مشکلات و موانع اولین مایترگیت رودخانه ای، تنها پل متحرک و اولین سد سلولی ایران در خوزستان / پروژه ای که می توان به آن افتخار کرد!

به گزارش رکنا، محمد تقی منصوری کیا، مجری سدهای سه گانه و قفل های کشتیرانی خرمشهر و آبادن، درخصوص خبر افتتاح پل متحرک خرمشهر با عنوان  " افتتاح دوباره سد بهمن شیر، هفت سال توقف و هدر رفت منابع / رودخانه و اکوسیستم منطقه در خطر!" که در رکنا منتشر شده است، گفت: با توجه به کاهش نزولات آسمانی و خشکسالی های پی در پی سال های گذشته بر کسی پوشیده نیست که مدیریت صحیح منابع محدود آبی، یک ضرورت اجتناب ناپذیر است.  مورفولوژی و هندسه رودخانه های کارون و بهمن شیر  در کنار کاهش شدید میزان آورد آب از بالادست به گونه ای است که این رودها توان ایجاد مانع هیدرولیکی در برابر مد دریا از طریق جریان طبیعی خود را تا حدود زیادی از دست داده اند و غلظت شوری آنها در مدها نسبت به دهه های قبل  افزایش محسوسی یافته است. هر چند ظاهر موضوع ساده به نظر می رسد ولی درک دقیق کم و کیف وضعیت پیش آمده نیاز به دانش علم هیدرولیک، مهندسی رودخانه و تسلط به مدلهای کامپیوتری تهیه شده مختص رودخانه کارون و بهمن شیر است. 

منصوری کیا افزود: چند سالی است که معدودی از نفرات برای تخریب وجاهت مهندسی طرح عظیم شبکه های آبیاری و زهکشی آبادان و خرمشهر در فضای رسانه، فضای مجازی و حتی کانال های سیاسی و اداری مستمرا تلاش می نمایند. بخشی از ایشان با عنوان نمودن حفظ شرایط سنتی آبیاری با شیوه گذشته در منطقه تحت عنوان "دانش بومی" در واقع خواهان افزایش غیر منطقی خروجی از سدهای مخزنی بالادست بدون توجه به تبعات آن در سال های پیاپی و از دست رفتن  آب شیرین بسیار زیاد به خلیج فارس هستند.

وی ادامه داد: طی پنج سال گذشته بخش دیگری از این افراد با تکرار مستمر مباحث غلط انداز در فضای رسانه (و حتی صدا و سیما) سبب وارد نمودن دستگاه های کنترلی و نظارتی از مجموعه های مختلف حاکمیتی و هدررفت وقت بسیاری از این مجموعه های محترم و نیز تیم های اجرایی پروژه ها برای بررسی اجزای طرح گردیده اند. البته دلایل ارائه شده به نهادهای یاد شده سبب رفع ابهامات شده و سازمان آب و برق خوزستان مسیر اداری، حقوقی و فنی ادامه طرح ها را همچنان با جدیت بیشتر دنبال می نمایند. لیکن در عمل فضای منفی ایجاد شده در سال های اخیر بر جذب اعتبارات لازم برای ادامه طرح ها تاثیر منفی گذشت و امید است با نگاه بسیار مثبت ایجاد شده در ذهنیت مسئولین محترم تصمیم ساز، روند تزریق اعتبارات به طرح تسریع شود.

* 2 عکس بالا معبر کشتیرانی و سد بالا دست بهمن شیر

* 2 عکس بالا محل ساخت سد پایین دست بهمن شیر

مجری سدهای سه گانه و قفل های کشتیرانی خرمشهر و آبادن گفت: طرح شبکه های آبیاری و زهکشی آبادان و خرمشهر شامل اجزای بسیار زیادی است که سه سد و چند قفل کشتیرانی و یک معبر کشتیرانی نیز جزو آنها هستند. یکی از این سدها، سد بالادست بهمن شیر است. به علت هزینه های بسیار زیاد اجرای کامل طرح و محدودیت های مالی، کل طرح ( شبکه های آبیاری و اجزای آن) به چند مرحله تقسیم و پس از جنگ تحمیلی، به ترتیب اولویت، اجرای اجزای طرح شروع گردید. در پایان هر یک از اجزای طرح مرسوم است که فرد افتتاح کننده آن جزء به کلیات طرح و مشخصات آن اشاره می نماید. این به معنی افتتاح چند باره طرح نیست. به عنوان مثال ممکن است بخش ویژه سوانح و سوختگی  یک بیمارستان چند سال پس از افتتاح آن بیمارستان افتتاح گردد. سد سلولی بالادست بهمن شیر شامل سه بخش "معبر کشتیرانی "، "دریچه انسداد " و پل متحرک" بوده که دو بخش اول آن در سال 1397 افتتاح و بخش سوم آن با عنوان " پل متحرک" در سال 1404 و با حضور وزیر محترم نیرو افتتاح گردید. معبر کشتیرانی در اصل یک دروازه دولنگه بادبزنی ( که دریچه مایترگیت نیز نامیده میشود) است که هدف ثانویه آن عبور شناور ( در صورت باز نمودن دروازه) و هدف اولیه آن قطع یا باز نگه داشتن جریان رودخانه برای کنترل شوری رودخانه تحت شرایط مطالعات انجام شده است. 

