رکنا گزارش می دهد
فیلم / وقتی سکوهای ورزشگاه در جام جهانی کلاس درس میشوند
رکنا، تصاویر هواداران ژاپنی که پس از پایان مسابقات جام جهانی میان صندلیها میمانند و زبالههای سکوها را جمع میکنند، بار دیگر توجه افکار عمومی را جلب کرده است. رفتاری که برای بسیاری از کشورها عجیب به نظر میرسد، اما در ژاپن نتیجه سالها آموزش شهروندی و فرهنگ احترام به محیطزیست است؛ فرهنگی که نشان میدهد مسئولیت حفظ فضای عمومی از کلاس درس آغاز میشود و تا ورزشگاه ادامه پیدا میکند.
به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، این روزها تصویری آشنا در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود؛ هواداران ژاپنی که پس از پایان مسابقه فوتبال در جام جهانی، به جای ترک سریع ورزشگاه، میان صندلیها میمانند و زبالهها را جمع میکنند. کیسههایی در دست دارند و آرامآرام سکوها را پاک میکنند؛ حتی زبالههایی را که متعلق به خودشان نیست. صحنهای ساده که در نگاه اول شاید عجیب به نظر برسد، اما در واقع بخشی از یک فرهنگ دیرینه است.
آنچه دیده میشود یک رفتار نمایشی یا اتفاقی نیست. در ژاپن از کودکی به شهروندان یاد داده میشود که فضای عمومی ادامه خانه آنهاست. در مدارس این کشور دانشآموزان تنها درس نمیخوانند؛ آنها خودشان کلاسها، راهروها و حتی حیاط مدرسه را تمیز میکنند. برنامهای که سالهاست در نظام آموزشی ژاپن اجرا میشود و هدفش این است که کودکان بیاموزند نظافت مسئولیت جمعی است، نه وظیفه گروهی خاص. وقتی چنین آموزشی از سالهای نخست زندگی شکل میگیرد، طبیعی است که در بزرگسالی نیز فرد خود را مسئول محیط اطراف بداند؛ چه در خیابان باشد، چه در ورزشگاه.
در فرهنگ ژاپنی همچنین نوعی حساسیت اجتماعی نسبت به رفتارهای ناهنجار وجود دارد. رها کردن زباله در مکان عمومی رفتاری ناپسند تلقی میشود و نگاه جامعه به چنین رفتاری بازدارنده است. به همین دلیل بسیاری از شهروندان حتی اگر سطل زباله در دسترس نباشد، زباله خود را تا رسیدن به محل مناسب نگه میدارند. این نگاه ریشه در مفهومی قدیمی در فرهنگ ژاپن دارد که بر احترام به منابع و جلوگیری از هدررفت تأکید میکند.
در مقابل، در بسیاری از کشورهای دیگر از جمله ایران، پایان یک مسابقه فوتبال اغلب تصویری متفاوت دارد. سکوها پر از بطریهای پلاستیکی، لیوانهای یکبارمصرف و بستهبندی خوراکیها میشود. این وضعیت تنها به ورزشگاهها محدود نیست و در بسیاری از فضاهای عمومی نیز دیده میشود. بخشی از این مسئله به کمبود آموزش عملی در زمینه مسئولیتهای شهروندی بازمیگردد. در بسیاری از نظامهای آموزشی، موضوع محیطزیست بیشتر در حد چند درس نظری باقی میماند و کمتر به رفتار روزمره تبدیل میشود.
تجربه کشورهایی مانند ژاپن نشان میدهد که تغییر چنین الگوهایی نیازمند زمان و برنامهریزی بلندمدت است. آموزش باید از سنین پایین آغاز شود و کودکان در عمل یاد بگیرند که نگهداری از محیط اطراف بخشی از زندگی اجتماعی است. در کنار آن، رسانهها، باشگاههای ورزشی و نهادهای شهری نیز میتوانند نقش مهمی در شکلگیری این فرهنگ ایفا کنند. وقتی پاک نگه داشتن یک مکان عمومی به یک ارزش اجتماعی تبدیل شود، رفتار متفاوت به تدریج به هنجار غالب تبدیل خواهد شد.
تصاویر هواداران ژاپنی در واقع یادآوری یک نکته ساده است؛ احترام به محیط زیست از رفتارهای کوچک آغاز میشود. گاهی یک کیسه زباله در دست چند تماشاگر میتواند پیامی بزرگتر از نتیجه یک مسابقه فوتبال داشته باشد.
