داستان جالب و شنیدنی خلق نان سنگک

به گزارش رکنا، نان سنگک یکی از اصیل‌ترین و محبوب‌ترین نان‌های ایرانی است که قرن‌هاست جایگاه ویژه‌ای در سفره مردم، به‌ویژه تهرانی‌ها، دارد. عطر نان سنگک داغ و صف‌های طولانی مقابل نانوایی‌ها، بخشی از فرهنگ غذایی ایران را شکل داده است. اما ریشه این نان سنتی به کجا بازمی‌گردد؟

نخستین اشاره‌های تاریخی به نان سنگک

قدیمی‌ترین اشاره مکتوب به نان سنگک در کتاب برهان قاطع دیده می‌شود که در سده یازدهم هجری نوشته شده است. در این اثر، سنگک به عنوان «نوعی نان که بر روی سنگ‌ریزه پخته می‌شود» معرفی شده است.

روایت مشهور؛ نقش شیخ بهایی و شاه عباس

یکی از معروف‌ترین روایت‌ها درباره پیدایش نان سنگک به دوران شیخ بهایی و شاه عباس اول بازمی‌گردد. بر اساس این روایت، شاه عباس برای تأمین غذای مناسب سربازان خود از شیخ بهایی خواست راهکاری ارائه دهد و او نیز تنور سنگکی را طراحی کرد.

این روایت سال‌ها در میان مردم رواج داشته، اما برخی پژوهشگران درباره صحت آن تردید دارند.

دیدگاه پژوهشگران؛ سنگک حاصل یک روند تکاملی

زنده‌یاد جواد صفی‌نژاد معتقد بود هیچ فناوری یا اختراعی از ابتدا کامل نبوده و نان سنگک نیز به احتمال زیاد طی سال‌ها و حتی قرن‌ها تکامل یافته است.

روایت کهن‌تر؛ ریشه در ایران باستان

در میان نانواهای سنتی، روایت دیگری وجود دارد که قدمت سنگک را به دوران ساسانیان نسبت می‌دهد. بر اساس این روایت، یکی از پادشاهان ساسانی بیمار شد و پزشکان برای او نانی تجویز کردند که روی سنگ‌ریزه‌های داغ پخته می‌شد.

ابتدا خمیر روی ریگ‌های داغ قرار می‌گرفت، اما تنها بخش زیرین آن می‌پخت. سپس با قرار دادن صفحه‌ای فلزی در بالا و ایجاد حرارت از دو طرف، نان به‌طور کامل پخته شد. گفته می‌شود همین روش به مرور زمان به تنورهای سنگکی امروزی تبدیل شد.

شواهد تاریخی از قدمت سنگک

برخی منابع تاریخی نشان می‌دهند که هنگام ورود سپاهیان عرب به شهر مدائن، آنان با نان سنگک آشنایی نداشتند؛ موضوعی که می‌تواند نشانه‌ای از رواج این نان در ایران پیش از اسلام باشد.

همچنین در منطقه رامین، بقایای یک نانوایی قدیمی شامل تنور و سنگ‌ریزه‌های مخصوص پخت نان کشف شده که برخی پژوهشگران آن را از شواهد تاریخی قدمت سنگک می‌دانند.

چرا به آن «سنگک» می‌گویند؟

نام سنگک از واژه «سنگ» گرفته شده است؛ زیرا این نان روی بستری از سنگ‌ریزه‌های داغ پخته می‌شود. همین روش پخت، بافت منحصربه‌فرد، عطر دلنشین و ظاهر موج‌دار سنگک را به وجود می‌آورد.

نکته جالب

سقف تنورهای سنگکی امروزی هنوز هم به شکل مقعر ساخته می‌شود؛ ساختاری که شباهت زیادی به ابزارهای سنتی پخت نان در گذشته دارد و نشان می‌دهد بسیاری از ویژگی‌های این نان اصیل ایرانی طی قرن‌ها حفظ شده‌اند.

نان سنگک فقط یک نان نیست؛ بخشی از تاریخ، فرهنگ و هویت غذایی ایرانیان است که از دل قرن‌ها تجربه و سنت به سفره امروز ما رسیده است.