حریم بانوان در مترو تهران کم شده است؟ پاسخ شرکت بهره‌برداری مترو

به گزارش خبرگزاری رکنا، در پیچ‌وخم شلوغی‌های زیرزمینی کلان‌شهر، جایی که مترو شریان حیاتی جابه‌جایی روزمره است، کیفیت حضور شهروندان در شبکه حمل‌ونقل ریلی کلان‌شهرها، همواره یکی از شاخص‌های کلیدی ارزیابی رفاه و خدمات شهری به شمار می‌رود. در این میان، نحوه تخصیص و مدیریت فضای اختصاصی بانوان در قطار‌های مترو تهران، به‌ویژه در ساعات پیک ترافیک و ازدحام جمعیت، به موضوعی مورد بحث میان شهروندان، کارشناسان و مدیران شهری تبدیل شده است. از یک سو، بخشی از مسافران و فعالان اجتماعی بر لزوم حفظ و تقویت فضا‌های اختصاصی جهت تأمین آرامش و امنیت روانی سفر تأکید دارند و از سوی دیگر، مدیریت شهری با اشاره به چالش‌هایی نظیر فرسودگی و کمبود ناوگان، استاندارد‌های بین‌المللی ایمنی ریلی مبنی بر عدم مسدودسازی فیزیکی واگن‌ها و همچنین ضرورت‌های توزیع متناسب ظرفیت بر اساس آمار‌های جنسیتی مسافران، ابعاد دیگری از این تصمیم‌گیری عملیاتی را تبیین می‌کند.

رضا حشمتی قائم‌مقام عملیات شرکت بهره‌برداری مترو تهران درگفت و گو درپاسخ به سوالی درباره احتمال کاهش فضای اختصاصی بانوان در قطار‌های مترو پایتخت گفت:سهمیه قانونی و اختصاصی بانوان در قطار‌های مترو تهران نه تنها کاهش نیافته، بلکه شرکت بهره‌برداری به دنبال افزایش این فضا در جهت راحتی بانوان است؛ و شایعه تقلیل فضای بانوان از یک و نیم واگن به یک واگن را به عنوان متولی حوزه عملیات مطلقاً قبول ندارم و فضای اختصاصی در ابتدا و انتهای تمامی قطار‌ها همچنان حفظ شده است.

وی با تشریح آماری نسبت جمعیت مسافران مترو تهران افزود: طبق آخرین نظرسنجی‌ها و مطالعات میدانی، ترکیب جنسیتی مسافران مترو تقریباً ۴۰ درصد خانم و ۶۰ درصد آقا است. اگر یک قطار هفت‌واگنه را بر اساس این سهم ۴۰ درصدی محاسبه کنیم، سهم بانوان معادل ۲.۸ واگن می‌شود. با این حال، شرکت بهره‌برداری مترو در راستای صیانت از حریم بانوان، در مجموع ۳ واگن (یک و نیم واگن در ابتدا و یک و نیم واگن در انتهای قطار) را به این موضوع اختصاص داده است.

وی گفت: بر اساس قوانین سخت‌گیرانه ایمنی و استاندارد‌های حمل‌ونقل ریلی انبوه، هیچ مانع فیزیکی مسدودکننده‌ای نباید بین واگن‌ها وجود داشته باشد تا در شرایط بحرانی نظیر آتش‌سوزی، مسافران امکان فرار و تخلیه به واگن‌های مجاور را داشته باشند. به همین دلیل، برخی موانع که تصور تقلیل واگن را ایجاد کرده بودند، برچیده شدند، اما فضای قانونی یک و نیم واگن در ابتدا و انتهای تمام قطار‌ها کاملاً حفظ شده است.

قائم‌مقام عملیات شرکت بهره‌برداری مترو تهران تاکید کرد: در سفارش قطار‌های جدید که هم‌اکنون ۲ رام آن آماده ورود به کشور است، این تفکیک فضایی به صورت استاندارد کارخانه‌ای و مهندسی‌شده در طراحی اولیه دیده شده است.

