استان فارس روی لبه فروپاشی / زمین باقرآباد نوبندگان شکافت ! + فیلم

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، زمین پیش از آن‌که فروبپاشد، ترک می‌خورد.در باقرآباد نوبندگان، شکاف‌ها دیگر «نشانه» نیستند؛ خودِ فاجعه‌اند. دهان‌هایی باز در دل خاک که هر روز عمیق‌تر می‌شوند و بی‌صدا خبر می‌دهند زمین زیر پای مردم فارس در حال خالی‌شدن است. اینجا فرونشست یک هشدار علمیِ دوردست نیست؛ واقعیتی عینی است که خانه، زمین کشاورزی و آینده را می‌بلعد.

بر اساس داده‌های رسمی، استان فارس امروز در رتبه دوم خطر فرونشست زمین در کشور قرار دارد. عددها تکان‌دهنده‌اند: نرخ نشست سالانه زمین در اطراف شهرستان فسا تا ۵۶ سانتی‌متر گزارش شده؛ رقمی که در استانداردهای جهانی به‌معنای وضعیت بحرانی و غیرقابل بازگشت است. فرونشست با این شدت، دیگر یک پدیده طبیعی تلقی نمی‌شود؛ محصول مستقیم سیاست‌گذاری نادرست و بهره‌برداری افسارگسیخته از منابع زیرزمینی است.

طی سال‌های گذشته، هزاران حلقه چاه مجاز و غیرمجاز بدون کنترل مؤثر فعال بوده‌اند

اصلی‌ترین عامل فرونشست در فارس، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی برای مصارف کشاورزی و صنعتی است. طی سال‌های گذشته، هزاران حلقه چاه مجاز و غیرمجاز بدون کنترل مؤثر فعال بوده‌اند. نتیجه روشن است: بیلان منفی شدید آبخوان‌ها. آبی که طی هزاران سال در لایه‌های زمین ذخیره شده، در چند دهه مکیده شده و حالا خاک، توان نگه‌داشت خود را از دست داده است.

کارشناسان زمین‌شناسی هشدار می‌دهند فرونشست از آن دست بحران‌هایی است که درمان ندارد؛ فقط می‌شود سرعتش را کم کرد. برخلاف سیل یا زلزله، زمینِ فرونشسته به حالت اول بازنمی‌گردد. هر سانتی‌متر نشست، یعنی از دست رفتن همیشگی ظرفیت ذخیره آب، افزایش خطر تخریب زیرساخت‌ها، ترک‌خوردن ساختمان‌ها، نابودی زمین‌های کشاورزی و مهاجرت اجباری.

مسئله فقط «غیرقانونی» بودن نیست؛ خودِ مدل بهره‌برداری قانونی هم ورشکسته است

بخش بزرگی از فشار بر آبخوان‌های فارس، محصول الگوی ناپایدار کشاورزی است؛ کشت‌های پرمصرف در اقلیم خشک، بدون تناسب با ظرفیت طبیعی منطقه. در غیاب اصلاح الگو، حتی انسداد چاه‌های غیرمجاز هم کافی نیست. مسئله فقط «غیرقانونی» بودن نیست؛ خودِ مدل بهره‌برداری قانونی هم ورشکسته است.

در این میان، مدیریت بحران اغلب به گزارش‌نویسی و هشدارهای تکراری محدود مانده است. نه برنامه‌ای شفاف برای کاهش واقعی برداشت، نه حمایت جدی از تغییر معیشت کشاورزان، و نه سرمایه‌گذاری مؤثر برای بازچرخانی و بهره‌وری آب. نتیجه، انتقال هزینه‌ها به ضعیف‌ترین حلقه است: مردم محلی.

سند شکاف میان علم و سیاست‌

تصاویر شکاف‌های فرونشست در باقرآباد نوبندگان، فقط عکس‌های محیط‌زیستی نیستند؛ سند شکاف میان علم و سیاست‌اند. وقتی سال‌ها هشدار علمی نادیده گرفته می‌شود، بحران طبیعی به بحران حکمرانی تبدیل می‌شود. امروز فارس روی زمینی ایستاده که هر روز پایین‌تر می‌رود و فردایی که هر روز ناپایدارتر می‌شود.اگر فرونشست ادامه یابد، مسئله دیگر فقط فسا یا نوبندگان نیست؛ امنیت زیستی استان در خطر است. پرسش ساده اما تلخ است.چند سانتی‌متر دیگر باید زمین فروبرود تا مدیریت آب از شعار به اقدام برسد؟