چرا باخت تیم محبوب حال بعضی‌ها را خراب می‌کند؟ / وقتی شکست یک تیم فوتبال، شبیه شکست شخصی احساس می‌شود

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، شاید برای بسیاری عجیب باشد که چرا باخت تیمی که بازیکنانش را از نزدیک نمی‌شناسیم، درآمدشان با زندگی ما ارتباطی ندارد و حتی در کشوری دیگر بازی می‌کند، می‌تواند باعث ناراحتی واقعی شود. چرا شکست تیم محبوب برای یک هوادار ایرانی، اسپانیایی یا هر جای دیگری، گاهی مثل یک شکست شخصی تجربه می‌شود؟

پاسخ روانشناسان به این پرسش، فقط علاقه به فوتبال نیست؛ بلکه به یکی از عمیق‌ترین نیازهای انسانی یعنی نیاز به تعلق داشتن مربوط می‌شود.

وقتی یک تیم تبدیل به بخشی از هویت ما می‌شود

انسان موجودی اجتماعی است و بخش مهمی از تعریف خودش را از گروه‌هایی می‌گیرد که به آنها تعلق دارد؛ خانواده، جامعه، شغل، باورها و حتی تیم ورزشی مورد علاقه.

در روانشناسی اجتماعی، نظریه هویت اجتماعی توضیح می‌دهد که افراد بخشی از تصویر خود را از عضویت در گروه‌ها می‌سازند.

وقتی فرد می‌گوید «ما بردیم» یا «ما باختیم»، در واقع فقط درباره یک تیم حرف نمی‌زند؛ او درباره گروهی صحبت می‌کند که احساس می‌کند بخشی از آن است.

برای همین است که یک هوادار ممکن است بعد از پیروزی تیم محبوبش احساس غرور، انرژی و شادی کند؛ حتی اگر هیچ نقشی در نتیجه نداشته باشد.

همان سازوکار در شکست هم فعال می‌شود. باخت تیم می‌تواند به نوعی تهدید برای هویت گروهی احساس شود.

مغز چرا شکست تیم محبوب را جدی می‌گیرد؟

مغز انسان برای ارتباط و تعلق اجتماعی حساس است. در طول تاریخ، تعلق به گروه برای امنیت و بقا اهمیت داشته است. به همین دلیل انسان همچنان نسبت به مفهوم «ما» و «آنها» واکنش نشان می‌دهد.

در مسابقه فوتبال، دو گروه شکل می‌گیرند: طرفداران خودی و طرفداران رقیب.

وقتی تیم محبوب شکست می‌خورد، ممکن است هوادار آن را مانند یک تهدید اجتماعی کوچک تجربه کند. به همین دلیل بعضی افراد بعد از شکست تیمشان تحریک‌پذیر، غمگین یا حتی عصبانی می‌شوند.

البته شدت این واکنش در همه افراد یکسان نیست.

چرا بعضی‌ها خیلی بیشتر ناراحت می‌شوند؟

پژوهش‌های روانشناسی نشان می‌دهد چند عامل می‌تواند شدت واکنش را افزایش دهد:

۱. پیوند عاطفی شدید با تیم

برای برخی افراد، فوتبال فقط سرگرمی نیست؛ خاطره است.

یک تیم ممکن است با دوران کودکی، پدر، دوستان، شهر یا دوره‌ای خاص از زندگی گره خورده باشد.

وقتی فرد می‌گوید «من از بچگی طرفدار این تیم بودم»، در واقع درباره یک رابطه عاطفی طولانی صحبت می‌کند.

تیم تبدیل به بخشی از داستان زندگی او شده است.

۲. نیاز به احساس موفقیت

گاهی افراد موفقیت تیم را به شکل ناخودآگاه بخشی از موفقیت خود تجربه می‌کنند.

وقتی تیم محبوب پیروز می‌شود، فرد احساس می‌کند گروه او برنده شده است. اما وقتی شکست می‌خورد، ممکن است احساس کند چیزی از ارزش گروهی که به آن تعلق دارد کم شده است.

۳. فرار کوتاه‌مدت از فشارهای زندگی

برای بسیاری از مردم، فوتبال یک فضای هیجانی و اجتماعی است؛ جایی که می‌توانند برای چند ساعت از مشکلات روزمره فاصله بگیرند.

اما وقتی همان فضای هیجان‌انگیز با شکست مواجه می‌شود، فرد فقط نتیجه یک مسابقه را از دست نداده است؛ بلکه یک منبع شادی و تخلیه روانی را هم از دست داده است.