چرا نمی‌توان روی سکو‌ها مامور گذاشت؟

حشمتی یکی از چالش‌های اصلی را کنترل فیزیکی ورود آقایان به واگن بانوان دانست و بیان کرد ما ۱۶۳ ایستگاه مترو فعال داریم. اگر بخواهیم برای هر سکو جهت جداسازی و هدایت مسافران مامور مستقر کنیم، به حداقل ۴ مامور در هر ایستگاه نیاز داریم. این عدد یعنی ۶۵۲ نفر در هر شیفت که با احتساب تعویض شیفت‌های ۱۲ ساعته، مرخصی‌ها و استعلاجی‌ها، به ۱۹۵۶ نفر نیروی انسانی جدید نیاز دارد. تامین و استقرار این تعداد نیرو عملاً غیرممکن است.

وی تاکید کرد: شرکت بهره‌برداری مترو در حال حاضر اقدامات ۶ گانه‌ای شامل تفکیک بصری با رنگ‌آمیزی متمایز صندلی‌ها در خطوط مختلف، پخش مداوم پیام‌های صوتی هر ۵ دقیقه یک‌بار، خط‌کشی و هشدار قرمز ۳۵ تا ۴۰ سانتی‌متری روی لبه سکوها، برنامه‌های فرهنگی، و استقرار کارکنان ایستگاه را اجرا می‌کند.

حشمتی تصریح کرد: کلید اصلی حل این معضل و کاهش تراکم، نه دیوار‌های فیزیکی، بلکه کاهش زمان انتظار مسافران است. با ورود رام‌های جدید قطار، سرفاصله حرکت قطار‌ها از ۵ دقیقه به حداکثر ۳ دقیقه کاهش یابد تا با تسهیل رفت‌وآمد، آرامش مسافران تامین شده و پدیده ورود ناخواسته به حریم بانوان به حداقل برسد؛ هرچند که در این مسیر، همیاری رسانه‌ها و ارکان فرهنگی کشور برای هنجارسازی اجتماعی نیز یک ضرورت غیرقابل‌انکار است.

از اخلاق تا قانون؛ ضرورت رعایت «حریم بانوان در مترو» به الزامات حقوقی الزام‌آور

اما صیانت از حق بانوان در استفاده از واگن‌های اختصاصی از نظر حقوقی نیز قابل پرداخت است. رضا عارف، پژوهشگر مطالعات حقوقی، در گفت‌و‌گو با میزان در تحلیلی بر لزوم ارتقای هنجار‌های اجتماعی به قواعد رسمی، خواستار بازنگری در سازوکار صیانت از حقوق بانوان در فضا‌های عمومی نظیر مترو شد.

عارف با اشاره به خلأ‌های قانونی در مواجهه با نقض کرامت انسانی در اماکن شهری بیان کرد: صیانت از حریم بانوان نباید تنها در سطح «توصیه‌های اخلاقی» یا «عرفی» باقی بماند. باید توجه داشت که مسئله اصلی، تبدیل این باید‌های غیررسمی به قواعد حقوقی الزام‌آور و دارای ضمانت اجرا است.

این پژوهشگر، حل این چالش را مستلزم رویکردی میان‌رشته‌ای دانست و افزود: تثبیت حقوق بانوان در واگن‌های مترو نیازمند پیوند دانش‌هایی، چون فلسفه حقوق، جامعه‌شناسی شهری و حقوق اداری است تا مرز میان آزادی‌های فردی و مداخله مشروع دولت تبیین شود.

عارف تاکید کرد: تنها با تبدیل هنجار‌های فرهنگی به مقررات شفاف و سیاست‌گذاری‌های دقیق حکمرانی، می‌توان امنیت روانی و عدالت در دسترسی به خدمات شهری را تضمین کرد و از فرسایش حقوق شهروندی در کشاکش رفتار‌های سلیقه‌ای جلوگیری کرد./ تسنیم