تحلیل پارادوکسی مدیریت شکست و پیروزی؛ از ترازوی داوری تا منشور اخلاق ورزشی

به گزارش رکنا، در هفته دوم لیگ بیست و ششم، ما شاهد یک پدیده روان‌شناختی و مدیریتی متمایز هستیم: «پارادوکس مسئولیت‌پذیری».

در حالی که پرسپولیس با پیروزی پرگل، به دنبال شکار خطاهای احتمالی داور برای تثبیت برتری بود، سرمربی تیم‌های ناکام (مانند گل‌گهر و آلومینیوم اراک) در تلاش بودند تا میان عوامل بیرونی (داوری) و عوامل درونی (آموزش و ارزش پیراهن) تعادل برقرار کنند.

▪️تحلیل از منظر منشور اخلاق فیفا، یوفا و AFC

سازمان‌های حاکم بر فوتبال جهان (FIFA, UEFA, AFC) در منشورهای اخلاقی خود بر اصل «احترام به تصمیم داور» تاکید ویژه‌ای دارند.

▪️در مورد پرسپولیس

شکایت رسمی باشگاه پرسپولیس به کمیته داوران، حتی پس از یک پیروزی بزرگ، از نظر استانداردهای یوفا و فیفا می‌تواند تحت عنوان «فشار غیرمنصفانه بر مسئولان» بررسی شود. منشور فیفا تصریح می‌کند که انتقاد باید در چارچوب «تحلیل فنی» باشد، نه «حملات شخصی یا شکایت‌های تکرار شونده برای ایجاد فضای تنش».

وقتی یک باشگاه با وجود پیروزی، بلافاصله شکایت می‌کند، در واقع در حال فرستادن پیامی به داوران است که «حتی در صورت پیروزی ما، ما همچنان در حالت تهاجمی هستیم». این رفتار، از نظر AFC می‌تواند از نظر «روحیه جوانمردی» با چالش مواجه شود.

▪️در مورد گل‌گهر و آلومینیوم اراک

مهدی رحمتی و پبروز قربانی با اشاره به «آموزش کافی داوران» و «شرایط زمین»، از استراتژی «انتقاد ساختاری» استفاده می‌کنند. این نوع انتقاد در منشورهای بین‌المللی پذیرفته‌شده‌تر است، زیرا به جای حمله به شخصیت داور، به «کیفیت اجرای قوانین» و «محیط مسابقه» می‌تازد.

▪️مقایسه با ساختار پنج لیگ معتبر اروپا

رفتار مربیان و باشگاه‌ها در ایران، در تضاد جالبی با الگوهای رفتاری در لیگ‌های بزرگ قرار دارد:

الف) بوندس‌لیگا و لالیگا (مدل مسئولیت‌پذیری و انضباط)

در آلمان و اسپانیا، فرهنگ مدیریت بحران بسیار متفاوت است. در بوندس‌لیگا، مربیانی که مانند مهدی رحمتی به بازیکنان خود برمی‌گردند، الگوی رهبری از طریق پاسخگویی شناخته می‌شوند. در لالیگا، اگرچه بحث داوری داغ است، اما باشگاه‌ها معمولاً پس از بررسی ویدئویی (VAR)، از طریق کانال‌های رسمی و با لحنی حقوقی عمل می‌کنند، نه با ایجاد هیاهوی رسانه‌ای که هدف آن تخریب تمرکز داور در بازی‌های آینده باشد.

ب) لیگ برتر انگلیس و فرهنگ «تغییر تمرکز»

در انگلیس، مربیانی که مانند مهدی تارتار به صحنه‌های خاص مانند دست بودن یا پنالتی اشاره می‌کنند، معمولاً از اصطلاح تصمیم ذهنی استفاده می‌کنند تا نشان دهند که آن‌ها به جای اعتراض به داور، به «تحلیل لحظه» مشغول‌اند. اما تفاوت بزرگ در اینجاست که در انگلیس، باشگاه‌ها به ندرت بلافاصله پس از پیروزی، برای «شکایت از اشتباه داور» نامه می‌نویسند؛ زیرا پیروزی، خود بزرگ‌ترین پاسخ به هرگونه تردید است.

ج) سری A (ایتالیا) و مدیریت تنش

در سری A، فضای بحث و جدل با داور بسیار رایج است، اما معمولاً این تنش‌ها در قالب «اعتراض به سیستم VAR» مطرح می‌شود، نه «شکایت از عملکرد تک‌تک داوران در بازی‌های پیروزمندانه».

▪️تحلیل روان‌شناسی مدیریت؛ شکست‌پذیری در مقابل قدرت‌نمایی

در اینجا با دو نوع استراتژی مدیریتی روبرو هستیم:

۱- استراتژی پرسپولیس؛ تثبیت سلطه

شکایت پس از پیروزی، یک ابزار «روان‌شناختی» برای ایجاد هیمنه است. باشگاه می‌خواهد بگوید: «ما حتی وقتی پیروز می‌شویم، چشم ما از اشتباهات کوچک داور نمی‌افتد». این کار باعث می‌شود داوران در بازی‌های بعدی تیم پرسپولیس، با ترس و احتیاط مضاعف قضاوت کنند. این یک «بازی دو سر بُرد» برای باشگاه است، اما از نظر اخلاق ورزشی، ریسکِ ایجاد فضای سمی را دارد.

۲- استراتژی گل‌گهر و آلومینیوم؛ توجیه شکست و بازسازی

مهدی رحمتی با متمرکز کردن بحث بر «ارزش پیراهن» و «آموزش داور»، در واقع دارد «مسئولیت شکست» را از دوش بازیکنان برمی‌دارد و آن را به «سیستم» (آموزش و شرایط محیطی) منتقل می‌کند. این کار از نظر روحی برای بازیکنان خوب است، اما از نظر فنی، می‌تواند باعث شود بازیکنان به جای اصلاح اشتباهات خود، به دنبال بهانه‌های بیرونی باشند.

۴- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری نهایی

اگر بخواهیم این وضعیت را بر اساس استانداردهای جهانی قضاوت کنیم، باید گفت:

- شکایت پرسپولیس

از نظر فنی ممکن است حق باشد (اگر خطایی رخ داده باشد)، اما از نظر «استاندارد مدیریت باشگاهی» در لیگ‌های تراز اول، یک حرکت «اضافی» و «غیرضروری» است که می‌تواند به اعتبار باشگاه در نزد نهادهای بین‌المللی (فیفا/آسیایی) آسیب بزند.

- پاسخ مربیان بازنده

آن‌ها در مسیر درک واقعیت هستند، اما باید مراقب باشند که «انتقاد از سیستم» به «فرار از مسئولیت شخصی» تبدیل نشود.

▪️نتیجه نهایی

فوتبال حرفه‌ای در دنیای امروز، بر پایه «شفافیت» و «پذیرش خطا» بنا شده است. باشگاهی که پس از پیروزی، به جای جشن گرفتن، به دنبال «شکایت» است، در واقع نشان می‌دهد که حتی در اوج پیروزی نیز، آرامش و اعتماد به سیستم خود را از دست داده است. در مقابل، مربیانی که به جای سرزنش داور، بر «ارزش پیراهن» تاکید می‌کنند، در حال تلاش برای بازسازی هویت تیم خود در شرایط بحرانی هستند.

نویسنده:مجید روان‌ستان