شکار پرنده مرموز آمریکا در تنگه هرمز/ وقتی «چشم» خودش مسلح می‌شود

به گزارش رکنا به نقل از فارس : یک فروند پهپاد ام‌کیو-۱سی گری‌ایگل (MQ-1C Gray Eagle) ارتش آمریکا که سال‌ها در آسمان غرب آسیا مأموریت‌های شناسایی، مراقبت، کشف و تعیین هدف را انجام داده و در عملیات‌های رزمی نیز به‌کار گرفته شده است، اکنون با تصویر لاشه‌اش در ایران شناخته می‌شود.بقایایی که دیروز ۱۶ مردادماه در جریان نمایش تجهیزات منهدم‌شده آمریکا و رژیم صهیونیستی به نمایش درآمد. این پهپاد پیش‌تر و در ۲۲ تیرماه در منطقه تنگه هرمز هدف پدافند ایران قرار گرفته و منهدم شده بود.

روابط عمومی سپاه پاسداران در اطلاعیه مربوط به ۲۲ تیر اعلام کرده بود؛ یک فروند پهپاد آمریکایی MQ1 در تنگه هرمز توسط سامانه های نوین پدافند پیشرفته هوافضای سپاه تحت کنترل شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور، مورد اصابت قرار گرفت و منهدم شد.

اهمیت این اتفاق زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم «گری‌ایگل» صرفاً یک پهپاد شناسایی معمولی نیست؛ بلکه یک سامانه بدون‌سرنشین مسلح و با مداومت پروازی بالا است که برای مشاهده طولانی‌مدت میدان نبرد، جمع‌آوری اطلاعات، کشف و تعیین هدف، انتقال داده و در صورت نیاز اجرای حمله طراحی شده است. ارتش آمریکا مأموریت اصلی این سامانه را دقیقاً در همین چارچوب تعریف کرده است.به همین دلیل، نمایش بقایای آن در ۱۶ مرداد را نمی‌توان صرفاً نمایش یک لاشه دانست؛ چراکه آنچه روی زمین باقی مانده، بخشی از یکی از زنجیره‌های اطلاعاتی و رزمی آمریکا در غرب آسیاست.

عقاب خاکستری از کجا آمد؟

پهپاد راهبردی MQ-1C «گری‌ایگل» (Gray Eagle) محصول شرکت جنرال اتمیکس (General Atomics) است و در اصل پاسخی به نیاز ارتش آمریکا برای در اختیار داشتن پهپادی بزرگ‌تر، مسلح‌تر و با مداومت پروازی بالاتر نسبت به نسل‌های پیشین خانواده پردیتور (Predator) به شمار می‌آید.

این پرنده در رده پهپادهای ارتفاع متوسط و مداومت پروازی بالا (MALE) قرار می‌گیرد و فلسفه طراحی آن با یک پهپاد انتحاری یا یک پرنده صرفاً شناسایی متفاوت است.

گری‌ایگل برای این ساخته شده که ساعت‌ها در یک منطقه باقی بماند و بدون آنکه خلبان انسانی در کابین حضور داشته باشد، میدان نبرد را زیر نظر بگیرد.ارتش آمریکا در معرفی رسمی این سامانه، از قابلیت آن برای شناسایی گسترده، مراقبت مستمر، کشف و تعیین هدف، ایجاد ارتباط و حمله نام برده است. به همین دلیل، گری‌ایگل را باید یک «گره اطلاعاتی ـ رزمی» دانست، نه صرفاً یک هواپیمای بدون سرنشین.

شناسنامه‌ای که روی بال‌های گری‌ایگل نوشته شده است

گری‌ایگل در نسخه پایه حدود ۸.۵ متر طول و حدود ۱۷ متر دهانه بال دارد. وزن برخاست ناخالص آن در پیکربندی پایه به حدود ۱۶۳۰ کیلوگرم می‌رسد و ارتش آمریکا حداکثر سرعت آن را حدود ۲۷۸ کیلومتر بر ساعت (۱۵۰ گره دریایی) و سقف پروازی را حدود ۲۵ هزار پا اعلام کرده است. برد اعلام‌شده نیز در پیکربندی ارتباط ماهواره‌ای تا حدود ۲۵۰۰ مایل دریایی ذکر شده است، اما، مهم‌ترین عدد در شناسنامه این پرنده، سرعت آن نیست؛ مداومت پروازی است.گری‌ایگل در نسخه پایه می‌تواند بیش از یک شبانه‌روز در آسمان باقی بماند و ارتش آمریکا برای پیکربندی‌های مختلف، مداومت حدود ۲۷ ساعت را اعلام کرده است؛ نسخه برد بلند (Extended Range یا ER) نیز برای مداومت بیش از ۴۰ ساعت توسعه یافته است. فرماندهی مرکزی آمریکا نیز در معرفی گری‌ایگل، توان پرواز نزدیک به ۲۷ ساعت و حمل تا چهار موشک هلفایر را ذکر کرده است.

