چرا پسوریازیس یک بیماری خودایمنی است؟ علت، علائم و درمان

به گزارش رکنا، پسوریازیس یکی از بیماری‌های مزمن پوستی است که برخلاف تصور بسیاری از افراد، تنها به سطح پوست محدود نمی‌شود. این بیماری با فعالیت غیرطبیعی سیستم ایمنی ارتباط دارد و باعث التهاب و افزایش بیش از حد سرعت تولید سلول‌های پوستی می‌شود. نتیجه این فرایند، ایجاد لکه‌ها و پلاک‌های قرمز، ضخیم و پوسته‌پوسته روی پوست است.

پسوریازیس مسری نیست و از طریق تماس پوستی، استفاده از وسایل مشترک یا حضور در کنار فرد مبتلا منتقل نمی‌شود. در واقع، اختلال در تنظیم پاسخ ایمنی بدن، زمینه اصلی بروز این بیماری را فراهم می‌کند.

چرا پسوریازیس را بیماری خودایمنی می‌دانند؟

در بیماری‌های خودایمنی، سیستم ایمنی به‌اشتباه به بخش‌هایی از بدن واکنش نشان می‌دهد. در پسوریازیس نیز سلول‌های ایمنی با ایجاد التهاب در پوست، چرخه طبیعی رشد و جایگزینی سلول‌های پوستی را مختل می‌کنند.

در این بیماری، سلول‌های ایمنی به‌ویژه لنفوسیت‌های T و مولکول‌های پیام‌رسان التهابی مانند اینترلوکین‌های ۱۷ و ۲۳ نقش مهمی دارند. این مواد باعث تحریک سلول‌های پوستی و افزایش تکثیر آن‌ها می‌شوند.

به همین دلیل، امروزه پسوریازیس بیشتر به‌عنوان یک بیماری التهابی مزمن با واسطه سیستم ایمنی شناخته می‌شود. این بیماری ویژگی‌های خودایمنی دارد، هرچند سازوکار آن با برخی بیماری‌های خودایمنی کلاسیک متفاوت است.

سیستم ایمنی چگونه باعث ایجاد ضایعات پوستی می‌شود؟

سیستم ایمنی در حالت طبیعی وظیفه دارد بدن را در برابر ویروس‌ها، باکتری‌ها و عوامل بیماری‌زا محافظت کند. اما در افراد مبتلا به پسوریازیس، مسیرهای التهابی به شکل غیرطبیعی فعال می‌شوند.

چند عامل مهم در این فرایند نقش دارند:

۱. لنفوسیت‌های T

این سلول‌ها از اجزای مهم سیستم ایمنی هستند و در هدایت واکنش‌های دفاعی بدن نقش دارند. در پسوریازیس، برخی از آن‌ها بیش از حد فعال می‌شوند و پیام‌هایی برای ایجاد التهاب در پوست ارسال می‌کنند.

۲. پیام‌رسان‌های التهابی

مولکول‌هایی مانند TNF، اینترلوکین ۱۷ و اینترلوکین ۲۳ در ایجاد و تداوم التهاب نقش دارند. این مواد سلول‌های پوستی را تحریک می‌کنند و باعث افزایش سرعت تکثیر آن‌ها می‌شوند.

۳. کراتینوسیت‌ها

کراتینوسیت‌ها فراوان‌ترین سلول‌های لایه بیرونی پوست هستند. در پسوریازیس، این سلول‌ها تحت تأثیر پیام‌های التهابی با سرعت بیشتری تولید می‌شوند و به تجمع سلول‌های پوستی و تشکیل پلاک‌های ضخیم منجر می‌شوند.

چرا سلول‌های پوست در پسوریازیس سریع‌تر تکثیر می‌شوند؟

در شرایط طبیعی، سلول‌های جدید پوست به‌تدریج جایگزین سلول‌های قدیمی می‌شوند. این چرخه معمولاً چند هفته طول می‌کشد.

اما در پسوریازیس، التهاب ناشی از فعالیت غیرطبیعی سیستم ایمنی، سرعت تولید کراتینوسیت‌ها را افزایش می‌دهد. در نتیجه، سلول‌های جدید پیش از آنکه سلول‌های قدیمی به‌طور طبیعی از سطح پوست جدا شوند، تولید و انباشته می‌شوند.

این تجمع سلولی باعث ایجاد پلاک‌های برجسته، قرمز، خشک و پوسته‌پوسته می‌شود. خارش، سوزش و گاهی ترک‌خوردگی پوست نیز ممکن است همراه این ضایعات دیده شود.

پسوریازیس در کدام قسمت‌های بدن ظاهر می‌شود؟

پسوریازیس می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را درگیر کند، اما معمولاً در نواحی زیر بیشتر دیده می‌شود:

• آرنج و زانو

• پوست سر

• پایین کمر

• اطراف ناف

• چین‌های پوستی

• ناخن‌های دست و پا

شایع‌ترین شکل بیماری، پسوریازیس پلاکی است که با لکه‌های قرمز و ضخیم همراه با پوسته‌های سفید یا نقره‌ای شناخته می‌شود.

انواع دیگر پسوریازیس عبارت‌اند از:

• پسوریازیس قطره‌ای: ضایعات کوچک و قطره‌مانند که گاهی پس از عفونت گلو ظاهر می‌شوند.

• پسوریازیس معکوس: در چین‌های پوستی مانند زیر بغل و کشاله ران ایجاد می‌شود و اغلب به شکل لکه‌های قرمز و صاف دیده می‌شود.

• پسوریازیس پوسچولار: با ایجاد تاول‌های کوچک حاوی چرک غیرعفونی همراه است.

• پسوریازیس اریترودرمیک: نوعی نادر و شدید است که می‌تواند بخش گسترده‌ای از سطح بدن را درگیر کند و به مراقبت فوری پزشکی نیاز دارد.

