وقتی مهمان خانه، معشوق صاحبخانه شد! / داستان عشقی که تاریخ پنهانش کرد

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، این داستان فریدا کالو و لئون تروتسکی است؛ رابطه ای کوتاه و پنهانی که در خانه آبی فریدا در مکزیکوسیتی شکل گرفت و بعدها بخشی از افسانه زندگی این نقاش مشهور شد.

مهمانی که قرار بود فقط پناهنده باشد

در ژانویه ۱۹۳۷، لئون تروتسکی، انقلابی روس و از چهره های مهم انقلاب روسیه، با مجوز دولت مکزیک وارد این کشور شد. دیگو ریورا در فراهم شدن امکان اقامت او در مکزیک نقش داشت و تروتسکی همراه همسرش ناتالیا سدوا مدتی در خانه آبی فریدا در کویوآکان زندگی کردند. موزه فریدا کالو این اقامت را ثبت کرده و حتی تصویری از فریدا کالو و لئون تروتسکی در سال ۱۹۳۷ را در آرشیو دیه گو ریورا و فریدا کالو نگهداری می کند.

در ابتدا همه چیز شبیه یک داستان سیاسی بود: یک تبعیدی مشهور، یک نقاش مکزیکی و همسرش و خانه ای که به پناهگاه تبدیل شده بود اما داستان خیلی زود از سیاست فاصله گرفت.

وقتی مهمان، عاشق صاحبخانه شد

بر اساس روایت اسمیتسونین، تروتسکی و فریدا در مدت اقامت او در خانه آبی به یکدیگر علاقه مند شدند و رابطه عاشقانه ای میان آنها شکل گرفت. اسمیتسونین نوشته است تروتسکی برای فریدا یادداشت هایی را در کتاب ها پنهان می کرد و او را با نام مستعار ال ویخو صدا می زد.

موزه فریدا کالو نیز در زندگی نامه خود رابطه کوتاه فریدا و تروتسکی را ثبت کرده است و همین جاست که عکس ها جذاب می شوند. چون در آرشیو موزه، عکس فریدا و تروتسکی در کنار یکدیگر در سال ۱۹۳۷ وجود دارد.

اما تصویر آنها مثل عکس های عاشقانه امروزی نیست.  هیچ ژست عاشقانه ای وجود ندارد. دو چهره در یک قاب تاریخی دیده می شوند؛ در حالی که ما امروز داستانی را می دانیم که دوربین آن زمان نمی توانست نشان دهد.

عکس بی گناهی که بعدا معنای دیگری پیدا کرد

این همان چیزی است که این پرونده را برای ما جذاب می کند. عکس هنگام گرفته شدن، یک عکس تاریخی معمولی بود اما سال ها بعد، وقتی داستان رابطه کوتاه فریدا و تروتسکی را می دانیم، همان تصویر معنای دیگری پیدا می کند.

این یکی از ویژگی های عجیب عکس های تاریخی است: عکس تغییر نمی کند؛ اطلاعات ما درباره عکس تغییر می کند. در آرشیو رسمی موزه، نام افراد حاضر در تصویر نیز ثبت شده است و تصویر به سال ۱۹۳۷ نسبت داده شده است.

فریدا برای تروتسکی فقط یک معشوق نبود

ماجرا فقط یک رابطه پنهانی نبود. فریدا برای تروتسکی پرتره ای از خودش نقاشی کرد که گفته شده آن را به او هدیه داد. این اثر، Self-Portrait Dedicated to Leon Trotsky، در منابع هنری به رابطه میان این دو پیوند خورده است. اسمیتسونین نیز در روایت زندگی فریدا به همین پرتره اشاره می کند و آن را هدیه ای برای تروتسکی می داند.  در اینجا دیگر فقط با یک عکس مواجه نیستیم.

عکس ، نقاشی ، خانه و روایت تاریخی کنار هم قرار می گیرند و داستان را از یک شایعه ساده جدا می کنند.

این عشق طولانی نبود

رابطه فریدا و تروتسکی کوتاه بود. در سال ۱۹۳۷ آنها در خانه آبی کنار یکدیگر بودند، اما تروتسکی و همسرش بعدتر از خانه فریدا و دیه گو خارج شدند. در سال ۱۹۳۸، تروتسکی و فریدا دیگر آن رابطه را ادامه نمی دادند و تروتسکی با فعالیت های سیاسی خود در مکزیک درگیر بود.

موزه فریدا همچنین ثبت کرده که در ژوئیه ۱۹۳۸، فریدا و دیه گو همراه تروتسکی و ناتالیا و زوج سوررئالیست، آندره برتون و ژاکلین لامبا، به یک سفر جاده ای در مکزیک رفتند یعنی فاصله میان عشق، دوستی، سیاست و روابط اجتماعی در زندگی این آنها بسیار پیچیده تر از یک داستان عاشقانه ساده بود.

