنین خودروسازان باید برچسب رقابت‌پذیری محصولات خود را به‌صورت شفاف در اختیار مشتریان قرار دهند تا خریداران بتوانند وضعیت رقابتی خودرو را مشاهده کنند.

شرایط جدید ثبت‌نام خودرو؛ شرط پلاک فعال حذف شد

در بخش مربوط به متقاضیان خرید خودرو نیز اصلاحاتی اعمال شده است. بر اساس ضوابط اعلام‌شده، حداقل سن ثبت‌نام‌کنندگان ۱۸ سال است و محدودیت‌هایی برای افرادی که در سال‌های گذشته از خودروسازان خودرو دریافت کرده‌اند، همچنان برقرار خواهد بود.

یکی از تغییرات مهم اصلاحیه شهریور ۱۴۰۵، لغو کامل شرط نداشتن پلاک فعال است. بنابراین داشتن خودرو یا پلاک فعال به‌تنهایی مانع ثبت‌نام متقاضیان در طرح‌های فروش مشمول این دستورالعمل نخواهد بود.

البته محدودیت‌های مربوط به سابقه خرید همچنان پابرجاست و متقاضیان باید شرایط زمانی تعیین‌شده را رعایت کنند.

فروش حواله و انتقال امتیاز خودرو ممنوع است

در دستورالعمل جدید، انتقال امتیاز خرید خودرو و فروش حواله، حتی به‌صورت وکالتی، ممنوع اعلام شده است. همچنین درج شرط صلح در قراردادهای مربوط به خرید خودرو مجاز نیست.

بر اساس ضوابط اعلام‌شده، خانواده‌های مشمول قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و همچنین مشمولان تبصره ۵ ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، از برخی محدودیت‌های یادشده مستثنی هستند.

تکالیف جدید خودروسازان در عرضه و پیش‌فروش

اصلاحات شورای رقابت فقط به قیمت‌گذاری و شرایط خریداران محدود نمی‌شود و برای شرکت‌های خودروساز نیز تکالیفی در نظر گرفته شده است.

بر این اساس، پیش‌فروش خودروهایی که قیمت مشخصی ندارند ممنوع است. خودروسازان باید در ابتدای هر سال برنامه تولید ماهانه خود را ارائه کنند و طرح‌های فروش را در سامانه مربوط بارگذاری کنند.

در بخش ارزیابی هزینه‌ها نیز مقرر شده است اگر خودروساز به‌طور کامل به ارز رسمی دسترسی نداشته باشد، نرخ ارز مورد استفاده در محاسبه بهای تمام‌شده ملاک قرار گیرد. همچنین استفاده از نهادهای حرفه‌ای داخلی برای ارزیابی مجاز شناخته شده است.

وزارت صمت نیز می‌تواند با تعیین کف عرضه، پیشنهاد خروج برخی خودروها از شمول قیمت‌گذاری را ارائه کند.

سازمان حمایت هر ۶ ماه گزارش می‌دهد

بر اساس اصلاحات جدید، سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان موظف است هر شش ماه یک‌بار گزارش عملکرد اجرای دستورالعمل را به شورای رقابت ارائه کند. همچنین دستورالعمل‌های قبلی که با مصوبه جدید مغایرت داشته باشند، لغو شده‌اند.

در مجموع، اصلاحات شهریور ۱۴۰۵ شورای رقابت سه محور مهم را دنبال می‌کند: شفاف‌تر شدن قیمت‌گذاری خودرو، ارزیابی رقابت‌پذیری محصولات و تغییر شرایط ثبت‌نام خریداران. حذف شرط پلاک فعال می‌تواند دامنه متقاضیان واجد شرایط را افزایش دهد و ممنوعیت افزایش قیمت برای خودروهای دارای رتبه F نیز محدودیتی تازه برای خودروسازان ایجاد می‌کند.