علت ابتلا به پسوریازیس چیست؟

علت دقیق پسوریازیس هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است؛ اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند که ترکیبی از زمینه ژنتیکی، فعالیت سیستم ایمنی و عوامل محیطی در بروز آن نقش دارند.

برخی افراد به دلیل ویژگی‌های ژنتیکی، آمادگی بیشتری برای ابتلا به این بیماری دارند. در چنین شرایطی، عوامل محرک محیطی می‌توانند باعث شروع علائم یا تشدید دوره‌های بیماری شوند.

مهم‌ترین عوامل مرتبط با بروز یا تشدید پسوریازیس عبارت‌اند از:

• سابقه خانوادگی ابتلا به پسوریازیس

• عفونت‌هایی مانند عفونت استرپتوکوکی گلو

• آسیب پوستی، خراش یا آفتاب‌سوختگی

• استرس و فشار روانی

• سیگار کشیدن

• اضافه‌وزن و چاقی

• مصرف برخی داروها، از جمله لیتیوم و بعضی داروهای فشار خون

• مصرف زیاد الکل

البته وجود هر یک از این عوامل به معنای ابتلای قطعی به پسوریازیس نیست. همچنین همه افراد مبتلا، محرک‌های یکسانی ندارند.

آیا پسوریازیس فقط پوست را درگیر می‌کند؟

خیر. پسوریازیس می‌تواند با مشکلات دیگری نیز همراه باشد. یکی از مهم‌ترین آن‌ها آرتریت پسوریاتیک است؛ بیماری‌ای التهابی که مفاصل را درگیر می‌کند و ممکن است باعث درد، تورم و خشکی مفاصل شود.

برخی افراد مبتلا به پسوریازیس همچنین بیشتر در معرض مشکلات متابولیک و قلبی‌عروقی قرار دارند. به همین دلیل، بررسی وضعیت عمومی سلامت و توجه به علائم مفصلی اهمیت دارد.

پسوریازیس چگونه درمان می‌شود؟

در حال حاضر درمان قطعی برای از بین بردن همیشگی پسوریازیس وجود ندارد؛ اما روش‌های درمانی متعددی برای کنترل التهاب، کاهش ضایعات پوستی و پیشگیری از عود بیماری در دسترس هستند.

انتخاب درمان به شدت بیماری، محل درگیری، سن بیمار و شرایط عمومی سلامت او بستگی دارد.

۱. درمان‌های موضعی

در موارد خفیف تا متوسط، پزشک ممکن است از داروهای موضعی استفاده کند، از جمله:

• کورتیکواستروئیدهای موضعی برای کاهش التهاب

• ترکیبات ویتامین D برای کنترل تکثیر سلول‌های پوستی

• رتینوئیدهای موضعی

• مهارکننده‌های موضعی کلسینورین برای برخی نواحی حساس

• مرطوب‌کننده‌ها برای کاهش خشکی و ترک‌خوردگی پوست

۲. نوردرمانی

در این روش، پوست تحت نظر پزشک در معرض مقدار کنترل‌شده‌ای از نور فرابنفش، معمولاً UVB، قرار می‌گیرد. نوردرمانی می‌تواند التهاب را کاهش دهد و سرعت تکثیر سلول‌های پوستی را کنترل کند.

۳. داروهای سیستمیک

در موارد متوسط تا شدید، ممکن است داروهایی مانند متوترکسات یا سیکلوسپورین تجویز شوند. این داروها فعالیت بخش‌هایی از سیستم ایمنی را کاهش می‌دهند و نیازمند نظارت پزشکی هستند.

۴. داروهای بیولوژیک

داروهای بیولوژیک بخش‌های مشخصی از مسیرهای التهابی را هدف قرار می‌دهند. برخی از آن‌ها فعالیت TNF، اینترلوکین ۱۷ یا اینترلوکین ۲۳ را مهار می‌کنند.

این داروها برای بعضی از بیماران مبتلا به پسوریازیس متوسط تا شدید مؤثر هستند و انتخاب آن‌ها باید با توجه به شرایط بیمار و نظر متخصص انجام شود.

آیا می‌توان از تشدید پسوریازیس جلوگیری کرد؟

اگرچه همیشه نمی‌توان از بروز دوره‌های عود بیماری جلوگیری کرد، رعایت برخی نکات می‌تواند به کنترل بهتر علائم کمک کند:

• پوست را مرتب مرطوب نگه دارید.

• از خراشیدن و آسیب رساندن به ضایعات خودداری کنید.

• سیگار را ترک کنید.

• وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید.

• استرس را تا حد امکان مدیریت کنید.

• داروهای تجویزشده را طبق دستور پزشک مصرف کنید.

• در صورت مشاهده درد یا تورم مفاصل، به پزشک مراجعه کنید.

جمع‌بندی

پسوریازیس بیماری مزمنی است که در اثر اختلال در تنظیم سیستم ایمنی و فعال شدن مسیرهای التهابی ایجاد می‌شود. این واکنش باعث افزایش سرعت تکثیر سلول‌های پوستی و شکل‌گیری ضایعات قرمز و پوسته‌پوسته می‌شود.

این بیماری مسری نیست، اما ممکن است دوره‌های بهبود و تشدید داشته باشد. تشخیص به‌موقع و انتخاب درمان مناسب می‌تواند به کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا کمک کند.

نکته مهم: اگر ضایعات پوستی گسترده، دردناک یا همراه با تب هستند، یا درد و تورم مفاصل ایجاد شده است، مراجعه به پزشک ضروری است. درمان پسوریازیس باید متناسب با شرایط هر فرد و زیر نظر متخصص پوست انجام شود.