ساخت و ساز زیر زمینی خطرناک در تهران + جزئیات

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، طرح مباحث مربوط به اعطای مجوز ساخت‌وسازهای زیرسطحی به شهرداری تهران از سوی شورای‌عالی شهرسازی و معماری، زنگ خطر را در میان صاحب‌نظران حوزه مخاطرات زمین‌شناختی به صدا درآورده است؛ شهری با تراکم بالای جمعیتی که در هر پانصد متر از نیمه شمالی آن یک رشته قنات جاری است و حافظه تاریخی‌اش پیش از این، نابودی میراث هشت‌هزارساله چشمه‌علی و فاجعه انفجار شهران با سوختن شریان‌های حیاتی بیش از ده هزار مشترک را بر اثر مداخلات عمرانی زیرزمینی ثبت کرده است.

دکتر علی‌ بیت‌اللهی رییس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی  با اتکا به مشخصات مورفولوژیکی، ژئوتکنیکی و هیدروژئولوژیکی تهران، خواستار توقف فوری و بازنگری در این تصمیم پرریسک شده است.

کلاف سردرگم قنوات پایتخت؛ هر پانصد متر یک تله فرونشست

دکتر علی بیت‌اللهی با تحلیل نقشه‌های شبکه زیرزمینی آب در تهران اظهار داشت که زیرساختگاه این کلان‌شهر پوشیده از رشته قنات‌هایی با امتداد شمال به جنوب است که عمدتاً به سمت محدوده ری و اراضی جنوبی امتداد دارند. 

وی افزود در محدوده مرکزی تهران، تراکم سازه‌ها حتی در دهه‌های سی و چهل خورشیدی مانع از ثبت دقیق عوارض و میله‌قنات‌ها در تصاویر هوایی شد، اما گودبرداری‌های سال‌های اخیر و مشاهده مظاهر آب با دبی قابل‌توجه نشان داد که لایه‌های زیرین پایتخت با شبکه‌ای متراکم و فعال روبه‌رو است. 

وی گفت در مقطع شرق به غرب نیمه شمالی تهران، به طور متوسط در هر پانصد متر یک رشته قنات شناسایی‌شده قرار دارد؛ بر این اساس، آغاز عملیات ساخت‌وسازهای سنگین در چنین بستری بدون شک به قطع مسیر طبیعی قنوات، پشته‌کردن آب، شستگی‌های پنهان خاک و در نهایت فروریزش‌های مرگبار شهری منتهی خواهد شد.

قربانی شدن تاریخ هشت‌ هزارساله در پای خطوط حمل‌ونقل

این کارشناس مخاطرات طبیعی در ادامه به آسیب‌های جبران‌ناپذیر سازه‌های زیرسطحی به ابنیه میراثی اشاره کرد و گفت نمونه بارز این خطای مهندسی، خشک‌شدن کامل چشمه‌علی در شهرری است. 

وی افزود چشمه‌علی یا سورنا، با دیرینگی هشت هزار سال که در سال هزار و سیصد و سیزده به شماره دویست و دو در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و مجاور باروی ری و کتیبه قاجاری شماره دو هزار و دویست و هشتاد و چهار قرار دارد، در اثر احداث خط شش مترو و ایستگاه مربوطه در غرب میدان صفائیه و شمال کارخانه سیمان به طور کامل خشکید. 

وی تصریح کرد داده‌های میدانی نشان می‌دهد که عملیات حفاری، رگاب عبوری از ارتفاعات کوه بی‌بی‌شهربانو به سمت مظهر چشمه را قطع کرده و تمدنی هشت‌هزارساله را با خشکی مطلق روبه‌رو ساخته است.

بازخوانی دو فاجعه عبرت‌آموز

دکتر بیت‌اللهی با واکاوی سوابق رخدادهای پیشین یادآور شد که در یازدهم شهریور ماه سال هزار و سیصد و نود و پنج و در ساعت دوازده و سی دقیقه ظهر، خیابان پیامبر در غرب تهران ناگهان دهان باز کرد. 

وی افزود علت اصلی این حادثه، احداث ساختمانی با چندین طبقه زیرزمین در مجاورت دو رشته قنات بود که قطع جریان آب و پشته‌کردن آن، زمین زیر پای خیابان را شست و سبب سقوط یک خودرو به قعر فروچاله و معلق‌ماندن خودرویی دیگر شد.

وی در تشریح سانحه مهیب شهران در بیست و هشتم خرداد ماه سال هزار و سیصد و نود و پنج گفت این رخداد در ساعت چهار و سی دقیقه بامداد بر اثر حفاری تونل مترو در تقاطع بلوار کوهسار رخ داد؛ لوله گاز اصلی هشت اینچی واقع در عمق دو و نیم متری با فشار دویست و پنجاه پوند بر اینچ مربع گسیخته شد و حریقی سهمگین آفرید که مهار آن تا ساعت شش و بیست دقیقه بامداد به طول انجامید. 

وی اضافه کرد این حادثه جان دو کارگر مترو را گرفت، جریان گاز بیش از ده هزار مشترک را در مناطق شهران، کن، سولقان و کوهسار قطع کرد، سه خط انتقال برق بیست کیلوولت و کابل‌های فیبر نوری مخابرات را سوزاند و به چندین ساختمان اداری و پنج واحد مسکونی خسارت سنگین وارد ساخت، در حالی که بستن شیر اصلی گاز چهل دقیقه زمان برد.

نقشه نقاط پرخطر و لزوم توقف تصمیمات بحران‌زا

مدیر بخش زلزله‌شناسی مهندسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در ارزیابی نهایی با برشمردن سوابق ریزش‌های زمین در میدان محمدیه، میدان قیام، چهارراه مولوی، سه‌راه خیام، ابتدای خیابان کارگر شمالی و حوالی میدان ونک تأکید کرد که زیرزمین پایتخت انباشته از فضاهای توخالی ناشی از شستگی‌های هیدرولیکی است. 

وی گفت تجربیات کارشناسی و تحلیل داده‌های حوادث گذشته نشان می‌دهد که اعطای مجوز برای ساخت‌وساز در اعماق زمین پایتخت، ریسک خطرات سیستماتیک شهری را به‌شدت بالا برده و خسارات مالی و جانی سنگینی بر جای خواهد گذاشت؛ بنابراین مدیریت شهری و مراجع بالادستی باید از هرگونه فعالیت عمرانی و توسعه سازه‌ای در افق‌های عمیق زیرسطحی تهران جداً خودداری کنند.