آرامگاه حیقوق نبی در تویسرکان؛ گنجینه هزارساله‌ی کمتر دیده شده‌ی همدان

حیقوق نبی از پیامبران بنی‌اسرائیل است و آرامگاه واقع در تویسرکان، بنا بر روایت محلی، به این پیامبر منسوب است. همین پیوند میان روایت دینی، تاریخ محلی و معماری کهن، به این اثر جایگاهی ویژه در میراث فرهنگی همدان بخشیده است.

آرامگاه مخاطب را به تأمل درباره ماندگاری باورها و نقش مکان‌های مقدس در حافظه جمعی دعوت می‌کند. برای گردشگری که به تاریخ ادیان علاقه دارد، این بنا فرصتی برای آشنایی با بخشی کمتر شناخته‌شده از میراث فرهنگی ایران است؛ برای مردم منطقه یادگاری از گذشته‌ای است که در گذر نسل‌ها به امروز رسیده است.

با این همه، پرسش اصلی همچنان باقی است: چرا آرامگاه حیقوق نبی در تویسرکان هنوز آن‌گونه که شایسته است در معرفی مقصدهای گردشگری همدان جایگاه پررنگی ندارد؟ چند مسافر از وجود این اثر آگاه‌اند؟ چند نفر، تویسرکان را تنها با باغ‌های گردو نمی‌شناسند و برای دیدن این بنای تاریخی نیز در برنامه سفر خود زمان در نظر می‌گیرند؟

گردشگری مذهبی همدان؛ ظرفیتی فراتر از جاذبه‌های شناخته‌شده

استان همدان با برخورداری از آرامگاه حیقوق نبی، بقاع متبرکه، مساجد تاریخی و دیگر مکان‌های مرتبط با میراث دینی، ظرفیت متنوعی برای توسعه گردشگری مذهبی دارد؛ با این حال، در معرفی عمومی این استان، جاذبه‌هایی مانند غار علیصدر، گنجنامه، آرامگاه بوعلی‌سینا و باباطاهر بیشتر در کانون توجه قرار می‌گیرند.

گردشگری مذهبی به زیارت و حضور در مراسم مناسبتی محدود نیست؛ این حوزه می‌تواند تجربه‌ای از شناخت تاریخ ادیان، معماری مذهبی، آیین‌های محلی و پیوند باورهای دینی با زندگی مردم را در اختیار گردشگران قرار دهد. یک جاذبه زمانی به مقصدی شناخته‌شده تبدیل می‌شود که اطلاعات دقیق و مسیرهای دسترسی درباره آن در دسترس باشد، خدمات اولیه فراهم باشد و روایت مستندی از تاریخ و اهمیت آن ارائه شود؛ در غیر این صورت، حتی یک اثر ارزشمند نیز ممکن است در محدوده شناخت مردم محلی باقی بماند و از ظرفیت جذب مخاطبان تازه محروم شود.

جایگاه تاریخی و معماری آرامگاه حیقوق نبی(ع)

آرامگاه حیقوق نبی(ع) بنایی قدیمی بازمانده از عصر سلجوقی با معماری مخروطی است که به‌عنوان یکی از نمادهای گردشگری مذهبی در غرب کشور شناخته می‌شود. ساختمان آرامگاه دارای بدنه هشت‌ضلعی و گنبد دوپوش است که به دلیل نوع مهندسی، در برابر عوامل طبیعی همچون زلزله و طوفان مقاوم بوده و بیش از ۹۰۰ سال استواری خود را حفظ کرده است.

معاون میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان نیز با تأکید بر اهمیت این بنای مذهبی و تاریخی اعلام کرده است که ارزیابی‌های تخصصی نشان می‌دهد عملیات نرده‌کشی در محدوده آرامگاه، آسیبی به لایه‌های باستانی وارد نکرده است. عملیات بازدید میدانی از آرامگاه حیقوق نبی(ع) با هدف بررسی نحوه اجرای عملیات، جانمایی دقیق محل استقرار پایه‌های نرده و اطمینان از رعایت ملاحظات و ضوابط حفاظتی آثار و محوطه‌های تاریخی انجام شد.

وی افزود: براساس بررسی‌های میدانی انجام‌شده، عملیات حفاری و جانمایی پایه‌های نرده در محدوده مورد نظر، هیچ‌گونه آسیبی به لایه‌های تاریخی وارد نکرده و روند اجرای طرح از منظر ملاحظات حفاظتی مورد تأیید کارشناسان قرار گرفته است.

تأکید بر تبدیل آرامگاه به قطب فرهنگی و معنوی

نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه همدان نیز بارگاه حیقوق نبی(ع) در تویسرکان را فراتر از یک مکان زیارتی و سرمایه‌ای هویت‌بخش برای منطقه دانسته و بر ضرورت توسعه آن به‌عنوان قطب جذب معنوی و فرهنگی تأکید کرده است.

آیت‌الله حبیب‌الله شعبانی موثقی با اشاره به چالش‌های موجود در مدیریت این بارگاه، خواستار همکاری دستگاه‌های مرتبط برای ساماندهی محوطه، ایجاد ورودی‌های مشخص و استقرار خادمان برای هدایت زائران شد.

وی همچنین تأکید کرد: توسعه بارگاه حیقوق نبی نباید صرفاً یک پروژه محلی تلقی شود، بلکه باید به‌عنوان پروژه‌ای پیشران فرهنگی در سطح استان مورد توجه قرار گیرد؛ رویکردی که می‌تواند در کنار ارتقای جایگاه معنوی این مکان، به رونق اقتصادی، حمایت از صنایع دستی و بهبود زیرساخت‌های شهری تویسرکان کمک کند.

آرامگاه حیقوق نبی تنها یک بنای تاریخی در تویسرکان نیست؛ فرصتی برای بازشناسی بخشی از هویت معنوی همدان است. معرفی حرفه‌ای، حفاظت از میراث، دسترسی مناسب و همکاری دستگاه‌های مسئول می‌تواند زمینه دیده‌شدن این گنجینه تاریخی را فراهم کند؛ میراثی که سال‌ها در کنار مردم منطقه بوده، اما هنوز به اندازه ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی خود معرفی نشده است./ ایرنا