منصوری کیا ادامه داد: طرح اولیه سد سلولی (قبل از انقلاب ) فاقد هرگونه معبرکشتیرانی  و پل متحرک بوده و محل آن بیش از 2 کیلومتر پایین تر  از محل فعلی تعریف شده بود. بعد از انقلاب 3 طراح مختلف سازه ای محاسبه و تهیه شد و نهایتا مجددا سد سلولی به عنوان گزینه برتر انتخاب گردیده ( دو طرح سد خاکی رد شدند) و البته محل سد نیز جابجا گردید. پس دو تغییر مهم دیگر این سد در بعد از انقلاب، افزودن یک معبر کشتیرانی و یک پل متحرک  آن بوده است. یک عنوان قرارداد برای هر سه جزء (سد سلولی، پل متحرک و معبر کشتیرانی) به صورت واحد انتخاب شده و کلمه سد سلولی در آن نهادینه شده است. لذا بیان عنوان پروژه (سد سلولی و...) توسط دو وزیر محترم وزرات نیرو صرفا بیان نام قرارداد طرح است در حالی که  از نظر فنی و عملی در سال 1397 پل متحرک به هیچ وجه کامل نشده و طبعا جزو افتتاحیه مایترگیت و سد سلولی نیز قرار نداشته است.

وی به مشکلات تامین نقدینگی تاکید نمود و  افزود: به دلیل کاهش منابع مالی در سال های گذشته و عدم تخصیص مناسب به این پروژه پیشرفت عملیات اجرایی با وقفه روبرو گردید. پس از امکان تامین مالی و در سال 1403 با تخصیص بخشی از منابع مالی در قالب بودجه عمرانی و تامین مابقی بودجه از محل منابع جاری، باقی مانده عملیات اجرایی این پروژه مجددا فعال شد. واضح است که به علت تحریم های ظالمانه، امکان تامین مالی طرح های عمرانی (خصوصا در ده سال گذشته) به شدت کاهش یافته و درک این موضوع که پروژه های عمرانی دچار افت یا تعطیلی ناشی از عدم تامین اعتبار شوند سخت نیست. این مشکل مربوط به کل پروژه های کشور است و مقصر دانستن دستگاه های اجرایی برای نداشتن اعتبار مالی جز بی انصافی و کمک به پروژه ناامیدسازی معنی دیگری ندارد. البته در این پروژه همچنانکه ذکر شد فضای منفی ایجاد شده در ذهنیت متولیان امر نیز موثر بود. به عبارت دیگر همین کسانی که معترض تعطیلی کار هستند خود از مسببان اصلی تعطیلی کار بوده اند!

منصوری کیا تصریح کرد: ایراد مطرح شده در مورد کاهش عرض رودخانه بهمن شیر در محل اجرای پروژه و تغییر رژیم هیدرولیکی جریان آب با محاسبات فنی و علمی رد شده است. ادعای عدم تامین نیازهای هیدرولیکی توسط محاسبات فنی و خروجی مدلهای کامپیوتری مهندسین مشاور با قاطعیت رد شده و این ادعا فاقد وجاهت فنی است. قبلا این ادعا در گروههای مختلف فضای مجازی توسط فردی مشخص مطرح شده بود که حتی قادر به ارائه یک محاسبه فنی برای آن نبود. مساحی ها بیانگر عرض رودخانه در محل سد (با شرایط خیس شدگی شیب های کناری) حدود 91 متر در بالا و کمتر از 50 متر در کف بوده که بیانگر عرض متوسط (کمتر از 75 متر) و کمتر  از نصف ادعای عرض 150 متر خبر یاد شده است. رودخانه بهمن شیر تابع شرایط جزر و مدی است و سازه های ترانزیشن و ... به گونه ای طراحی شده اند که در داخل معبر کشتیرانی سرعت افزایش می یابد و دبی نرمال جریان قابلیت جابجایی دارد و برای ادعای مطرح شده در خبر قبلی مستندات علمی و فنی وجود ندارد.

