سهم سفره‌های زیرزمینی از بارندگی های اخیر تقریبا هیچ!/ برای ساخت ۲ هزار واحد مسکونی روزانه ۲ هزار مترمکعب آب مصرف می‌شود/ مشکل خشکسالی ایران خلأ اراده است + صوت

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، رضا حاجی‌کریم، رئیس هیئت‌مدیره فدراسیون صنعت آب ایران، با اشاره به بارندگی‌های اخیر در تهران و برخی استان‌های کشور، تأکید کرد که بارش‌های چند روز گذشته نباید این تصور را ایجاد کند که بحران آب برطرف شده است؛ چراکه مسئله اصلی کشور همچنان ناترازی میان منابع و مصارف آب است و بدون اصلاح الگوی مصرف و تغییر رویکرد در شهرسازی، بارندگی‌ها نمی‌توانند به بهبود پایدار وضعیت منابع آبی منجر شوند.

او در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی رکنا، درباره میزان اثرگذاری بارندگی‌های اخیر بر تقویت منابع آب زیرزمینی گفت: بارش‌های چند روز گذشته قطعاً سبب خیر و برکت است، اما نباید به دنبال آن این ذهنیت شکل بگیرد که مشکل آب حل شده است.

به گفته حاجی‌کریم، میزان بارش سالانه کشور در شرایط معمول حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب است که از این میزان، کمتر از ۱۰۰ میلیارد مترمکعب، بر اساس آخرین آماربرداری وزارت نیرو، آب تجدیدپذیر محسوب می‌شود. مطابق استانداردهای بین‌المللی، حداکثر ۴۰ تا ۵۰ درصد این منابع قابل استفاده است؛ یعنی حدود ۵۰ میلیارد مترمکعب. این رقم در اسناد بالادستی کشور نیز به‌عنوان ظرفیت قابل اتکای منابع آبی در نظر گرفته شده است.

او با اشاره به اینکه کشور در بسیاری از سال‌ها حتی بارندگی نرمال را نیز دریافت نمی‌کند، افزود: چه بارندگی اتفاق بیفتد و چه نیفتد، مسئله اصلی همچنان سمت مصرف است. ما باید میزان مصرف کنونی را که حدود ۹۳ میلیارد مترمکعب است، به ۵۱ میلیارد مترمکعب کاهش دهیم تا بتوانیم در این کشور به‌صورت پایدار زندگی کنیم.

بارندگی بدون مدیریت شهری، الزاماً به تغذیه سفره‌های زیرزمینی منجر نمی‌شود

رئیس هیئت‌مدیره فدراسیون صنعت آب ایران در ادامه با اشاره به سرنوشت آب باران در کلان‌شهرها گفت: در این زمینه مفهومی به نام «شهر اسفنجی» در دنیا مطرح است. شهر اسفنجی شهری است که آب را در خود جذب و ذخیره می‌کند و امکان نفوذ آن به سفره‌های آب زیرزمینی را فراهم می‌آورد.

او با اشاره به تجربه برخی کشورهای اروپایی در اجرای این الگو توضیح داد: در این رویکرد حتی آسفالت خیابان‌ها را با آسفالت‌های متخلخل جایگزین می‌کنند تا آب بتواند از سطح عبور کند و به لایه‌های زیرین زمین و سفره‌های آب زیرزمینی برسد.

حاجی‌کریم با بیان اینکه تهران به دلیل گستردگی جغرافیایی و تفاوت سفره‌های آب زیرزمینی در مناطق مختلف، به چنین رویکردی نیاز دارد، گفت: پهنه شهر تهران از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب گسترده است و سفره‌های آب زیرزمینی آن نیز یکسان نیستند؛ با این حال، در سال‌های گذشته تقریباً هر فضایی که در اختیار داشتیم، به ساختمان و خیابان تبدیل کردیم.

او ادامه داد: ساختمان‌ها و خیابان‌های آسفالت‌شده، سطوح نفوذناپذیری هستند که اجازه نمی‌دهند آب باران به زمین نفوذ کند. از سوی دیگر، شبکه جمع‌آوری آب‌های سطحی تهران که طی دهه‌های گذشته اجرا شده، بخش زیادی از این آب‌ها را به سمت جنوب شهر هدایت می‌کند. در نتیجه، تغذیه طبیعی سفره‌های آب زیرزمینی در بخش بزرگی از شهر عملاً مغفول مانده است.

تهران با توسعه شبکه فاضلاب، بخشی از ظرفیت تغذیه سفره‌های زیرزمینی را هم از دست داد

این کارشناس حوزه آب، یکی دیگر از عوامل مؤثر در کاهش تغذیه سفره‌های زیرزمینی تهران را تغییر شیوه دفع فاضلاب در این شهر دانست و گفت: در دهه‌های گذشته، سیستم دفع فاضلاب در تهران مبتنی بر چاه‌های جذبی بود. با توسعه شبکه جمع‌آوری فاضلاب و انتقال آن به چند تصفیه‌خانه اصلی، بخشی از ظرفیتی را که پیش‌تر به تغذیه سفره‌های زیرزمینی منجر می‌شد، از دست دادیم.

او با اشاره به اینکه این شیوه قدیمی، با وجود همراه بودن با آلودگی، به هر حال نوعی تغذیه سفره‌های زیرزمینی را رقم می‌زد، افزود: اکنون با تغییر این ساختار، آن ظرفیت نیز از بین رفته است.

