قرص آهن می‌ خورید اما هنوز کمبود آهن دارید؟ این ۷ علت را جدی بگیرید

به گزارش رکنا، اگر با وجود مصرف مکمل آهن هنوز آزمایش‌ها از پایین بودن ذخایر آهن یا کم‌خونی خبر می‌دهند، مشکل لزوماً کمبود مصرف آهن نیست. اختلال در جذب، خونریزی پنهان، افزایش نیاز بدن و برخی بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند باعث شوند سطح آهن همچنان پایین بماند.

چرا کمبود آهن با مصرف آهن برطرف نمی‌شود؟

آهن یکی از مواد معدنی ضروری بدن است و نقش مهمی در ساخت هموگلوبین و انتقال اکسیژن دارد. کمبود شدید آهن می‌تواند به کم‌خونی فقر آهن منجر شود و علائمی مانند خستگی، ضعف، سردرد، تنگی نفس و تپش قلب ایجاد کند.

اما گاهی فرد غذاهای حاوی آهن مصرف می‌کند یا مکمل آهن می‌خورد و همچنان با کمبود آهن روبه‌رو است. در این شرایط باید علت اصلی کمبود پیدا شود.

۱. بدن آهن را به اندازه کافی جذب نمی‌کند

یکی از دلایل مهم، جذب ناکافی آهن است. آهن موجود در گوشت و ماهی که «آهن هِم» نام دارد، معمولاً بهتر از آهن «غیرهِم» موجود در منابع گیاهی جذب می‌شود.

برخی خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها نیز می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند. برای نمونه، چای و قهوه ممکن است جذب آهن را مختل کنند. همچنین مصرف مقدار زیاد لبنیات همزمان با یک وعده غذایی سرشار از آهن می‌تواند در جذب این ماده معدنی اثر بگذارد.

در مقابل، مصرف منابع گیاهی آهن همراه با مواد غذایی سرشار از ویتامین C مانند مرکبات، گوجه‌فرنگی و فلفل دلمه‌ای می‌تواند به جذب بهتر آهن غیرهِم کمک کند.

۲. آهن بدن به دلیل خونریزی از دست می‌رود

اگر بدن به‌طور مداوم خون از دست بدهد، حتی مصرف مناسب آهن نیز ممکن است نتواند ذخایر آن را جبران کند.

خونریزی شدید قاعدگی یکی از دلایل کاهش ذخایر آهن در زنان است. از سوی دیگر، خونریزی‌های دستگاه گوارش، زخم‌های گوارشی، التهاب روده، هموروئید و برخی داروها نیز می‌توانند در کاهش آهن نقش داشته باشند.

کمبود آهن بدون علت مشخص، به‌خصوص در مردان و زنان پس از یائسگی، نیازمند بررسی پزشکی است.

۳. مشکل گوارشی مانع جذب آهن شده است

برخی بیماری‌های دستگاه گوارش می‌توانند توانایی بدن برای جذب مواد مغذی را کاهش دهند.

برای مثال، بیماری سلیاک می‌تواند به پوشش روده کوچک آسیب بزند و جذب آهن را مختل کند. حتی در بعضی افراد، سلیاک بدون علائم گوارشی واضح دیده می‌شود. برخی بیماری‌های روده و بعضی جراحی‌های معده نیز می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند.

۴. نیاز بدن به آهن افزایش پیدا کرده است

گاهی مشکل از کمبود مصرف نیست، بلکه بدن در یک دوره خاص به آهن بیشتری نیاز دارد.

بارداری یکی از مهم‌ترین این دوره‌هاست؛ زیرا بدن برای افزایش حجم خون و رشد جنین به آهن بیشتری احتیاج دارد. کودکان و نوجوانان نیز در دوره‌های رشد سریع ممکن است نیاز بیشتری به آهن داشته باشند.

۵. غذای آهن‌دار الزاماً به معنی جذب بالای آهن نیست

ممکن است یک ماده غذایی مقدار قابل توجهی آهن داشته باشد، اما بدن نتواند تمام آن را جذب کند.

حبوبات، لوبیا، غلات غنی‌شده، مغزها، دانه‌ها و سبزیجات برگ‌سبز منابع غذایی آهن هستند، اما میزان جذب آهن موجود در آنها به نوع آهن و ترکیب کلی وعده غذایی بستگی دارد.

۶. یک بیماری زمینه‌ای در کمبود آهن نقش دارد

پایین ماندن آهن همیشه یک مشکل ساده تغذیه‌ای نیست. برخی بیماری‌های مزمن می‌توانند در تولید گلبول‌های قرمز یا نحوه استفاده بدن از آهن اختلال ایجاد کنند.

التهاب‌های مزمن، بیماری‌های کلیوی و برخی بیماری‌های طولانی‌مدت از جمله عواملی هستند که ممکن است با اختلال در وضعیت آهن یا کم‌خونی همراه باشند.

۷. شاید رژیم غذایی به‌تنهایی کافی نباشد

وقتی ذخایر آهن بدن به میزان قابل توجهی کاهش یافته باشد، تنها افزایش مصرف مواد غذایی آهن‌دار ممکن است برای جبران کمبود کافی نباشد.

در چنین شرایطی، پزشک بر اساس شدت کمبود و علت آن ممکن است مکمل آهن تجویز کند و پس از مدتی آزمایش خون را تکرار کند تا میزان پاسخ بدن به درمان مشخص شود.

اگر آهن بدن پایین می‌ماند چه کنیم؟

اگر با وجود تغذیه مناسب و مصرف مکمل تجویزشده، سطح آهن همچنان پایین است، نباید خودسرانه مقدار آهن مصرفی را افزایش داد.

پزشک ممکن است درباره رژیم غذایی، خونریزی‌های احتمالی، علائم همراه، سابقه بیماری و نتایج آزمایش خون سؤال کند و در صورت نیاز آزمایش‌های بیشتری برای بررسی خونریزی، اختلال جذب یا بیماری‌های زمینه‌ای درخواست کند.

نکته مهم درباره مصرف قرص آهن

مصرف بیش از نیاز آهن نیز می‌تواند برای بدن مضر باشد؛ بنابراین بهتر است مکمل آهن بر اساس تشخیص و توصیه پزشک مصرف شود، نه صرفاً بر اساس احساس خستگی یا حدس درباره کمبود آهن.

در نتیجه، اگر کمبود آهن با مصرف آهن برطرف نمی‌شود، سؤال اصلی فقط «چقدر آهن مصرف می‌کنم؟» نیست؛ بلکه باید پرسید «چرا آهن در بدنم پایین می‌ماند؟»