وی ادامه داد: برای دریچه های بادبزنی (مایترگیت) استفاده شده در پروژه سد بالادست بهمن شیر  از هر دو تعبیر "معبر کشتیرانی" و " قفل کشتیرانی" استفاده می شود. البته اصطلاح اول مناسب تر است. جابجایی شناور با باز شدن دریچه ها در اختلاف ترازهای کم ( در دو سوی دریچه) صورت می گیرد و مکانیزم بهره برداری آن با دو سد دیگر متفاوت تر است. سدهای "مارد" و " بهمن شیر پایین" دست دارای قفل کشتیرانی بزرگ برای عبور شناورهای بزرگ و به تعداد زیاد هستند. اصولا دریچه سد سلولی بالادست  برای باز و بستن شدن در اختلاف ترازهای زیاد طراحی نشده است و دستورالعمل بهره بردای از آن متناسب با نیازهای فنی تدوین شده و در حال استفاده است. ساخت پل متحرک جهت ایجاد تسهیل در امر تردد ایمن شناورها می باشد و با کمی دقت در فیزیک این سازه به خوبی آشکار می گردد که این سازه به صورت قفل کشتیرانی با هدف بالا و پایین بردن تراز آب  ایجاد نشده است.

* عکس بالا محل سد و قفل کشتیرانی مارد از بالا

* 3 عکس بالا محل سد و قفل کشتیرانی مارد

مجری سدهای سه گانه و قفل های کشتیرانی خرمشهر و آبادن گفت: در خصوص درج موضوع " انسداد مسیر طبیعی حرکت ماهیان و آبزیان" جالب است که  بدانیم هنوز مکانیزم سه سدی به بهره بردای کامل نرسیده و تنها یک سد کامل شده است. دلیل اصلی کاهش گونه های ماهی در رودخانه بهمن شیر و کارون صید بیش از حد در منطقه بوده که این موضوع با کوچکترین بازدید میدانی به سادگی قابل اثبات است. در هر حال با همه کارشکنی های افرادی معدود برای زیر سئوال بردن همه ی ابعاد طرح، سازمان محیط زیست پس از چند سال بررسی و پرسش و پاسخ و جلسات متعدد و تامین خواسته ها به اقناع علمی و عملی رسیده و طرح را مصوب نموده است و پایش های تکلیفی برای این موضوع تحت برنامه ریزی کارفرمایی قرار دارد.

وی ادامه داد: خطای بزرگ دیگر خبر قبلی در مورد تعطیلی کارگاه است. گفته شده بود پل متحرک به دلایل فنی 7 سال تعطیل بوده و دیر افتتاح شده است! هر فرد بدون تخصص نیز می تواند تشخیص دهد که اگر مشکل فنی در طرحی وجود داشته باشد با وجود پول (و داشتن قرارداد) مشکل قابل حلی خواهد بود. اما اگر نقدینگی وجود نداشته باشد چکار می توان کرد؟! حتی یک کارگاه ساختمانی بدون نقدینگی به تعطیلی کشیده می شود. چگونه بدون نقدینگی می توان پروژه ای را ساخت یا تکمیل کرد!!

منصوری کیا افزود: همچنانکه گفته شد طی 5 سال گذشته سازمان بازرسی استان و بسیاری از نهادهای نظارتی بر کلیه مستندات این پروژه ورود کرده و تک تک موضوعات را بررسی نموده اند. حتی شایع سازان گزارشی دال بر عدم وجود جک های پل در محل را ارائه داده و اعلام عدم امکان افتتاح پل تا 10 سال دیگر را مطرح نموده بودند! در فضای مجازی و رسانه به عدم امکان جابجایی اجزای پل متحرک و عدم امکان باز و بسته شدن مایتر گیت بارها اشاره شده بود!

وی در آخر گفت: لازم است به تنها پل متحرک ایران افتخار کنیم و گوش به شایعات ویرانگر ندهیم. باید به مهندسان، کارگران، مدیران و همه تلاشگران طرح و ساخت اولین مایترگیت رودخانه ای ایران، تنها پل متحرک ایران و اولین سد سلولی ایران آن هم در شرایط سخت تامین نقدینگی و اقتصادی اجرای پروژه  که با تکیه بر پروردگار و توان داخلی مردمان این مرزو بوم به ثمر نشسته است، افتخار کنیم.