پیشران این پرنده از نوع موتور سوخت سنگین (Heavy Fuel Engine) است؛ موتوری که برای استفاده از سوخت مشترک با بخشی از تجهیزات میدان نبرد و افزایش بهره‌وری و عمر عملیاتی طراحی شده است.اما آنچه این مشخصات را به یک سامانه رزمی تبدیل می‌کند، محموله‌های مأموریتی آن است.

چشمی که فقط دوربین نیست

گری‌ایگل می‌تواند به مجموعه‌ای از حسگرهای الکترواپتیکی و فروسرخ، سامانه‌های تعیین هدف لیزری و در پیکربندی‌های مختلف به قابلیت‌های رادار دهانه مصنوعی یا SAR و تشخیص و رهگیری اهداف متحرک زمینی یا GMTI مجهز شود.در واقع، این پرنده می‌تواند در شرایط روز و شب برای پیدا کردن، شناسایی و دنبال کردن اهداف مورد استفاده قرار گیرد.

ارتش آمریکا برای محموله حسگر مشترک (Common Sensor Payload) گری‌ایگل نیز قابلیت‌های الکترواپتیکی، فروسرخ و تعیین هدف لیزری را برشمرده و آن را برای مأموریت‌های شناسایی، مراقبت، کشف هدف و جمع‌آوری اطلاعات معرفی کرده است.

این یعنی گری‌ایگل می‌تواند ساعت‌ها در منطقه‌ای مشخص باقی بماند، اطلاعات تصویری و حرارتی جمع کند و هدفی را که برای فرماندهی اهمیت دارد تحت نظر داشته باشد.

وقتی «چشم» خودش مسلح می‌شود

یکی از تفاوت‌های مهم MQ-1C با بسیاری از پهپادهای صرفاً شناسایی، توان حمل تسلیحات است.گری‌ایگل در پیکربندی شناخته‌شده خود می‌تواند تا چهار موشک هلفایر (AGM-114 Hellfire) حمل کند؛ موشکی که برای درگیری دقیق با اهداف زمینی طراحی شده است. 

ارتش آمریکا نیز صراحتاً ظرفیت حمل چهار فروند هلفایر را برای این سامانه اعلام کرده است.در نتیجه، زنجیره عملیات می‌تواند به این شکل شکل بگیرد: پهپاد منطقه را می‌بیند، هدف را کشف و شناسایی می‌کند، اطلاعات را منتقل می‌کند و در صورت مسلح بودن و دریافت دستور، خودش نیز می‌تواند وارد مرحله درگیری شود.این همان ویژگی‌ای است که گری‌ایگل را از یک «دوربین پرنده» به یک سامانه شناسایی ـ رزمی تبدیل می‌کند.

جایگاه گری‌ایگل در شبکه سنتکام

پهپاد MQ-1C Gray Eagle متعلق به ارتش آمریکاست و خودِ این سامانه زیرمجموعه اختصاصی سنتکام نیست؛ اما یگان‌های مجهز به آن می‌توانند در مأموریت‌های منطقه‌ای تحت چارچوب فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) فعالیت کنند. 

حضور گری‌ایگل‌های ارتش آمریکا در عین‌الاسد عراق و سوریه، نمونه‌ای از این پیوند عملیاتی است.گری‌ایگل در این ساختار، بخشی از لایه شناسایی و مراقبت تاکتیکی آمریکا محسوب می‌شود و در کنار هواپیماهای شناسایی، جنگنده‌ها، سوخت‌رسان‌ها و سامانه‌های فرماندهی و کنترل فعالیت می‌کند.

اهمیت آن نیز در توان جمع‌آوری و انتقال داده‌های میدان نبرد به شبکه فرماندهی است؛ بنابراین باید آن را یکی از حلقه‌های شبکه بزرگ‌تر اطلاعات و عملیات آمریکا در غرب آسیا دانست.گری‌ایگل تنها در عراق و سوریه به کار گرفته نشد؛ تصاویر و اسناد رسمی ارتش آمریکا حضور این سامانه در کویت و مجموعه کمپ بوهیرینگ را نیز ثبت کرده‌اند؛ موضوعی که از گستره استفاده ارتش آمریکا از این پهپاد در محیط عملیاتی سنتکام حکایت دارد.

