شاسی‌بلندها راحت‌تر چپ می‌کنند / 5 اشتباه مرگبار که منجر به واژگونی خودرو می‌شود

به گزارش رکنا، برای بسیاری از رانندگان، نشستن پشت فرمان یک شاسی‌بلند حس امنیت بیشتری ایجاد می‌کند. ارتفاع بالاتر، ابعاد بزرگ‌تر، وزن بیشتر و تسلط بهتر بر جاده باعث شده است بسیاری از خریداران تصور کنند شاسی‌بلندها در هر شرایطی از خودروهای سواری ایمن‌تر هستند. همین ذهنیت طی سال‌های اخیر یکی از دلایل اصلی رشد محبوبیت کراس‌اوورها و شاسی‌بلندها در سراسر جهان بوده است.

اما این تنها یک روی سکه است؛ در حالی که یک شاسی‌بلند در تصادف‌های مستقیم به دلیل وزن بیشتر می‌تواند از سرنشینان خود بهتر محافظت کند، همین خودرو یک نقطه ضعف ذاتی نیز دارد؛ نقطه ضعفی که سالانه جان هزاران نفر را در تصادفات جاده‌ای می‌گیرد: «احتمال بیشتر واژگونی یا چپ کردن خودرو».

واقعیت این است که هرچه خودرو بلندتر باشد، مرکز ثقل آن نیز بالاتر قرار می‌گیرد. بالا رفتن مرکز ثقل باعث می‌شود خودرو در برابر نیروهای جانبی حساس‌تر شود. به زبان ساده، خودرویی که قد بلندتری دارد راحت‌تر از یک سدان کم‌ارتفاع تعادل خود را از دست می‌دهد.

به همین دلیل است که کارشناسان ایمنی همواره هشدار می‌دهند رانندگان شاسی‌بلندها نباید فریب حس امنیت ناشی از ابعاد بزرگ خودرو را بخورند. در بسیاری از موارد، همین اعتماد به نفس کاذب باعث می‌شود راننده با سرعت بیشتری وارد پیچ شود یا مانورهای تندتری انجام دهد؛ رفتاری که می‌تواند زمینه‌ساز یکی از خطرناک‌ترین انواع تصادفات یعنی واژگونی خودرو شود.

چرا شاسی‌بلندها راحت‌تر چپ می‌کنند؟

اگر دو خودرو با سرعت یکسان وارد یک پیچ شوند، معمولاً خودروی سواری به دلیل ارتفاع کمتر و مرکز ثقل پایین‌تر پایداری بیشتری خواهد داشت. در مقابل، یک شاسی‌بلند هنگام پیچیدن دچار انتقال وزن بیشتری می‌شود و بدنه آن بیشتر به سمت بیرون پیچ متمایل خواهد شد.

البته این به معنای خطرناک بودن همه شاسی‌بلندها نیست. فناوری‌های مدرن مانند سیستم کنترل پایداری الکترونیکی (ESP)، کنترل کشش، سیستم ضدواژگونی و طراحی پیشرفته سیستم تعلیق باعث شده‌اند خودروهای امروزی بسیار ایمن‌تر از گذشته باشند. با این حال قوانین فیزیک همچنان پابرجاست و هیچ سامانه الکترونیکی نمی‌تواند به طور کامل اثر مرکز ثقل بالا را از بین ببرد.

سرعت در پیچ؛ دشمن شماره یک

مهم‌ترین عامل واژگونی خودرو، سرعت بالا هنگام عبور از پیچ‌هاست. وقتی خودرو وارد پیچ می‌شود، نیروی گریز از مرکز آن را به سمت بیرون پیچ هل می‌دهد. هرچه سرعت بیشتر باشد این نیرو نیز افزایش پیدا می‌کند. اگر این نیرو از توان چسبندگی لاستیک‌ها و پایداری خودرو بیشتر شود، خودرو ابتدا تعادل خود را از دست می‌دهد و در شرایط شدید ممکن است واژگون شود.این خطر در خودروهای مرتفع بسیار جدی‌تر است.

بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند چون خودرویشان شاسی‌بلند است می‌توانند همان پیچ را با سرعت بیشتری نسبت به یک خودروی سواری طی کنند، در حالی که نتیجه دقیقاً برعکس است.

مانور ناگهانی؛ چند ثانیه تا فاجعه

یکی دیگر از دلایل اصلی چپ کردن خودرو، تغییر مسیر ناگهانی است. فرض کنید حیوانی وارد جاده می‌شود یا خودرو جلویی به طور ناگهانی ترمز می‌کند. بسیاری از رانندگان به جای کاهش سرعت، فرمان را به شدت به چپ و راست می‌چرخانند. همین مانور شدید می‌تواند تعادل خودرو را بر هم بزند.