خانه ای که رازهای زیادی دید

خانه آبی فریدا بعدها به موزه تبدیل شد. اما خود موزه می گوید این خانه فقط محل زندگی فریدا نبود؛ بخش مهمی از روابط شخصی، خانوادگی و عاشقانه او نیز در همین فضا شکل گرفت.

در سال ۲۰۰۴ هزاران سند، عکس، مجله، کتاب و وسیله شخصی که در بخش هایی از خانه پنهان شده بود، کشف شد و بخش هایی ناشناخته از زندگی فریدا و دیه گو را آشکار کرد. به همین دلیل خانه آبی برای این پرونده فقط یک لوکیشن نیست. خود خانه بخشی از داستان است.

 پایان تلخ تروتسکی

سه سال بعد، داستان زندگی تروتسکی به شکلی خونین تمام شد. در اوت ۱۹۴۰، او در مکزیک توسط رامون مرکادر ترور شد و بر اثر جراحات جان باخت. فریدا هم تنها ۱۴ سال بعد درگذشت. اما عکس ۱۹۳۷ همچنان باقی ماند. یک عکس ساده از یک نقاش و یک انقلابی. عکسی که در لحظه گرفته شدن، هیچ چیز را فاش نمی کرد.

نگاه روانشناختی به عشق ممنوعه یک سیاستمدار

دکتر مریم سامانی- روانشناس بالینی و استاد دانشگاه- می گوید: این پرونده یک نکته مهم روانشناختی دارد: موقعیت می تواند مرزهای رابطه را تغییر دهد. تروتسکی در شرایطی وارد خانه فریدا شد که از کشور خود تبعید شده بود، تحت فشار سیاسی قرار داشت و زندگی اش با تهدید و ناامنی گره خورده بود. فریدا نیز در آن دوره در یک زندگی زناشویی پیچیده و پرتنش قرار داشت. در چنین شرایطی، نزدیکی عاطفی همیشه فقط نتیجه یک تصمیم آگاهانه و جدا از زمینه نیست؛ گاهی همجواری، صمیمیت، بحران مشترک و احساس دیده شدن می توانند زمینه شکل گیری یک رابطه را فراهم کنند. البته این به معنای توجیه یا قضاوت درباره انتخاب های آنها نیست.

نکته روانشناختی مهمتر این است که وقتی یک رابطه در محیطی شکل می گیرد که افراد دائماً در معرض یکدیگرند، مرز میان مهمان، دوست، محرم راز و معشوق می تواند به تدریج تغییر کند. در داستان فریدا و تروتسکی، یک مهمان سیاسی وارد خانه شد؛ اما در حافظه تاریخی، رابطه ای شخصی از دل همان خانه بیرون آمد.

وی می گوید: گاهی کسی که به خانه پناه می آورد، در ذهن ما به پناهگاه عاطفی تبدیل می شود. رابطه فریدا کالو و لئون تروتسکی را می توان از دریچه همین جابجایی دید: نزدیکی روزمره، تحسین و احساس فهمیده شدن، ممکن است مرز میان همدلی و کشش عاشقانه را کمرنگ کند اما از عکس ها به تنهایی نمی توان فهمید پشت این دلبستگی چه نیاز یا انگیزه ای بوده است.

وی می گوید: قلاب روانی عشق پنهانی، فقط خود معشوق نیست؛ احساسی است که کنار او تجربه می شود: هنوز جذابم، هنوز دیده می شوم، هنوز می توانم کسی را مجذوب کنم. گاهی فرد بیش از آنکه عاشق دیگری شود، شیفته تصویری از خودش می شود که در نگاه او می بیند.

این روانشناس اضافه می کند: پنهانکاری   می تواند این کشش را تشدید کند. هر دیدار محدود، کمیاب و پرهیجان می شود؛ رابطه فرصت کمتری برای روبرو شدن با ملال و مسئولیت روزمره پیدا می کند. همین جاست که شدت احساس ممکن است با عمق رابطه اشتباه گرفته شود. پرسش تیز این پرونده آن است: فریدا دل به مهمانش بسته بود، یا به احساسی که حضور او در دلش بیدار می کرد؟ اسناد تنها می توانند رد رابطه را نشان دهند؛ پاسخ قطعی درباره درون آنها را نمی دهند.

پایان عشق ممنوعه

یک انقلابی فراری وارد خانه یک نقاش شد. همسرش هم آنجا بود. دوربین از آنها عکس گرفت. اما چیزی را که بین فریدا و تروتسکی می گذشت، دوربین ثبت نکرد. سال ها بعد، نامه ها، نقاشی ها و روایت های تاریخی قطعات پازل را کنار هم گذاشتند. عکس فقط یک لحظه را ثبت کرده بود؛ راز، پشت همان لبخندها پنهان مانده بود.