چرا چنین پهپادی در عملیات علیه ایران مهم است؟

در یک محیط عملیاتی مانند ایران، مسئله اصلی برای نیروی هوایی مهاجم فقط داشتن بمب و موشک نیست؛ بلکه پیش از حمله باید بداند چه چیزی در کجا قرار دارد، چه تغییری کرده، چه سامانه‌ای فعال شده و کدام هدف ارزش درگیری دارد.اینجاست که مأموریت‌های اطلاعات، شناسایی و مراقبت (ISR) اهمیت پیدا می‌کنند.

گری‌ایگل به دلیل مداومت بالا و برخورداری از حسگرهای مختلف، در صورت به‌کارگیری در یک عملیات گسترده می‌تواند برای ایجاد تصویر اطلاعاتی از منطقه، پایش تحرکات و کشف اهداف مورد استفاده قرار گیرد.از منظر مأموریتی، چنین پهپادی دقیقاً در بخشی از زنجیره‌ای قرار می‌گیرد که یک نیروی مهاجم برای ساختن «تصویر میدان نبرد» به آن نیاز دارد.

نقطه ضعف عقاب خاکستری در مقابل ایران

تمام مزیت گری‌ایگل در مداومت بالا و توانایی مشاهده طولانی‌مدت خلاصه می‌شود؛ اما همین ویژگی یک محدودیت مهم هم ایجاد می‌کند چرا که این پهپاد برای سرعت بالا یا مانور شدید طراحی نشده است.حداکثر سرعت اعلام‌شده برای آن حدود ۲۷۸ کیلومتر بر ساعت است و سقف پرواز آن نیز در نسخه پایه حدود ۲۵ هزار پا اعلام شده است.در نتیجه، گری‌ایگل با یک جنگنده چندمنظوره یا یک هواپیمای پنهانکار قابل مقایسه نیست.این پرنده اساساً برای ورود به یک نبرد هوایی کلاسیک طراحی نشده؛ بلکه برای ماندن طولانی در آسمان و استفاده از برتری اطلاعاتی ساخته شده است.در محیط‌هایی که دشمن فاقد پدافند مؤثر باشد، این مزیت می‌تواند بسیار بزرگ باشد، اما وقتی پهپاد وارد منطقه‌ای با شبکه راداری و پدافند هوایی فعال و چندلایه شود، مسئله بقاپذیری آن به‌شدت جدی می‌شود. لذا؛ اینجاست که عملیات برای سرنگونی این پرنده راهبردی در تنگه هرمز اهمیت پیدا می‌کند.

پرنده‌ای برای جنگ در عمق؛ اما در تیررس پدافند ایران

اهمیت گری‌ایگل زمانی بهتر فهمیده می‌شود که جایگاه آن در ساختار جنگی آمریکا در نظر گرفته شود. این پهپاد صرفاً یک پرنده شناسایی نیست، بلکه سامانه‌ای برای مداومت طولانی، جمع‌آوری اطلاعات، کشف و تعیین هدف، انتقال داده و در صورت نیاز اجرای حمله است و می‌تواند ساعت‌ها بر فراز منطقه عملیاتی باقی بماند. 

نسخه پایه گری‌ایگل حدود ۲۴ ساعت و نسخه برد بلند (Extended Range) بیش از ۴۰ ساعت توان ماندگاری در آسمان دارد؛ قابلیتی که آن را به یک حسگر پرنده و حلقه مهمی از زنجیره فرماندهی و تصمیم‌گیری تبدیل می‌کند.

از همین رو، انهدام یک گری‌ایگل صرفاً به معنای از دست رفتن یک پهپاد نیست، بلکه حذف همزمان یک سکوی شناسایی، جمع‌آوری اطلاعات، ارتباط و در صورت مسلح بودن، حمله از شبکه عملیاتی است. این اهمیت در جریان جنگ اخیر بیشتر آشکار شد؛ زمانی که در ۲۳ تیرماه سپاه پاسداران از انهدام یک فروند پهپاد آمریکایی MQ-1 در منطقه تنگه هرمز خبر داد. اهمیت این رخداد در آن است که گری‌ایگل، با وجود سابقه طولانی فعالیت در عراق و سوریه و مأموریت‌های مرتبط با مقابله با داعش، این بار در محیطی با شبکه پدافند هوایی فعال و چندلایه ایران شناسایی و منهدم شد.