به گفته حاجی‌کریم، این وضعیت تنها مختص تهران نیست و شهرهایی مانند همدان، مشهد و اصفهان نیز با شرایط مشابهی مواجه هستند.

بحران آب با بارندگی‌های مقطعی تمام نمی‌شود

حاجی‌کریم در پاسخ به این پرسش که آیا شهروندان باید صرفاً از بارندگی‌های اخیر خوشحال باشند و همچنان بحران آب را جدی بدانند، تأکید کرد: بارندگی‌ها اتفاق مثبتی هستند، اما نباید ما را از اصل ماجرا دور کنند. نباید تمام امید و نگاه ما به آسمان باشد؛ زیرا بحران آب با چند روز بارندگی برطرف نمی‌شود.

او در ادامه با انتقاد از نبود تغییر محسوس در الگوی شهرسازی کشور، با وجود سال‌ها هشدار درباره خشکسالی، فرونشست زمین و بحران منابع آب، گفت: ما در حوزه آب با خلأ اراده مواجه هستیم.

رئیس هیئت‌مدیره فدراسیون صنعت آب ایران افزود: امروز مسئله آب را به‌صورت عینی احساس می‌کنیم. شرایط با ۲۰ سال پیش متفاوت است؛ اکنون وقتی باران می‌بارد، مردم خوشحال می‌شوند، زیرا بحرانی بودن وضعیت آب را با تمام وجود درک کرده‌اند. با این حال، با وجود افزایش حساسیت جامعه نسبت به این موضوع، همچنان شاهد اجرای پروژه‌های بزرگ ساختمانی بدون توجه کافی به محدودیت منابع آب هستیم.

پروژه‌های چند هزار واحدی بدون الزام به بازچرخانی آب ساخته می‌شوند

حاجی‌کریم با اشاره به ساخت‌وسازهای گسترده در مناطق مختلف تهران، از جمله مناطق ۲۱ و ۲۲ و شرق پایتخت، گفت: در این مناطق با پروژه‌های چند هزار واحدی مواجه هستیم. یک پروژه ۲ هزار واحدی، روزانه حدود ۲ هزار مترمکعب آب مصرف می‌کند.

او با تأکید بر اینکه بخش قابل توجهی از این مصرف، لزوماً به آب باکیفیت شرب نیاز ندارد، توضیح داد: آب مورد استفاده در فلاش‌تانک‌ها، آبیاری فضای سبز، برج‌های خنک‌کننده و حتی عملیات ساختمانی، ضرورتی ندارد که از منابع آب شرب شهری یا منابع آب زیرزمینی تأمین شود.

به گفته او، استفاده از پساب تصفیه‌شده برای این مصارف امکان‌پذیر است و فناوری مورد نیاز آن نیز در کشور وجود دارد و بومی شده است.

حاجی‌کریم با انتقاد از نبود ضوابط الزام‌آور در این زمینه گفت: اکنون هیچ الزام مشخصی وجود ندارد که یک پروژه ساختمانی چند هزار واحدی را ملزم کند در کنار هزینه‌های چند هزار میلیارد تومانی ساخت‌وساز، بخشی از سرمایه خود را به ایجاد سیستم بازچرخانی آب اختصاص دهد.

او تأکید کرد: این در حالی است که می‌توان با استفاده از فناوری‌های موجود، بخش قابل توجهی از نیاز آبی این پروژه‌ها را از طریق بازچرخانی و استفاده مجدد از پساب تأمین کرد و فشار بر منابع آب شرب را کاهش داد.

رسانه‌ها باید به نبود اراده برای اصلاح الگوی مصرف آب نور بتابانند

رئیس هیئت‌مدیره فدراسیون صنعت آب ایران در پاسخ به این پرسش که کدام نهاد باید برای اصلاح وضعیت ساخت‌وسازها و الزام پروژه‌های عمرانی به رعایت ملاحظات آبی وارد عمل شود، گفت: اگر از من بپرسید، می‌گویم رکن چهارم دموکراسی، یعنی رسانه، باید در این زمینه نقش جدی ایفا کند.

او افزود: رسانه باید آن‌قدر به این مسئله ورود کند، بر آن نور بتاباند و آن را در افکار عمومی پررنگ کند تا دیگر نتوان از کنار آن به‌سادگی عبور کرد.

حاجی‌کریم با انتقاد از یکسان بودن رویکردهای ساخت‌وساز در مناطق دارای اقلیم‌های متفاوت گفت: نمی‌توان الگوی آبی ساخت‌وساز در تهران، گیلان و یزد را یکسان در نظر گرفت. وقتی اقلیم‌ها متفاوت هستند، الگوی ساخت‌وساز و ضوابط نیز باید متناسب با شرایط هر منطقه متفاوت باشد؛ اما چنین رویکردی در کشور وجود ندارد.

او تأکید کرد که اصلاح الگوی مصرف آب تنها به رفتار شهروندان محدود نمی‌شود و باید از مرحله برنامه‌ریزی شهری، طراحی ساختمان‌ها و اجرای پروژه‌های عمرانی آغاز شود. بدون تغییر در ضوابط ساخت‌وساز، توسعه زیرساخت‌های بازچرخانی آب و فراهم کردن امکان نفوذ بارش‌ها به زمین، حتی بارندگی‌های مطلوب نیز نمی‌توانند به‌تنهایی مانع تداوم بحران منابع آب زیرزمینی شوند.