چرا بعضی هواداران بعد از باخت عصبانی می‌شوند؟

خشم بعد از شکست ورزشی همیشه فقط درباره فوتبال نیست.

گاهی شکست تیم، احساسات دیگری را فعال می‌کند:

• احساس ناکامی

• احساس بی‌قدرتی

• ناامیدی

• احساس نادیده گرفته شدن

• یا فشارهای جمع‌شده روزمره

وقتی فرد در بخش‌هایی از زندگی خود فشار زیادی تحمل می‌کند، ممکن است انرژی هیجانی زیادی روی یک مسابقه سرمایه‌گذاری کند.

در این شرایط، شکست تیم می‌تواند مانند جرقه‌ای برای بروز احساساتی باشد که ریشه آنها فقط در فوتبال نیست.

به همین دلیل است که گاهی واکنش یک فرد به یک مسابقه بسیار شدیدتر از چیزی است که از بیرون به نظر می‌رسد.

تلنگر روانشناسی دکتر مریم سامانی

فوتبال به خودی خود مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ اتفاقاً می‌تواند منبع شادی، ارتباط اجتماعی و احساس تعلق باشد.

مسئله زمانی می‌تواند شکل دیگری پیدا کند که مرز میان «من» و «تیم محبوبم» بیش از حد کمرنگ شود.

اگر ارزشمندی خود را با پیروزی یک تیم، موفقیت یک فرزند، نظر دیگران یا تأیید اجتماعی گره بزنیم، هر شکست بیرونی می‌تواند احساس ناخوشایندی درونی ایجاد کند.

یک سؤال مهم این است:

«اگر تیم محبوب من امروز ببازد، آیا چیزی از ارزش من کم می‌شود؟»

پاسخ روشن است: خیر.

ما می‌توانیم عاشق یک تیم باشیم، برایش هیجان داشته باشیم و از بردنش خوشحال شویم؛ اما هویت ما نباید کاملاً وابسته به نتیجه یک مسابقه باشد.

چرا هواداران بعد از برد هم احساس متفاوتی دارند؟

جالب اینجاست که همان سازوکاری که می‌تواند باعث ناراحتی در شکست شود، در پیروزی هم فعال است.

برد تیم محبوب می‌تواند احساس تعلق و شادی را افزایش دهد و حتی برای مدتی احساس مثبتی نسبت به خود ایجاد کند.

مطالعات روانشناسی ورزش نشان داده‌اند که افراد بعد از موفقیت تیم مورد علاقه خود، بیشتر از ضمیر «ما» استفاده می‌کنند:

«ما بردیم.»

اما بعد از شکست، برخی افراد فاصله بیشتری ایجاد می‌کنند:

«آنها بد بازی کردند.»

این تغییر زبانی نشان می‌دهد ذهن انسان چگونه می‌تواند تلاش کند تصویر مثبت خود را حفظ کند.

فوتبال؛ آزمایشگاه کوچک روان انسان

یک مسابقه فوتبال فقط رقابت ۲۲ بازیکن در زمین نیست. پشت هر بازی، میلیون‌ها تجربه انسانی وجود دارد:

امید، ترس، تعلق، غرور، ناامیدی و انتظار.

شاید به همین دلیل است که فوتبال تا این اندازه برای مردم جذاب است؛ چون داستانی درباره خود انسان است.

ما در زمین فوتبال فقط دنبال توپ نمی‌گردیم؛ گاهی بخشی از نیازهای روانی خود را جست‌وجو می‌کنیم:

نیاز به تعلق، پیروزی، دیده‌شدن و تجربه هیجان.

حرف آخر

اگر باخت تیم محبوب حال شما را خراب می‌کند، این احساس به خودی خود عجیب یا غیرطبیعی نیست. انسان موجودی است که با گروه‌ها ارتباط عاطفی برقرار می‌کند.

اما مهم است بدانیم تیم محبوب ما می‌تواند بخشی از شادی زندگی باشد، نه تمام هویت ما.

بهترین هوادار کسی نیست که بعد از شکست هیچ احساسی ندارد؛ بلکه کسی است که می‌تواند هم عاشق تیمش باشد و هم ارزش خودش را جدا از نتیجه یک مسابقه حفظ کند.

منابع علمی

• Tajfel, H., & Turner, J. C. (1986). The Social Identity Theory of Intergroup Behavior.

• Cialdini, R. B. et al. (1976). Basking in Reflected Glory: Three (Football) Field Studies.

• Wann, D. L. (2006). Understanding the Psychological Benefits of Sport Team Identification.

• Hogg, M. A. & Abrams, D. (1988). Social Identifications: A Social Psychology of Intergroup Relations.