کارنامه دیپلمات‌ های تاجر در منطقه

به گزارش خبرنگار سیاسی رکنا،  در دهه‌های گذشته، دیپلماسی معمولاً با هدف برقراری ثبات و پیشبرد منافع ملی کشورها پیش می‌رفت؛ اما در دوران اخیر، شاهد ظهور نسل جدیدی از «دیپلمات-تاجر» هستیم. افرادی که نه با منطق صلح، بلکه با منطق سود و زیان در معادلات پیچیده سیاسی جهان حضور دارند. در این میان، نام دو نفر، استیون ویتکاف و جارد کوشنر، بیش از هر کسی با این رویکرد گره خورده است، کسانی که در میانه شعله‌های جنگ، به دنبال بستن قراردادهای تجاری و ایجاد مسیرهایی برای منافع شخصی و گروه‌های محدود خود هستند.

 کوشنر؛ معمار «توافقات ابراهیم» یا معامله‌گر منطقه؟

جارد کوشنر، داماد پرزیدنت ترامپ، با وجود نداشتن سابقه دیپلماتیک، به یکی از تصمیم‌گیران اصلی در پرونده‌های حساس خاورمیانه تبدیل شد. نگاه منتقدان به «توافقات ابراهیم» متفاوت است. در حالی که واشینگتن آن را گامی برای تغییر ساختار امنیتی منطقه معرفی کرد، تحلیل‌های عمیق‌تر نشان می‌دهد که این توافقات بیشتر شبیه به یک «بسته تجاری» بود تا یک توافق سیاسی پایدار.

کوشنر در طول فعالیت خود، تمرکز خود را از حل ریشه‌ای منازعات (مانند مسئله فلسطین) به سمت ایجاد شبکه‌های اقتصادی بین کشورهای عربی و اسرائیل معطوف کرد. این رویکرد، صلح را نه به عنوان یک حق انسانی یا سیاسی، بلکه به عنوان یک «فرصت سرمایه‌گذاری» بازتعریف کرد. هدف او نه ایجاد ثبات در منطقه، بلکه باز کردن مسیرهای جدید برای جریان سرمایه و ایجاد پیوند‌های اقتصادی بود که مستقیماً با مدل‌های تجاری خانواده خود و متحدان مالی‌شان همسو بود.

 ویتکاف؛ بازگشت «سیاست‌مدار با رویکرد بازرگانی»

استیون ویتکاف نیز با الگویی مشابه، در کانون تصمیم‌گیری‌های استراتژیک قرار دارد. او که پیشینه قدرتمندی در دنیای بازرگانی و مدیریت بحران‌های اقتصادی دارد، نگاهی کاملاً ابزاری به سیاست خارجی دارد. برای ویتکاف، یک بحران سیاسی یا یک جنگ منطقه‌ای، تنها یک «متغیر» در معادله است که باید با دقت محاسبه شود تا از آسیب به زنجیره‌های سود جلوگیری شود.

رویکرد ویتکاف در مذاکرات، بر پایه «بهینه‌سازی سود» استوار است. او از منطق معامله‌گران در اتاق‌های تجارت استفاده می‌کند؛ جایی که طرفین بر سر سهم بازار و منافع مالی چانه‌زنی می‌کنند، نه بر سر ارزش‌های اخلاقی یا ثبات منطقه‌ای. این نگرش باعث شده است که تصمیمات اتخاذ شده توسط او، به جای آنکه به دنبال تقویت جایگاه بلندمدت آمریکا در جهان باشد، صرفاً به دنبال مدیریت هزینه‌ها و بازگرداندن سرمایه در کوتاه‌ترین زمان ممکن باشد.

فراتر از منافع واشینگتن؛ تجارت در خدمت خود

نکته بسیار مهم و نگران‌کننده در کارنامه این دو نفر، انحراف از منافع ملی ایالات متحده است. در دیپلماسی کلاسیک، دیپلمات باید منافع استراتژیک کشور خود را پیش از هر چیز قرار دهد. اما در الگوی ویتکاف و کوشنر، منافع تجاری و شبکه‌های قدرت شخصی آن‌ها، گاهی بر منافع استراتژیک آمریکا مقدم می‌شود.

آن‌ها با ایجاد مسیرهای موازی و معامله‌های پنهان، گاهی سیاست خارجی آمریکا را به سمت تصمیماتی سوق می‌دهند که در کوتاه‌مدت برای گروه‌های اقتصادی خاص سودآور است، اما در بلندمدت اعتبار و قدرت نفوذ واشینگتن را در مناطق بحرانی تخریب می‌کند. این یعنی آن‌ها نه مأموران صلح، بلکه «تاجران جنگ» هستند؛ افرادی که از ناپایداری منطقه برای ایجاد فرصت‌های جدید اقتصادی استفاده می‌کنند و حتی اگر این کار به قیمت تضعیف جایگاه آمریکا تمام شود، از آن عبور می‌کنند.

 صلح به مثابه یک کالا

در نهایت، کارنامه ویتکاف و کوشنر نشان می‌دهد که مفهوم «صلح» در نگاه آن‌ها، صرفاً یک کالای قابل معامله است که قیمت آن، حفظ وضعیت موجود برای جریان تجارت است، نه حل ریشه‌ای اختلافات. وقتی دیپلماسی با ابزارهای تجارت جایگزین می‌شود، خطر تبدیل شدن سیاست خارجی به یک «بازار سیاه معامله‌های سیاسی» بسیار جدی خواهد بود؛ جایی که در آن، صلح تنها زمانی برقرار می‌شود که سود، از هزینه جنگ بیشتر باشد.