روایتی از فروش اجباری تجهیزات تامین نان شب از دوربین تا خودرو / تعطیلی سوشال یعنی تعطیلی معیشت؛ زندگی فعالان تصویر و تبلیغات زیر سایه قطع اینترنت

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، قطع اینترنت بین‌الملل در ایران که از نهم اسفند ۱۴۰۴ همزمان با آغاز تنش‌های نظامی شروع شد، اکنون در شانزدهم اردیبهشت ۱۴۰۵ به یکی از طولانی‌ترین دوره‌های خاموشی ارتباطات جهانی در کشور تبدیل شده است. اختلالی که در ابتدا با استناد به شرایط جنگی و ملاحظات امنیتی توضیح داده شد، اما با گذشت زمان و شکل‌گیری سازوکار فروش دسترسی محدود به اینترنت بین‌الملل برای برخی کاربران، روایت دیگری نیز در میان افکار عمومی شکل گرفت؛ روایتی که این وضعیت را نه صرفاً یک محدودیت اضطراری، بلکه ساختاری برای کنترل و حتی کسب درآمد از دسترسی به شبکه جهانی می‌داند.

در این میان، آنچه بیش از هر چیز در زندگی روزمره شهروندان دیده می‌شود، فروپاشی تدریجی بخشی از اقتصاد دیجیتال و مشاغلی است که طی سال‌های اخیر بر بستر اینترنت شکل گرفته بودند؛ از تولیدکنندگان محتوا گرفته تا فروشندگان آنلاین، مدیران شبکه‌های اجتماعی و فعالان حوزه تبلیغات و رسانه‌های دیجیتال.

اقتصاد تولید محتوا در ایران طی یک دهه گذشته به یکی از شاخه‌های مهم اشتغال شهری تبدیل شده بود. هزاران نفر در حوزه‌های مختلف از فیلمبرداری و تدوین گرفته تا مدیریت صفحات مجازی، تبلیغات دیجیتال و فروش آنلاین فعالیت می‌کردند. اما با قطع دسترسی پایدار به اینترنت بین‌الملل، این شبکه شغلی به‌طور ناگهانی دچار اختلال شد.

یکی از فعالان این حوزه که در زمینه فیلمبرداری فعالیت می‌کند، در گفت‌وگو با خبرنگار رکنا از شرایطی می‌گوید که بسیاری از همکارانش تجربه می‌کنند. او توضیح می‌دهد که تعطیلی بخش بزرگی از فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغاتی عملاً مسیر درآمد این گروه را مسدود کرده است.

او می‌گوید: «کار من فیلمبرداری است؛ هم در حوزه سینما کار می‌کنم هم در فیلمبرداری تبلیغاتی. الان سوشال تعطیل است، سینما تعطیل است، تئاتر هم تعطیل است. تنها جایی که شاید باقی بماند سازمان‌ها هستند که عملاً جایی برای امثال ما نگذاشته‌اند.»

به گفته او، رکود تنها به حوزه تولید فیلم محدود نمی‌شود و زنجیره‌ای از مشاغل وابسته نیز درگیر شده‌اند. «همکاران من در تولید محتوا، بلاگرها، ادمین‌ها و حتی صاحبان پیج‌های فروشگاهی هم عملاً بیکار شده‌اند. خیلی از بچه‌ها برای گذران زندگی گوشی‌های کاری‌شان را فروختند، بعضی‌ها ماشین زیر پایشان را. تعداد زیادی از فعالان این حوزه هم زنان بودند که حالا منبع درآمدشان را از دست داده‌اند.»

اینترنتی که مخاطب ندارد

در هفته‌های اخیر امکان خرید برخی بسته‌های موسوم به «اینترنت پرو» برای بخشی از کاربران فراهم شد؛ راهکاری که قرار بود دسترسی محدود به شبکه جهانی را برای برخی کسب‌وکارها بازگرداند. اما بسیاری از فعالان فضای دیجیتال معتقدند این راه‌حل در عمل کارایی چندانی برای مشاغل آنان ندارد.

این فیلمبردار می‌گوید: «می‌گویند اینترنت پرو بگیرید. اما این اینترنت به چه دردی می‌خورد وقتی من محتوا تولید کنم و ادمین هم پیج را مدیریت کند، اما مردمی نباشند که آن را ببینند؟»

او معتقد است حتی اگر دسترسی فنی برای برخی فعالان فراهم شود، نبود مخاطب در شبکه‌های جهانی عملاً چرخه اقتصادی این فعالیت‌ها را از کار می‌اندازد. اقتصاد شبکه‌های اجتماعی بر پایه تعامل و دیده شدن شکل گرفته است و بدون حضور گسترده کاربران، تولید محتوا به فعالیتی بدون بازگشت مالی تبدیل می‌شود.

چالش زیرساخت‌های داخلی

همزمان با محدودیت دسترسی به اینترنت جهانی، استفاده از پلتفرم‌های داخلی به عنوان جایگزین مطرح شده است. اما بسیاری از کاربران از ضعف فنی این خدمات گلایه دارند.

این فعال حوزه تصویر می‌گوید: «اپلیکیشن‌های داخلی آن‌قدر باگ دارند که عملاً قابل استفاده نیستند. برای آپلود یک استوری ۱۶ ثانیه‌ای باید کیفیت و حجم آن را تا یک چهارم کم کنیم تا شاید بارگذاری شود. تازه اگر هم آپلود شود، کسی اینجا نیست که آن را ببیند.»

به گفته او، مشکل فقط سرعت یا کیفیت نیست، بلکه نبود اکوسیستم کامل برای تولید، انتشار و دیده شدن محتوا است؛ مسئله‌ای که باعث شده بسیاری از فعالان این حوزه باور داشته باشند زیرساخت لازم برای جایگزینی اینترنت جهانی هنوز شکل نگرفته است.

معیشتی که به مرز بقا رسیده است

قطع طولانی اینترنت تنها یک اختلال فنی در دسترسی به شبکه جهانی نیست؛ بلکه برای بخش قابل توجهی از جامعه به معنای از دست رفتن منبع درآمد است. فعالان اقتصاد دیجیتال که تا پیش از این با سرمایه‌ای محدود و بر پایه مهارت‌های فردی کار می‌کردند، اکنون با شرایطی روبه‌رو شده‌اند که امکان ادامه فعالیت را از آنان گرفته است.

این شهروند در پایان گفت‌وگوی خود تصویری از وضعیت معیشتی بسیاری از فعالان این حوزه ارائه می‌دهد: «ما الان فقط برای نان شب می‌جنگیم. ماشین، خانه و حتی ازدواج برایمان تبدیل به یک فانتزی شده است. همان یک ذره آب باریکه‌ای هم که داشتیم قطع شده.»

روایت او تنها یکی از صدها روایت مشابهی است که این روزها از دل اقتصاد دیجیتال ایران شنیده می‌شود؛ اقتصادی که رشد آن در سال‌های گذشته بسیاری از جوانان را به بازار کار وارد کرده بود، اما اکنون با طولانی شدن اختلال در اینترنت بین‌الملل، با بحرانی جدی در تداوم فعالیت روبه‌رو شده است.