آیا انار سیاه از انار قرمز برای سلامت روان بهتر است؟

به گزارش گروه روانشناسی رکنا،  پاسخ علمی به این سوال به سادگی رنگ پوست یا دانه های انار نیست. انار چه چیزی به مغز می رساند؟ مهمترین بخش ماجرا در انار، ترکیبات پلی فنولی آن است. یکی از ترکیبات شاخص انار پونیکالاژین (Punicalagin) است؛ ترکیبی که در مطالعات آزمایشگاهی و پیش بالینی به دلیل ویژگی های آنتی اکسیدانی و اثرگذاری بر مسیرهای مرتبط با التهاب مورد توجه قرار گرفته است. البته فاصله میان یک اثر آزمایشگاهی و اثری که در بدن انسان اتفاق می افتد بسیار مهم است. بنابراین نمی توان صرفا بر اساس خاصیت آنتی اکسیدانی یک ماده گفت که خوردن انار از بیماری های عصبی یا روانی جلوگیری می کند. با این حال، شواهد انسانی درباره ارتباط انار و برخی جنبه های شناختی در حال افزایش است.

 آیا انار واقعا روی حافظه اثر دارد؟

یکی از مطالعات جالب، یک کارآزمایی تصادفی سازی شده روی افراد میانسال و سالمند بود. در این پژوهش ۲۶۱ نفر ۵۰ تا ۷۵ ساله وارد مطالعه شدند و مصرف روزانه حدود ۲۳۶ میلی لیتر آب انار یا نوشیدنی کنترل را برای ۱۲ ماه تجربه کردند.

نتیجه مهم این بود که در یک آزمون مربوط به یادگیری اطلاعات دیداری، گروه آب انار در طول یک سال ثبات بیشتری نشان داد؛ با این حال، همه شاخص های حافظه تفاوت معناداری میان دو گروه نشان ندادند. بنابراین نتیجه درست این نیست که انار حافظه را تقویت می کند، بلکه این است که یک مطالعه انسانی، احتمال اثر محافظتی یا تثبیت کننده بر یک جنبه از عملکرد شناختی را مطرح کرده است.

در یک مطالعه کوچک تر نیز ۳۲ فرد مسن دارای شکایت های مرتبط با حافظه، چهار هفته آب انار یا نوشیدنی دارونما دریافت کردند. در گروه انار، بهبود در یک آزمون حافظه کلامی و تغییراتی در برخی شاخص های زیستی مشاهده شد. اما حجم کوچک مطالعه اجازه نمی دهد از آن یک نتیجه قطعی بسازیم.

مرور نظام مند مطالعات انار و عملکرد شناختی نیز نشان داده که شواهد امیدوارکننده هستند، اما بخش قابل توجهی از پژوهش های موجود روی حیوانات انجام شده و تعداد کارآزمایی های انسانی همچنان محدود است.

انار سیاه چه تفاوتی دارد؟

اینجا باید مراقب یک اشتباه رایج باشیم. تیره تر بودن رنگ انار لزوما به معنای بیشتر بودن تمام ترکیبات مفید آن نیست. رنگ قرمز و بنفش میوه ها تا حد زیادی با رنگدانه هایی مانند آنتوسیانین ها (Anthocyanins) ارتباط دارد. مقدار و نوع این ترکیبات می تواند میان رقم های مختلف انار متفاوت باشد. بنابراین انارهای بسیار تیره ممکن است از نظر پروفایل پلی فنولی با برخی انارهای قرمز تفاوت داشته باشند اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: برای مقایسه مستقیم انار سیاه و انار قرمز از نظر تاثیر بر حافظه، اضطراب، افسردگی یا سایر پیامدهای سلامت روان، شواهد انسانی کافی نداریم. پس نمی توان گفت انار سیاه برای مغز بهتر از انار قرمز است. حتی درباره پلی فنول ها به طور کلی نیز مرورهای علمی جدید نشان می دهند که نتایج مطالعات انسانی امیدوارکننده اما کاملا یکدست نیستند و اثرات به نوع پلی فنول، مقدار مصرف، مدت مداخله و ویژگی های افراد بستگی دارد.