در شاسی‌بلندها این اتفاق خطرناک‌تر است زیرا انتقال وزن از یک سمت خودرو به سمت دیگر شدیدتر رخ می‌دهد و احتمال واژگونی افزایش پیدا می‌کند.

مرگبارترین سناریوی جاده‌ای

کارشناسان ایمنی یکی از شایع‌ترین دلایل واژگونی خودروها در جاده‌های ایران را خروج از مسیر و بازگشت ناگهانی به جاده می‌دانند.

در این سناریو، چرخ‌های سمت راست خودرو وارد شانه خاکی می‌شوند. راننده که دچار استرس شده، فرمان را با شدت به سمت چپ می‌چرخاند تا به جاده برگردد. خودرو ناگهان به داخل مسیر پرتاب می‌شود و راننده برای اصلاح مسیر دوباره فرمان را به سمت مقابل می‌چرخاند.

در بسیاری از موارد این زنجیره از حرکات ناگهانی به از دست رفتن کنترل خودرو و واژگونی منجر می‌شود. بخش قابل توجهی از تصادفات منجر به چپ کردن خودرو در جاده‌های برون‌شهری دقیقاً با همین الگو رخ می‌دهد.

بار روی سقف؛ خطری که کمتر به آن توجه می‌شود

یکی دیگر از عواملی که احتمال واژگونی خودرو را افزایش می‌دهد، حمل بار روی سقف است.

باربندهای پر از چمدان، گالن سوخت، تجهیزات کمپینگ یا هر وسیله سنگین دیگری باعث می‌شوند مرکز ثقل خودرو بالاتر برود. در چنین شرایطی حتی خودرویی که در حالت عادی پایدار است نیز ممکن است در پیچ‌ها رفتار متفاوتی از خود نشان دهد.

به همین دلیل خودروسازان معمولاً برای بار روی سقف محدودیت وزنی مشخصی تعیین می‌کنند.

ترکیدن لاستیک؛ کابوس سرعت‌های بالا

بسیاری از رانندگان نقش لاستیک‌ها را در جلوگیری از واژگونی دست‌کم می‌گیرند.

کم بودن باد لاستیک، فرسودگی آج‌ها، استفاده از لاستیک‌های نامرغوب یا تفاوت فشار باد بین چرخ‌ها می‌تواند پایداری خودرو را به شدت کاهش دهد.

در سرعت‌های بالا همین موضوع می‌تواند آغازگر یک حادثه بزرگ باشد.

ترکیدن لاستیک، به‌ویژه در محور عقب، یکی از خطرناک‌ترین اتفاقاتی است که ممکن است هنگام رانندگی رخ دهد.

اگر راننده پس از ترکیدن لاستیک دچار وحشت شود و فرمان را ناگهانی بچرخاند، احتمال واژگونی خودرو به شدت افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل کارشناسان توصیه می‌کنند در چنین شرایطی ابتدا خودرو را در مسیر مستقیم نگه داشته و به آرامی سرعت را کاهش دهند.

خواب‌آلودگی؛ قاتل خاموش جاده‌ها

بخش قابل توجهی از واژگونی‌های جاده‌ای به دلیل خواب‌آلودگی یا حواس‌پرتی راننده رخ می‌دهد.

راننده برای چند ثانیه تمرکز خود را از دست می‌دهد، خودرو از مسیر خارج می‌شود و سپس با یک حرکت ناگهانی فرمان تلاش می‌کند به جاده بازگردد. همین واکنش غریزی در بسیاری از موارد پایان تلخی به همراه دارد.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

رانندگان خودروهای شاسی‌بلند، کراس‌اوورها و وانت‌ها باید بیش از سایرین مراقب باشند. این خودروها اگرچه دید بهتر و احساس امنیت بیشتری ایجاد می‌کنند، اما به دلیل ارتفاع بیشتر و مرکز ثقل بالاتر در برابر واژگونی آسیب‌پذیرتر هستند.

در نهایت مهم نیست پشت فرمان یک سدان کم‌ارتفاع نشسته باشید یا یک شاسی‌بلند چند میلیارد تومانی؛ قوانین فیزیک برای همه خودروها یکسان است. سرعت غیرمجاز، مانور ناگهانی، بی‌توجهی به وضعیت لاستیک‌ها، حمل بار نامناسب و خواب‌آلودگی می‌توانند هر خودرویی را به آستانه واژگونی برسانند.

شاید به همین دلیل باشد که کارشناسان ایمنی یک جمله مشترک دارند: بیشتر خودروها به دلیل نقص فنی چپ نمی‌کنند؛ آنها به دلیل چند ثانیه تصمیم اشتباه راننده واژگون می‌شوند.