نقشه نگران‌کننده بارش‌ها؛ ۱۸ استان درگیر خشکسالی/ تهران، قم و سمنان در صدر استان‌های خشک /هرمزگان در اوج بارش، تهران در قعر جدول خشکی + جدول

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا،  هوای بهاری در بسیاری از نقاط کشور هنوز بوی خاک خشک می‌دهد. ابرها در آسمان رفت‌وآمد دارند، اما آمارهای رسمی نشان می‌دهد سهم زمین از این رفت‌وآمد چندان قابل توجه نبوده است. تازه‌ترین داده‌های سازمان هواشناسی تصویری دوگانه از وضعیت بارندگی در ایران ترسیم می‌کند؛ تصویری که در آن برخی استان‌ها بارش‌های فراتر از حد معمول را تجربه کرده‌اند، اما بخش وسیعی از کشور همچنان با کم‌بارشی دست و پنجه نرم می‌کند.

هفته‌ای کم‌باران در آستانه نیمه اردیبهشت

در بازه هفت روزه منتهی به ۲۱ اردیبهشت، میزان بارندگی ثبت‌شده در کشور تنها ۰.۷ میلی‌متر بوده است؛ رقمی که وقتی کنار میانگین بلندمدت ۳.۹ میلی‌متری همین بازه قرار می‌گیرد، از کاهش قابل توجه ۸۲.۶ درصدی حکایت دارد. این افت شدید نشان می‌دهد که بارش‌های بهاری در هفته‌های اخیر نتوانسته‌اند نقش مؤثری در جبران کسری بارش ایفا کنند و بسیاری از مناطق کشور همچنان با کمبود رطوبت در خاک مواجه‌اند.

افت بارش در مقیاس ماهانه

مرور داده‌های بارندگی از ابتدای اردیبهشت تا ۲۱ این ماه نیز تصویر مشابهی ارائه می‌دهد. در این بازه زمانی به‌طور میانگین ۹.۷ میلی‌متر بارش در کشور ثبت شده، در حالی که متوسط بلندمدت برای همین دوره ۱۵.۴ میلی‌متر است. این فاصله به معنای کاهش ۳۶.۷ درصدی بارندگی نسبت به شرایط نرمال است؛ وضعیتی که در بسیاری از حوضه‌های آبریز، نگرانی درباره تداوم خشکی خاک و فشار بر منابع آب را افزایش داده است.

فصل جاری؛ بارندگی بالاتر از میانگین

با وجود افت بارش در هفته‌ها و ماه اخیر، داده‌های فصلی تصویری متفاوت نشان می‌دهند. از ابتدای فصل جاری تا ۲۱ اردیبهشت، میانگین بارندگی کشور به ۶۴.۸ میلی‌متر رسیده است؛ در حالی که میانگین بلندمدت این بازه ۵۱.۷ میلی‌متر است. به این ترتیب، میزان بارش در مقیاس فصلی حدود ۲۵.۵ درصد بیشتر از حد معمول ثبت شده است. این افزایش نشان می‌دهد که بارش‌های مقطعی و نسبتاً شدید در برخی مناطق توانسته‌اند آمار کلی فصل را تا حدی بالا ببرند.

برآیند سال جاری؛ رشد محدود بارش

از ابتدای سال جاری تا ۲۱ اردیبهشت نیز در مجموع ۲۲۰ میلی‌متر بارندگی در کشور ثبت شده است. این رقم در مقایسه با میانگین بلندمدت ۲۱۳.۶ میلی‌متری، افزایش حدود ۳ درصدی را نشان می‌دهد. با این حال، کارشناسان هواشناسی تأکید می‌کنند که میانگین کشوری لزوماً بیانگر وضعیت یکسان در همه استان‌ها نیست و پراکندگی مکانی بارش‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در ارزیابی وضعیت منابع آب دارد.

نقشه نابرابر بارندگی در استان‌ها

نگاهی به جدول پهنه‌ای بارش استان‌ها از ابتدای سال آبی جاری – که در ایران از اول مهر آغاز می‌شود – نشان می‌دهد تنها ۱۳ استان بارش‌هایی بالاتر از حد نرمال تجربه کرده‌اند. در این میان هرمزگان با افزایش ۷۷.۷ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت در صدر استان‌های پربارش قرار دارد. پس از آن ایلام با رشد ۳۸.۵ درصدی و خراسان جنوبی با افزایش ۳۷.۶ درصدی در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

در سوی دیگر این نقشه، ۱۸ استان با کم‌بارشی مواجه‌اند؛ وضعیتی که به‌ویژه در مناطق مرکزی کشور نمود بیشتری دارد.

تهران؛ رکورددار کم‌بارشی

در میان استان‌های کم‌بارش، تهران بیشترین فاصله را با شرایط نرمال ثبت کرده است. داده‌های هواشناسی نشان می‌دهد بارندگی پایتخت نسبت به میانگین بلندمدت ۳۸.۵ درصد کاهش داشته و به این ترتیب در صدر استان‌های کم‌بارش قرار گرفته است. پس از تهران، استان‌های قم و سمنان به ترتیب با ۳۱.۷ و ۳۱.۳ درصد کاهش بارندگی در جایگاه‌های بعدی قرار دارند.

این کاهش در حالی رخ می‌دهد که بخش قابل توجهی از منابع آب شرب و کشاورزی این مناطق وابسته به بارش‌های زمستانه و بهاره است؛ موضوعی که استمرار آن می‌تواند فشار مضاعفی بر سفره‌های آب زیرزمینی و ذخایر سدها وارد کند.

سال آبی؛ شاخصی برای سنجش بحران بارش

در ایران مبنای ارزیابی بارندگی بر اساس «سال آبی» تعریف می‌شود؛ دوره‌ای که از اول مهرماه آغاز شده و تا پایان شهریور سال بعد ادامه دارد. این تقسیم‌بندی به دلیل همزمانی با چرخه طبیعی بارش‌ها و مدیریت منابع آب مورد استفاده قرار می‌گیرد. بررسی داده‌های سال آبی جاری نشان می‌دهد اگرچه برخی استان‌ها بارش‌های قابل توجهی را تجربه کرده‌اند، اما توزیع نامتوازن بارندگی همچنان یکی از چالش‌های اصلی اقلیم ایران باقی مانده است.

در چنین شرایطی، اختلاف شدید میان استان‌های پربارش و کم‌بارش بار دیگر یادآور واقعیتی است که متخصصان سال‌ها درباره آن هشدار داده‌اند؛ اینکه بحران آب در ایران بیش از آنکه به کمبود مطلق بارش مربوط باشد، به الگوی نامتوازن و ناپایدار توزیع آن گره خورده است.