پس انار قرمز یا سیاه؟

اگر انتخاب فقط بر اساس سلامت مغز باشد، داده علمی فعلی اجازه رتبه بندی انار قرمز و سیاه را نمی دهد. انار قرمز گونه ها و فرآورده هایی است که بیشتر در مطالعات انسانی بررسی شده اند؛ بنابراین درباره آن اطلاعات قابل اتکاتری داریم. انار سیاه از نظر ترکیبات رنگدانه ای موضوع پژوهشی جذابی است، اما هنوز نمی توان رنگ تیره تر آن را به معنای اثر بیشتر بر مغز دانست. این تفاوت مهم است: تفاوت شیمیایی احتمالی با تفاوت اثبات شده در سلامت انسان یکی نیست.

 ارتباط انار با سلامت روان چیست؟

در اینجا هم باید میان سلامت مغز و درمان اختلالات روانی تفاوت بگذاریم. مطالعات موجود بیشتر روی عملکرد شناختی، حافظه، استرس اکسیداتیو، التهاب و برخی شاخص های فیزیولوژیک تمرکز داشته اند. بنابراین شواهد فعلی به ما اجازه نمی دهد بگوییم انار درمان افسردگی، اضطراب یا سایر اختلالات روانی است.

اما می توان آن را در چارچوب یک الگوی غذایی متنوع و سرشار از میوه ها، سبزیجات، حبوبات، مغزها و منابع چربی های مفید بررسی کرد؛ الگویی که در پژوهش های تغذیه و سلامت مغز اهمیت زیادی پیدا کرده است.

نگاه روانشناختی 

دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و استاد دانشگاه - می گوید: وقتی درباره رابطه رژیم غذایی و روان صحبت می کنیم، یک خطای شناختی رایج این است که از یک ماده غذایی انتظار اثر دارویی داشته باشیم. مغز یک سیستم پیچیده است و عملکرد آن حاصل تعامل خواب، فعالیت بدنی، استرس، شرایط جسمی، محیط، روابط اجتماعی، وضعیت تغذیه و عوامل متعدد دیگر است بنابراین بهتر است انار را نه به عنوان یک درمان، بلکه به عنوان یکی از اجزای یک الگوی غذایی مناسب برای سلامت عمومی و مغز ببینیم.

از طرف دیگر، توجه به غذا می تواند فرصتی برای توجه بیشتر به وضعیت کلی بدن باشد. کسی که خواب نامنظم، استرس مزمن، کم تحرکی و تغذیه نامتعادل دارد، با اضافه کردن یک ماده غذایی خاص نمی تواند تمام این عوامل را خنثی کند.

یک سوال مهم برای خواننده

اگر امروز یک انار جلوی شما باشد، سوال علمی تر این نیست که آیا این انار اضطراب من را درمان می کند؟ سوال بهتر این است: آیا می توانم در کنار خواب کافی، فعالیت بدنی، تغذیه متنوع و مراقبت از سلامت روان، میوه هایی مانند انار را نیز در الگوی غذایی خود قرار دهم؟

پاسخ برای بیشتر افراد، بله است؛ اما انار قرار نیست جای درمان یا دارو را بگیرد.

 انار سیاه نیز رنگ تیره تر می تواند نشان دهنده تفاوت در ترکیبات رنگدانه ای مانند آنتوسیانین ها باشد، هنوز شواهد کافی نداریم که بگوییم انار سیاه برای مغز یا سلامت روان بهتر از انار قرمز است بنابراین فعلا علم یک برنده برای انار قرمز و سیاه تعیین نکرده است؛ چیزی که اهمیت بیشتری دارد، قرار گرفتن انار در یک الگوی غذایی متنوع و متعادل است.