کشف قبرستان باستانی کوسه‌ ها در دل بیابان مصر؛ ردپای دریایی پررمزوراز در صحرا

به گزارش رکنا، دانشمندان در کاوش‌های خود در بیابان‌های مصر، موفق به کشف بقایای فسیل‌شده هفت گونه کوسه باستانی شده‌اند؛ کشفی که نشان می‌دهد منطقه‌ای که امروزه یکی از خشک‌ترین بخش‌های شمال آفریقا به شمار می‌رود، میلیون‌ها سال پیش پوشیده از آب و محل شکل‌گیری یک اکوسیستم دریایی پررونق بوده است. این فسیل‌ها در فلات ابوطرطور در صحرای غربی مصر پیدا شده‌اند. پژوهشگران طی کاوش‌هایی که بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ انجام شد، مجموعه‌ای از دندان‌های فسیل‌شده کوسه‌ها را از لایه‌های رسوبی این منطقه استخراج کردند. این یافته‌ها سرنخ‌های ارزشمندی درباره شرایط محیطی و تنوع زیستی منطقه در گذشته دور زمین در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد.

وقتی صحرای مصر زیر آب بود

به گفته پژوهشگران، یافته‌های جدید نشان می‌دهد فلات ابوطرطور در گذشته بخشی از یک محیط دریایی سرشار از حیات بوده است؛ محیطی که از نور کافی خورشید، اکسیژن مناسب و شرایط آب‌وهوایی مطلوب برای رشد و تکثیر موجودات دریایی برخوردار بوده است.

این منطقه در دوران کرتاسه، یعنی حدود ۱۴۵ تا ۶۶ میلیون سال پیش، شرایطی کاملاً متفاوت با امروز داشته است. در آن دوران، میانگین دمای زمین بیشتر از امروز بود و سطح آب اقیانوس‌ها می‌توانست تا حدود ۱۷۰ متر بالاتر از سطح کنونی قرار داشته باشد. در نتیجه، دریاهای کم‌عمق بخش‌هایی از سرزمین‌هایی را می‌پوشاندند که امروزه به مناطق خشک و بیابانی تبدیل شده‌اند.

فسیل‌هایی که داستان یک اکوسیستم دریایی را روایت می‌کنند

فلات ابوطرطور در امتداد سازند زمین‌شناسی Duwi Formation قرار دارد؛ مجموعه‌ای از لایه‌های سنگی متعلق به دوره کرتاسه پسین که در بخش‌هایی از صحراهای شرقی و غربی مصر گسترده شده است.

پژوهشگران پیش از این نیز در این لایه‌ها فسیل‌هایی از ماهی‌ها، لاک‌پشت‌های دریایی و دیگر خزندگان دریایی پیدا کرده بودند. وجود این مجموعه فسیلی نشان می‌دهد که این منطقه در گذشته محل شکل‌گیری یک زیست‌بوم دریایی متنوع بوده است.

یکی از ویژگی‌های مهم این منطقه، وجود ذخایر فراوان فسفریت است. این سنگ رسوبی سرشار از بقایای استخوانی و پوسته‌های سخت جانوران دریایی است و می‌تواند شرایط مناسبی برای حفظ فسیل مهره‌داران فراهم کند.

دندان‌هایی از هفت گونه کوسه باستانی

پیش از آغاز مطالعات جدید، دندان‌های فسیل‌شده دو گونه کوسه خال‌مخطط در این منطقه شناسایی شده بود. اما کاوش‌های انجام‌شده بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲، ۱۴ دندان فسیل‌شده دیگر را آشکار کرد که دست‌کم به پنج گونه متفاوت تعلق داشتند.

در میان این یافته‌ها، فسیل‌های Scapanorhynchus raphiodon اهمیت ویژه‌ای دارند. این کوسه باستانی از خویشاوندان دور کوسه گابلین امروزی، یعنی Mitsukurina owstoni، محسوب می‌شود و شناسایی آن در این منطقه، نخستین ثبت این گونه در قاره آفریقا به شمار می‌رود.

دو گونه دیگر با نام‌های علمی Serratolamna serrata و Squalicorax bassanii نیز برای نخستین بار در مصر شناسایی شده‌اند.

نشانه‌ای از یک زنجیره غذایی غنی

وجود دندان‌های متعلق به هفت گونه مختلف کوسه در یک منطقه، می‌تواند نشانه‌ای از وجود یک شبکه غذایی متنوع و غنی در این زیست‌بوم باستانی باشد. کوسه‌ها به‌عنوان شکارچیان رده بالای زنجیره غذایی، برای ادامه حیات به جمعیت قابل توجهی از ماهی‌ها و دیگر جانوران دریایی نیاز داشتند.

با این حال، دانشمندان تأکید می‌کنند که کشف این فسیل‌ها لزوماً به معنای آن نیست که هر هفت گونه در یک زمان و در کنار یکدیگر زندگی می‌کرده‌اند. ممکن است بقایای این جانوران طی دوره‌های مختلف و در طول میلیون‌ها سال در لایه‌های رسوبی روی هم انباشته شده باشند.

کشفی که گذشته پرآب مصر را آشکار می‌کند

این کشف بار دیگر نشان می‌دهد که چشم‌اندازهای امروزی زمین همیشه به شکل کنونی نبوده‌اند. بیابان‌هایی که امروز خشک و بی‌جان به نظر می‌رسند، در گذشته‌های دور می‌توانسته‌اند میزبان دریاهای کم‌عمق و زیست‌بوم‌هایی سرشار از ماهی، خزندگان دریایی و شکارچیان بزرگی مانند کوسه‌ها باشند.

پژوهشگران قصد دارند مطالعات خود را در فلات ابوطرطور و مناطق اطراف آن ادامه دهند تا شاید فسیل‌های بیشتری از این اکوسیستم دریایی باستانی کشف شود.

نتایج این پژوهش در نشریه علمی Cretaceous Research منتشر شده است.